Thông thường, 1 giống lúa mới khi đưa ra sản xuất phải ổn định về năng suất, chất lượng, kháng chịu sâu bệnh tốt trong khoảng thời gian 5 - 7 năm (có khi dài hơn). Nếu các hộ tự để giống và không có các biện pháp chọn giống sẽ dẫn đến giống ngày càng bị thoái hóa, giảm sức chống chịu và giảm năng suất, chất lượng... Do đó, việc nghiên cứu, chọn tạo giống phải được thực hiện thường xuyên.
Sau 4 tổ hợp giống lúa lai 2 và 3 dòng được công nhận là lúa giống quốc gia là LC25, LC212, LC270 và VL20, Trung tâm Giống nông nghiệp tỉnh Lào Cai tiếp tục đẩy mạnh nghiên cứu với mục tiêu tạo thêm các bộ giống lúa lai, lúa thuần thế hệ mới. Trong số đó, tổ hợp giống lúa lai 2 dòng LC18 đang bước vào những khâu khảo nghiệm cuối cùng để hoàn tất hồ sơ công nhận thương hiệu lúa giống quốc gia.
Đề tài nghiên cứu giống lúa lai LC18 được UBND tỉnh cấp kinh phí thực hiện giai đoạn 2021 - 2024 nhưng trên thực tế, với sự hợp tác, hỗ trợ của chuyên gia đầu ngành về nghiên cứu lúa lai, tổ hợp giống lúa lai này đã được Trung tâm Giống nông nghiệp tỉnh bắt tay vào nghiên cứu, chọn tạo từ gần 10 năm nay.
Theo ông Trần Trung Điệp, Phó Trưởng Trại Nghiên cứu và Sản xuất nông nghiệp Bát Xát (Trung tâm Giống nông nghiệp tỉnh), trung tâm đã hợp tác, nghiên cứu, tạo ra dòng mẹ T18S, sau đó cho lai cặp với các dòng bố mà trung tâm đang lưu giữ để tạo ra các hạt lai rồi tổ chức các bước như khảo nghiệm cơ bản, khảo nghiệm so sánh, khảo nghiệm về phân bón, mật độ, thời vụ… Trải qua rất nhiều công đoạn và đánh giá đã cho ra đời giống lúa LC18. Đây là bước đột phá của trung tâm và đến thời điểm này, T18S là dòng mẹ được bảo hộ quốc gia.
Qua nhiều vụ sản xuất khảo nghiệm, tổ hợp giống lúa lai 2 dòng LC18 đã bộc lộ nhiều ưu điểm nổi trội, như khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu tốt, năng suất lúa bình quân đạt cao, khoảng 8 - 9 tấn/ha; hàm lượng amylose trong hạt gạo rất thấp (đặc tính quyết định độ dẻo, tính mềm hoặc cứng cơm), chất lượng gạo dẻo, ngon, nổi trội so với các bộ giống lúa lai đã sản xuất trước đó.
Ông Trần Trung Điệp cho biết: Đối với một bộ giống lúa lai, bao giờ cũng ưu tiên về năng suất, sau đó đến chất lượng và sức kháng chịu sâu bệnh. Giống LC18 đã đáp ứng những tiêu chí cơ bản đó. Giống LC18 đã được trung tâm đưa vào sản xuất khảo nghiệm trong tỉnh tại các vùng địa lý có điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng khác nhau như thị xã Sa Pa, các huyện Bát Xát, Bảo Yên, Mường Khương, Bắc Hà, Bảo Thắng, Văn Bàn) và khảo nghiệm ngoài tỉnh như Nghệ An, Thanh Hóa, Yên Bái, Tuyên Quang, Nam Định... Qua đánh giá tại các điểm khảo nghiệm, nông dân rất ưa chuộng, đánh giá cao giống LC18. Tuy nhiên, hiện giống chưa được công nhận chính thức nên chưa lưu hành bộ giống này.
Ngoài giống lúa lai 2 dòng LC18, trung tâm cũng nghiên cứu, khảo nghiệm bộ giống lúa thuần LC26 (còn gọi là giống lúa thảo dược chất lượng cao). Giống LC26 đã trải qua 3 năm nghiên cứu, chọn tạo và khảo nghiệm tại nhiều vùng sinh thái khác nhau trong tỉnh và các tỉnh bạn như Yên Bái, Hòa Bình, Bắc Giang và cũng bộc lộ những ưu điểm vượt trội.
Giống lúa LC26 có nhiều ưu điểm như thời gian sinh trưởng ngắn, trồng được ở nhiều tiểu vùng khí hậu và đặc biệt là chất lượng gạo rất ngon. Trung tâm đã gửi mẫu phân tích chất lượng gạo, đánh giá giống LC26 và nhận kết quả: Đây là sản phẩm có hàm lượng Omega3, Omega 6 và các loại vitamin, khoáng chất cao, được kỳ vọng là giống lúa có chất lượng dinh dưỡng cao, đạt tiêu chuẩn của Việt Nam.
Trung tâm Giống nông nghiệp tỉnh hiện là 1 trong 20 đơn vị sản xuất giống lớn của quốc gia. Trung tâm cũng là đơn vị duy nhất của cả nước lựa chọn thành công dòng lúa mẹ bất dục T18S (được Cục Trồng trọt cấp bằng bảo hộ năm 2019). Đây là yếu tố quan trọng để trung tâm tiếp tục triển khai nghiên cứu, sản xuất thành công thêm các tổ hợp lúa lai mới.
Thời gian tới, trung tâm tiếp tục khảo nghiệm, nghiên cứu tổ hợp giống lúa lai, lúa thuần, hướng tới sản xuất các giống lúa chất lượng phục vụ nhu cầu sản xuất của người dân. Riêng giống lúa lai 2 dòng LC18, trung tâm đang hoàn tất hồ sơ công nhận thương hiệu lúa giống quốc gia vào năm 2024 và có thể đưa ra sản xuất đại trà, đáp ứng yêu cầu về giống và góp phần làm phong phú các bộ lúa giống của quốc gia…
