Giữ tinh hoa cho hạt lúa thơm Séng cù

Cuối thu, sương bảng lảng giăng như một lớp màn mỏng lên các bản làng vùng cao Mường Khương, trời với đất như hòa làm một. Ấy cũng là khi lúa Séng cù đặc sản Mường Khương chín rộ, nông dân vội vã vào vụ gặt.

Mỗi năm, rẻo đất biên cương này chỉ có thể cấy 1 vụ lúa. Từng có giai đoạn, cuộc sống người dân quẩn quanh với đói nghèo, thiếu lương thực trầm trọng. Giai đoạn đó, mục tiêu lớn nhất là giải quyết vấn đề đảm bảo lương thực. Những giống lúa lai năng suất cao được ưu tiên cấy trồng, còn giống lúa thơm bản địa, lúa đặc sản ít được gieo cấy. Thế nhưng, khi đã trải qua giai đoạn phải sản xuất lương thực bằng mọi giá, các hộ vùng cao không còn canh cánh nỗi lo giải bài toán về lương thực, việc sản xuất các loại lúa thơm đặc sản lại “tới thời”.

198.jpg

Séng cù là một trong những loại lúa thơm đặc sản đã gắn với địa danh Mường Khương từ nhiều năm nay. Các tràn ruộng bậc thang nằm trong thung lũng, xen giữa những ngọn núi cao lô nhô đá nhọn. Đất làm ruộng cũng được tích tụ từ ngàn đời, được bồi đắp từ những khe nước nhỏ chảy ra từ rừng già. Đất, đá hòa với nước, keo sơn gắn chặt với nhau thành từng mảnh ruộng rồi cứ thế làm nên cả một dải nối tiếp nhau tạo nên những cánh đồng hẹp trong các thung lũng. Những cánh đồng ấy cũng là nơi phù hợp nhất để lúa Séng cù bén rễ vươn cao. Qua những ngày nóng như đổ lửa, đến ngày thu dịu mát, đủ tháng, đủ ngày, lúa đơm bông kết hạt. Hạt lúa kết tinh trong đó đủ dưỡng chất của đất, của nước và của cả sương, cả nắng mới bắt đầu chậm rãi ngả vàng.

Lúa chín rộ, gia đình chị Vàng Thị Hỏi ở thôn Na Cạp, xã Lùng Khấu Nhin phải gọi “hội chị em” cùng thôn đổi công đi gặt. Cả cánh đồng giữa triền đất hẹp bên sông Xanh (thượng lưu sông Chảy) nhiều năm nay được người dân đưa lúa Séng cù lên cấy. Cả cánh đồng “chẳng nhiều nhặn gì” nhưng mỗi gia đình có vài mảnh ruộng, cũng xen kẽ với nhau, gối vào nhau như những nếp nhà vùng cao. Ngày trước, mỗi nhà cấy một giống lúa, ai thích ăn gạo gì thì cấy lúa đó. Séng cù là giống đặc sản nhưng nếu so với lúa lai hoặc các giống lúa mới thì năng suất “đuối” hơn hẳn. Thế nên, hộ thì cấy Séng cù, hộ thì cấy lúa lai, hộ lại trồng lúa nếp. Trên cùng một dải, theo gió, lúa thụ phấn chéo, chất lượng gạo cũng vì thế mà nhà ngon, nhà không.

Năm nay, khu này rủ nhau cùng cấy Séng cù. Nhà tôi cũng cấy dù… chẳng thích ăn

Chị Vàng Thị Hỏi, thôn Na Cạp, xã Lùng Khấu Nhin cười tươi nói

Mỗi năm, gia đình chị Hỏi thu được khoảng 3 tấn thóc Séng cù. Gạo Séng cù dẻo, thơm nhưng người lao động chân tay như chị Hỏi nhìn chung chẳng thích ăn vì… dẻo quá. Nói là không thích ăn nhưng từng có thời gian chị Hỏi đi làm xa quê, sau ngày lao động vất vả nằm mệt trong phòng trọ, ngửi khói cơm xôi nhà hàng xóm mà tự dưng nhớ bát cơm Séng cù ở quê nhà lam lũ. Mỗi lần nhớ nhà, điều đầu tiên chị Hỏi nhớ đến luôn là bát cơm Séng cù nóng hổi, ăn với ớt xanh giã với muối cũng đủ làm nên một bữa ngon.

Về quê gắn bó với nghề nông, chị Hỏi chọn cấy Séng cù vì được giá, lại dễ bán. Mỗi tấn thóc Séng cù, thương lái từ thành phố Lào Cai hoặc ngay ngoài thị trấn Mường Khương vào tận nhà chị thu mua với giá 17 triệu đồng. Mỗi năm, chị Hỏi kiếm được 40 - 50 triệu đồng từ giống lúa đặc sản này.

Cũng nói về lúa Séng cù, chị Nông Thị Thè ở thôn Na Cạp hồ hởi: Chăm Séng cù công sức bỏ ra gấp đôi lúa khác vì dễ bị sâu bệnh. Hơn nữa, hạt thóc lại có gai, dặm lắm, bông lúa thì dai, đập (tuốt) cũng mệt hơn các lúa khác. Nhưng mà chúng tôi vẫn cấy vì giống lúa này là nông sản nổi tiếng của quê hương, dù trồng vất vả nhưng bán được giá, lại còn giữ được… tiếng thơm.

199.jpg

“Gai” lúa mà chị Thè nhắc đến là một trong những “đặc điểm nhận dạng” rất riêng của lúa Séng cù. Lúa Séng cù trồng ở vùng cao, nơi khí hậu mát mẻ, ôn hòa thường có một chiếc gai mảnh như một chiếc “đuôi” ở phía cuối hạt thóc. Đây là dấu vết còn lại từ hoa lúa tiêu biến sau thụ phấn mà thành. Nơi khí hậu càng mát mẻ thì gai lúa càng dài, chất lượng gạo cũng ngon hơn.

Với “độ nổi tiếng” về sự thơm ngon, giống lúa này đã được trồng ở nhiều nơi cả trong và ngoài tỉnh. Lúa cũng được ngành nông nghiệp nhiều năm nghiên cứu phục tráng để lưu giống thuần chủng, giữ lại những tinh túy. Thế nhưng, lúa trồng ở Mường Khương, đặc biệt là các xã vùng cao như Nấm Lư, Lùng Khấu Nhin, thị trấn Mường Khương vẫn luôn có chất lượng ngon nhất. Khí hậu mát mẻ, nguồn nước sạch, chăm bón theo phương thức hữu cơ truyền thống, gieo cấy vào giữa mùa hạ và gặt vào cuối thu… là những “bí quyết” để hạt gạo Séng cù có hương vị thơm ngon nhất. Những hạt gạo vừa trắng vừa trong như ngọc, như ngà dù được gói kín trong bao vẫn thơm ba gian nhà, đem nấu thành cơm cũng dịu thơm nửa như cốm mới, nửa như hương lúa mới trỗ ngoài đồng.

200.jpg

Chiều muộn, những bản làng vùng cao Mường Khương liêu xiêu dưới nắng chiều, ai đó châm lửa, đốt rơm rạ ngoài đồng chuẩn bị trồng cây vụ đông. Mùa này lặng gió, từng cột khói cuộn vào nhau cứ thế lên thẳng trời cao tít tắp như thể hòa vào mây. Hương lúa Séng cù cũng vẩn vào trong đám khói, mùi thơm không lẫn được vào đâu. Cái giống lúa thơm ấy, trồng trên rẻo cao sương nắng này, thơm đến cả khói đốt đồng cũng thơm…

Có thể bạn quan tâm

Tin cùng chuyên mục

Cốm Tú Lệ vào cuối vụ

Cốm Tú Lệ vào cuối vụ

Những ngày đầu tháng 10, xã Tú Lệ bước vào thời điểm cuối vụ cốm. Người dân đang khẩn trương thu hoạch những diện tích lúa nếp còn lại, tất bật rang, giã, sàng để hoàn thành các mẻ cốm cuối mùa, đáp ứng nhu cầu thị trường.

Đồng bào Mông Xanh ở Tu Thượng lần đầu trồng cây vụ đông

Đồng bào Mông Xanh ở Tu Thượng lần đầu trồng cây vụ đông

Vụ đông năm nay, xã Nậm Xé triển khai trồng 20 ha rau, đậu các loại, trong đó thôn Tu Thượng thực hiện 5 ha. Đây là lần đầu đồng bào Mông Xanh tại thôn đưa cây vụ đông vào trồng trên đất ruộng một vụ, từng bước thay đổi tập quán canh tác, tạo thêm nguồn thu cho gia đình.

Lào Cai giới thiệu 98 sản phẩm đặc trưng tại Hội chợ Làng nghề Việt Nam 2026

Lào Cai giới thiệu 98 sản phẩm đặc trưng tại Hội chợ Làng nghề Việt Nam 2026

Hội chợ Làng nghề Việt Nam lần thứ 22 năm 2026 diễn ra từ ngày 7 - 13/10 tại Hà Nội, thu hút sự tham gia của nhiều địa phương, doanh nghiệp, hợp tác xã và cơ sở sản xuất trên cả nước. Tại hội chợ, Trung tâm Khuyến nông tỉnh Lào Cai tổ chức 2 gian hàng, trưng bày, giới thiệu 98 sản phẩm của các hợp tác xã, doanh nghiệp và hộ kinh doanh trong tỉnh.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Giàng Quốc Hưng định hướng nhân rộng mô hình trồng cây bồ đề tại Bảo Yên

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Giàng Quốc Hưng định hướng nhân rộng mô hình trồng cây bồ đề tại Bảo Yên

Chiều 8/10, đồng chí Giàng Quốc Hưng - Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Phó Chủ tịch UBND tỉnh kiểm tra tình hình triển khai nhiệm vụ khoa học và công nghệ cấp tỉnh tại xã Bảo Yên; đánh giá kết quả bước đầu của mô hình trồng cây bồ đề, định hướng phát triển, nhân rộng mô hình phù hợp với điều kiện thực tiễn của địa phương.

Phường Trung Tâm tiên phong mở hướng phát triển dược liệu theo chuỗi giá trị

Phường Trung Tâm tiên phong mở hướng phát triển dược liệu theo chuỗi giá trị

Chiều 7/10, UBND phường Trung Tâm tổ chức Hội nghị triển khai kế hoạch phát triển cây dược liệu trên địa bàn. Đây là địa phương đầu tiên trong 99 xã, phường của tỉnh triển khai hội nghị về phát triển dược liệu trong thực hiện Đề án 48, mở hướng xây dựng vùng nguyên liệu gắn với sản xuất, chế biến và tiêu thụ sản phẩm.

Bản Xèo: Để những tuyến đường nối dài thôn, bản

Bản Xèo: Để những tuyến đường nối dài thôn, bản

Nhiều năm qua, giao thông nông thôn là một trong những “điểm nghẽn” ảnh hưởng đến đi lại, giao thương và phát triển sản xuất ở xã Bản Xèo. Từ nguồn lực Nhà nước cùng sự chung sức của tổ chức, cá nhân và Nhân dân, nhiều tuyến đường đang được đầu tư, nâng cấp, từng bước hoàn thiện kết nối giữa các khu dân cư, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội tại địa phương.

Bảo Hà mở rộng nghề trồng dâu nuôi tằm

Bảo Hà mở rộng nghề trồng dâu nuôi tằm

Từ những mô hình cho thu nhập khá, nghề trồng dâu, nuôi tằm đang được người dân xã Bảo Hà quan tâm mở rộng. Địa phương chú trọng phát triển vùng nguyên liệu, hỗ trợ kỹ thuật, đồng thời tăng cường liên kết tiêu thụ, từng bước nâng cao hiệu quả sản xuất và thu nhập cho người dân.

Khơi dậy sức dân trong xây dựng nông thôn mới

Khơi dậy sức dân trong xây dựng nông thôn mới

Phát huy vai trò chủ thể của nông dân trong xây dựng nông thôn mới, các cấp Hội Nông dân trong tỉnh đẩy mạnh tuyên truyền, vận động hội viên tham gia bằng những việc làm cụ thể, thiết thực. Từ hiến đất, đóng góp ngày công đến sửa chữa đường giao thông, kênh mương, cầu dân sinh..., sự chung sức của người dân đang góp phần hoàn thiện hạ tầng, tạo thuận lợi cho sản xuất, đi lại và nâng cao chất lượng cuộc sống ở nông thôn.

Hướng đi mới giúp nâng giá trị nông sản

Hướng đi mới giúp nâng giá trị nông sản

Ghi lại quy trình sản xuất, hoặc livestream giới thiệu, đăng sản phẩm lên các nền tảng mạng xã hội là cách người dân xã Bảo Ái (Lào Cai) từng bước đưa công nghệ vào sản xuất, kinh doanh. Từ thay đổi cách quảng bá, kết nối khách hàng đến chủ động mở rộng thị trường, tư duy số đang mở thêm hướng đi mới, góp phần nâng cao giá trị nông sản và hiệu quả sản xuất, kinh doanh tại địa phương.

Khát vọng đổi thay nơi thượng nguồn sông Chảy

Khát vọng đổi thay nơi thượng nguồn sông Chảy

Si Ma Cai - nơi thượng nguồn sông Chảy nổi tiếng với địa hình cheo leo, khí hậu khắc nghiệt. Từ lâu, đời sống đồng bào các dân tộc nơi đây gặp nhiều khó khăn do chủ yếu trông vào cây ngô, cây lúa. Với khát vọng đổi thay, mấy năm trở lại đây, nhiều thanh niên đã mạnh dạn chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi để nâng cao thu nhập, làm giàu trên chính mảnh đất vùng cao biên cương của Tổ quốc.

Nuôi chim bồ câu quy mô lớn

Hướng đi mới từ mô hình nuôi chim bồ câu Pháp ở xã Bảo Hà

Những năm gần đây, phong trào chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp, đổi mới tư duy sản xuất diễn ra mạnh mẽ tại nhiều địa phương trong tỉnh . Nổi bật là câu chuyện lập nghiệp của anh Trịnh Ngọc Liêm ở thôn Hồng Sơn, xã Bảo Hà. Mạnh dạn chuyển từ làm vườn sang chăn nuôi, anh Liêm đã thành công với mô hình nuôi chim bồ câu Pháp quy mô lớn, mở ra cơ hội phát triển kinh tế đầy triển vọng cho bà con nông dân ở địa phương.

Lục Yên bảo vệ đàn vật nuôi trước bệnh dịch tả lợn châu Phi

Lục Yên bảo vệ đàn vật nuôi trước bệnh dịch tả lợn châu Phi

Trước nguy cơ bệnh dịch tả lợn châu Phi có khả năng phát sinh, ảnh hưởng đến hoạt động chăn nuôi, nguồn cung thực phẩm và môi trường, các hộ chăn nuôi, kinh doanh, giết mổ, vận chuyển lợn trên địa bàn xã Lục Yên cần nâng cao ý thức, chủ động thực hiện các biện pháp phòng, chống dịch bệnh, bảo vệ đàn vật nuôi.

Lào Cai dẫn đầu cả nước về xây dựng cơ sở dữ liệu đất đai

Lào Cai dẫn đầu cả nước về xây dựng cơ sở dữ liệu đất đai

Với gần 4,9 triệu thửa đất được rà soát, hơn 3,18 triệu thửa được chuẩn hóa theo tiêu chí “đúng - đủ - sạch - sống”, Lào Cai đang dẫn đầu cả nước về tiến độ xây dựng, hoàn thiện cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai. Kết quả này tạo nền tảng quan trọng để nâng cao hiệu quả quản lý đất đai, đẩy mạnh chuyển đổi số và phục vụ người dân, doanh nghiệp.

Nghề trồng lanh, dệt vải đang tạo việc làm thường xuyên cho trên 1.200 lao động xã Lao Chải, chủ yếu là phụ nữ.

Giữ nghề truyền thống, mở hướng sinh kế

Muốn văn hóa được gìn giữ lâu bền, trước hết phải để văn hóa tiếp tục hiện diện trong đời sống của người dân. Ở Lao Chải, những giá trị ấy đang được khơi dậy từ những điều gần gũi: cây lanh, tấm vải chàm, cây sơn tra, tri thức sản xuất dưới tán rừng và không gian bản làng. Khi những giá trị từng chủ yếu phục vụ đời sống từng bước trở thành sản phẩm, tạo việc làm và thu nhập, bảo tồn văn hóa không còn là câu chuyện tách rời cuộc sống mà trở thành một phần của sinh kế.

fb yt zl tw