Giữ tinh hoa cho hạt lúa thơm Séng cù

Cuối thu, sương bảng lảng giăng như một lớp màn mỏng lên các bản làng vùng cao Mường Khương, trời với đất như hòa làm một. Ấy cũng là khi lúa Séng cù đặc sản Mường Khương chín rộ, nông dân vội vã vào vụ gặt.

Mỗi năm, rẻo đất biên cương này chỉ có thể cấy 1 vụ lúa. Từng có giai đoạn, cuộc sống người dân quẩn quanh với đói nghèo, thiếu lương thực trầm trọng. Giai đoạn đó, mục tiêu lớn nhất là giải quyết vấn đề đảm bảo lương thực. Những giống lúa lai năng suất cao được ưu tiên cấy trồng, còn giống lúa thơm bản địa, lúa đặc sản ít được gieo cấy. Thế nhưng, khi đã trải qua giai đoạn phải sản xuất lương thực bằng mọi giá, các hộ vùng cao không còn canh cánh nỗi lo giải bài toán về lương thực, việc sản xuất các loại lúa thơm đặc sản lại “tới thời”.

198.jpg

Séng cù là một trong những loại lúa thơm đặc sản đã gắn với địa danh Mường Khương từ nhiều năm nay. Các tràn ruộng bậc thang nằm trong thung lũng, xen giữa những ngọn núi cao lô nhô đá nhọn. Đất làm ruộng cũng được tích tụ từ ngàn đời, được bồi đắp từ những khe nước nhỏ chảy ra từ rừng già. Đất, đá hòa với nước, keo sơn gắn chặt với nhau thành từng mảnh ruộng rồi cứ thế làm nên cả một dải nối tiếp nhau tạo nên những cánh đồng hẹp trong các thung lũng. Những cánh đồng ấy cũng là nơi phù hợp nhất để lúa Séng cù bén rễ vươn cao. Qua những ngày nóng như đổ lửa, đến ngày thu dịu mát, đủ tháng, đủ ngày, lúa đơm bông kết hạt. Hạt lúa kết tinh trong đó đủ dưỡng chất của đất, của nước và của cả sương, cả nắng mới bắt đầu chậm rãi ngả vàng.

Lúa chín rộ, gia đình chị Vàng Thị Hỏi ở thôn Na Cạp, xã Lùng Khấu Nhin phải gọi “hội chị em” cùng thôn đổi công đi gặt. Cả cánh đồng giữa triền đất hẹp bên sông Xanh (thượng lưu sông Chảy) nhiều năm nay được người dân đưa lúa Séng cù lên cấy. Cả cánh đồng “chẳng nhiều nhặn gì” nhưng mỗi gia đình có vài mảnh ruộng, cũng xen kẽ với nhau, gối vào nhau như những nếp nhà vùng cao. Ngày trước, mỗi nhà cấy một giống lúa, ai thích ăn gạo gì thì cấy lúa đó. Séng cù là giống đặc sản nhưng nếu so với lúa lai hoặc các giống lúa mới thì năng suất “đuối” hơn hẳn. Thế nên, hộ thì cấy Séng cù, hộ thì cấy lúa lai, hộ lại trồng lúa nếp. Trên cùng một dải, theo gió, lúa thụ phấn chéo, chất lượng gạo cũng vì thế mà nhà ngon, nhà không.

Năm nay, khu này rủ nhau cùng cấy Séng cù. Nhà tôi cũng cấy dù… chẳng thích ăn

Chị Vàng Thị Hỏi, thôn Na Cạp, xã Lùng Khấu Nhin cười tươi nói

Mỗi năm, gia đình chị Hỏi thu được khoảng 3 tấn thóc Séng cù. Gạo Séng cù dẻo, thơm nhưng người lao động chân tay như chị Hỏi nhìn chung chẳng thích ăn vì… dẻo quá. Nói là không thích ăn nhưng từng có thời gian chị Hỏi đi làm xa quê, sau ngày lao động vất vả nằm mệt trong phòng trọ, ngửi khói cơm xôi nhà hàng xóm mà tự dưng nhớ bát cơm Séng cù ở quê nhà lam lũ. Mỗi lần nhớ nhà, điều đầu tiên chị Hỏi nhớ đến luôn là bát cơm Séng cù nóng hổi, ăn với ớt xanh giã với muối cũng đủ làm nên một bữa ngon.

Về quê gắn bó với nghề nông, chị Hỏi chọn cấy Séng cù vì được giá, lại dễ bán. Mỗi tấn thóc Séng cù, thương lái từ thành phố Lào Cai hoặc ngay ngoài thị trấn Mường Khương vào tận nhà chị thu mua với giá 17 triệu đồng. Mỗi năm, chị Hỏi kiếm được 40 - 50 triệu đồng từ giống lúa đặc sản này.

Cũng nói về lúa Séng cù, chị Nông Thị Thè ở thôn Na Cạp hồ hởi: Chăm Séng cù công sức bỏ ra gấp đôi lúa khác vì dễ bị sâu bệnh. Hơn nữa, hạt thóc lại có gai, dặm lắm, bông lúa thì dai, đập (tuốt) cũng mệt hơn các lúa khác. Nhưng mà chúng tôi vẫn cấy vì giống lúa này là nông sản nổi tiếng của quê hương, dù trồng vất vả nhưng bán được giá, lại còn giữ được… tiếng thơm.

199.jpg

“Gai” lúa mà chị Thè nhắc đến là một trong những “đặc điểm nhận dạng” rất riêng của lúa Séng cù. Lúa Séng cù trồng ở vùng cao, nơi khí hậu mát mẻ, ôn hòa thường có một chiếc gai mảnh như một chiếc “đuôi” ở phía cuối hạt thóc. Đây là dấu vết còn lại từ hoa lúa tiêu biến sau thụ phấn mà thành. Nơi khí hậu càng mát mẻ thì gai lúa càng dài, chất lượng gạo cũng ngon hơn.

Với “độ nổi tiếng” về sự thơm ngon, giống lúa này đã được trồng ở nhiều nơi cả trong và ngoài tỉnh. Lúa cũng được ngành nông nghiệp nhiều năm nghiên cứu phục tráng để lưu giống thuần chủng, giữ lại những tinh túy. Thế nhưng, lúa trồng ở Mường Khương, đặc biệt là các xã vùng cao như Nấm Lư, Lùng Khấu Nhin, thị trấn Mường Khương vẫn luôn có chất lượng ngon nhất. Khí hậu mát mẻ, nguồn nước sạch, chăm bón theo phương thức hữu cơ truyền thống, gieo cấy vào giữa mùa hạ và gặt vào cuối thu… là những “bí quyết” để hạt gạo Séng cù có hương vị thơm ngon nhất. Những hạt gạo vừa trắng vừa trong như ngọc, như ngà dù được gói kín trong bao vẫn thơm ba gian nhà, đem nấu thành cơm cũng dịu thơm nửa như cốm mới, nửa như hương lúa mới trỗ ngoài đồng.

200.jpg

Chiều muộn, những bản làng vùng cao Mường Khương liêu xiêu dưới nắng chiều, ai đó châm lửa, đốt rơm rạ ngoài đồng chuẩn bị trồng cây vụ đông. Mùa này lặng gió, từng cột khói cuộn vào nhau cứ thế lên thẳng trời cao tít tắp như thể hòa vào mây. Hương lúa Séng cù cũng vẩn vào trong đám khói, mùi thơm không lẫn được vào đâu. Cái giống lúa thơm ấy, trồng trên rẻo cao sương nắng này, thơm đến cả khói đốt đồng cũng thơm…

Có thể bạn quan tâm

Tin cùng chuyên mục

Giữ nhịp xây dựng nông thôn mới

Giữ nhịp xây dựng nông thôn mới

Xây dựng nông thôn mới là nhiệm vụ lâu dài, đòi hỏi sự quyết tâm của cả hệ thống chính trị và sự đồng lòng của Nhân dân trong duy trì, nâng cao chất lượng các tiêu chí. Góp phần quan trọng vào thành công ấy là đội ngũ bí thư chi bộ, trưởng thôn - những người luôn sâu sát cơ sở, phát huy vai trò hạt nhân, vận động Nhân dân chung sức xây dựng quê hương ngày càng đổi mới.

Lào Cai tăng cường điều tra phát hiện và phòng trừ sinh vật hại trên lúa mùa 2026

Lào Cai tăng cường điều tra phát hiện và phòng trừ sinh vật hại trên lúa mùa 2026

Vụ mùa năm 2026, toàn tỉnh Lào Cai gieo cấy 45.221 ha lúa. Chi cục Trồng trọt, Bảo vệ thực vật và Chăn nuôi Thú y, Thủy sản tỉnh Lào Cai vừa có văn bản đề nghị UBND các xã, phường và Trung tâm Dịch vụ tổng hợp cấp xã chủ động triển khai các biện pháp phòng trừ sinh vật gây hại nhằm bảo vệ sản xuất.

Cảnh sát cơ động hỗ trợ người dân phường Lào Cai khắc phục hậu quả mưa lũ

Cảnh sát cơ động hỗ trợ người dân phường Lào Cai khắc phục hậu quả mưa lũ

Mưa lớn sáng 03/8 khiến nhiều khu vực tại phường Lào Cai ngập sâu, giao thông bị chia cắt, nhiều hộ dân phải di dời tài sản. Ngay khi tiếp nhận được thông tin, lực lượng Cảnh sát cơ động nhanh chóng có mặt tại hiện trường, phối hợp hỗ trợ người dân ứng phó với mưa lũ và hạn chế thiệt hại.

Nậm Có - Khi tiềm năng được đánh thức

Nậm Có - Khi tiềm năng được đánh thức

Có những vùng đất chỉ cần mở thêm một con đường là mở ra một hướng phát triển mới. Có những địa phương chỉ cần tìm đúng lợi thế để khơi dậy nội lực sẽ tạo nên bước chuyển mình mạnh mẽ. Xã Nậm Có, tỉnh Lào Cai là như vậy. Từ một xã vùng cao nhiều khó khăn, địa phương đang khai thác lợi thế rừng, nông nghiệp và du lịch để tạo động lực phát triển kinh tế.

Tái sinh đất dốc, mở hướng sinh kế bền vững ở Bắc Hà

Tái sinh đất dốc, mở hướng sinh kế bền vững ở Bắc Hà

Địa hình đồi núi dốc, chia cắt mạnh khiến sản xuất nông nghiệp ở Bắc Hà từ lâu đối mặt với tình trạng đất bạc màu, xói mòn và năng suất thấp. Nhiều diện tích nương rẫy của người dân chỉ canh tác ngô với hiệu quả kinh tế không cao, trong khi độ phì của đất ngày càng suy giảm. Tuy nhiên, từ các mô hình nông - lâm kết hợp và thực hành nông nghiệp sinh thái đang được triển khai, nhiều vùng đất dốc đã dần được phục hồi, mở ra hướng phát triển sinh kế bền vững, thích ứng với biến đổi khí hậu.

Kiểm tra tiến độ các dự án chế biến nông sản, định hướng phát triển chuỗi giá trị

Kiểm tra tiến độ các dự án chế biến nông sản, định hướng phát triển chuỗi giá trị

Chiều 31/7, Đoàn công tác do ông Trần Minh Sáng - Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường làm trưởng đoàn, đã kiểm tra thực tế một số mô hình sản xuất nông, lâm nghiệp và các dự án chế biến nông sản trên địa bàn tỉnh, nhằm đánh giá hiệu quả đầu tư, nắm bắt tình hình sản xuất, kịp thời tháo gỡ khó khăn và định hướng phát triển ngành nông nghiệp theo hướng hiện đại, bền vững.

Theo mùa trái ngọt về “Nông trại bốn mùa” phường Trung Tâm

Theo mùa trái ngọt về “Nông trại bốn mùa” phường Trung Tâm

Những ngày này, tại tổ dân phố 7, phường Trung Tâm, nhiều nhà vườn đang bước vào mùa thu hoạch nhãn, thanh long và vú sữa Hoàng Kim. Những khu vườn trĩu quả không chỉ báo hiệu một vụ mùa bội thu mà còn phản ánh hiệu quả từ mô hình “Nông trại bốn mùa” - hướng phát triển nông nghiệp xanh đang từng bước gắn với du lịch trải nghiệm, góp phần quảng bá hình ảnh vùng đất Mường Lò.

Bảo Ái: Mở lối sinh kế bền vững cho nông dân

Bảo Ái: Mở lối sinh kế bền vững cho nông dân

Từ những buổi sinh hoạt trên đồng ruộng đến các lớp tập huấn kỹ thuật, Hội Nông dân xã Bảo Ái đang đưa thông tin, tri thức sản xuất đến gần hơn với hội viên. Sự thay đổi trong cách nghĩ, cách làm của người nông dân đã tạo nên nhiều mô hình kinh tế hiệu quả, góp phần mở lối sinh kế bền vững trên chính mảnh đất quê hương.

Lá chắn bảo vệ đàn gia súc trước dịch bệnh

Lá chắn bảo vệ đàn gia súc trước dịch bệnh

Ngay sau khi có kết quả giám sát chủ động với 9/72 mẫu dương tính với virus lở mồm long móng tuýp A và tuýp O tại Chợ gia súc Bắc Hà, UBND xã cùng ngành chức năng đã khẩn trương triển khai đồng bộ các giải pháp. Trong đó, chính quyền quyết định tạm dừng hoạt động chợ gia súc từ ngày 11/7 nhằm ngăn chặn chuỗi lây nhiễm, nhanh chóng kiểm soát, khoanh vùng và dập dịch.

Kiểm tra, thống nhất phương án khẩn cấp khắc phục sạt lở tại thôn Nước Nóng

Kiểm tra, thống nhất phương án khẩn cấp khắc phục sạt lở tại thôn Nước Nóng

Sáng 30/7, đoàn công tác của Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Lào Cai phối hợp với Sở Tài chính, Sở Xây dựng, Ban Quản lý bảo trì đường bộ Lào Cai và UBND xã Tú Lệ tiến hành kiểm tra thực địa, đánh giá hiện trạng và thống nhất phương án khắc phục khẩn cấp nguy cơ sạt lở đất tại thôn Nước Nóng.

Nâng tầm giá trị thủy sản hồ Thác Bà

Nâng tầm giá trị thủy sản hồ Thác Bà

Từ chỗ chỉ bán cá tươi phụ thuộc vào thương lái, anh Phạm Ngọc An, trưởng thôn Đoàn Kết, xã Bảo Ái, đã mạnh dạn chuyển sang chế biến sâu, xây dựng thương hiệu chả cá An Thường đạt OCOP 3 sao, góp phần nâng cao giá trị thủy sản hồ Thác Bà và tạo thêm việc làm cho lao động địa phương.

Hiệu quả từ mô hình "nuôi" rừng gỗ lớn ở Bảo Ái

Hiệu quả từ mô hình "nuôi" rừng gỗ lớn ở Bảo Ái

Có một thời, cứ sau 5 - 6 năm, những cánh rừng keo ở Bảo Ái lại đồng loạt đến kỳ khai thác. Với kích thước vừa đủ làm nguyên liệu, gỗ được thương lái vào tận đồi thu mua. Người dân cầm trong tay vài chục triệu đồng rồi lại phát dọn, trồng lứa mới. Vòng quay ấy lặp đi lặp lại suốt nhiều năm khiến rừng tuy vẫn xanh nhưng cuộc sống của không ít hộ trồng rừng vẫn chưa khá lên bao nhiêu.

Mở lối sinh kế mới ở Bảo Ái

Mở lối sinh kế mới ở Bảo Ái

Từ những đồi quế quen thuộc, nhiều hộ dân xã Bảo Ái đã mạnh dạn phát triển các mô hình sinh kế mới như nuôi hươu sao, trồng cây ăn quả và đa dạng hóa sản xuất. Đằng sau sự chuyển đổi ấy là quá trình người dân chủ động tiếp cận thông tin, học hỏi khoa học - kỹ thuật và thay đổi tư duy sản xuất để nâng cao thu nhập, hướng tới phát triển bền vững.

fb yt zl tw