Giữ tinh hoa cho hạt lúa thơm Séng cù

Cuối thu, sương bảng lảng giăng như một lớp màn mỏng lên các bản làng vùng cao Mường Khương, trời với đất như hòa làm một. Ấy cũng là khi lúa Séng cù đặc sản Mường Khương chín rộ, nông dân vội vã vào vụ gặt.

0:00 / 0:00
0:00
  • Nam miền Bắc
  • Nữ miền Bắc
  • Nữ miền Nam
  • Nam miền Nam

Mỗi năm, rẻo đất biên cương này chỉ có thể cấy 1 vụ lúa. Từng có giai đoạn, cuộc sống người dân quẩn quanh với đói nghèo, thiếu lương thực trầm trọng. Giai đoạn đó, mục tiêu lớn nhất là giải quyết vấn đề đảm bảo lương thực. Những giống lúa lai năng suất cao được ưu tiên cấy trồng, còn giống lúa thơm bản địa, lúa đặc sản ít được gieo cấy. Thế nhưng, khi đã trải qua giai đoạn phải sản xuất lương thực bằng mọi giá, các hộ vùng cao không còn canh cánh nỗi lo giải bài toán về lương thực, việc sản xuất các loại lúa thơm đặc sản lại “tới thời”.

198.jpg

Séng cù là một trong những loại lúa thơm đặc sản đã gắn với địa danh Mường Khương từ nhiều năm nay. Các tràn ruộng bậc thang nằm trong thung lũng, xen giữa những ngọn núi cao lô nhô đá nhọn. Đất làm ruộng cũng được tích tụ từ ngàn đời, được bồi đắp từ những khe nước nhỏ chảy ra từ rừng già. Đất, đá hòa với nước, keo sơn gắn chặt với nhau thành từng mảnh ruộng rồi cứ thế làm nên cả một dải nối tiếp nhau tạo nên những cánh đồng hẹp trong các thung lũng. Những cánh đồng ấy cũng là nơi phù hợp nhất để lúa Séng cù bén rễ vươn cao. Qua những ngày nóng như đổ lửa, đến ngày thu dịu mát, đủ tháng, đủ ngày, lúa đơm bông kết hạt. Hạt lúa kết tinh trong đó đủ dưỡng chất của đất, của nước và của cả sương, cả nắng mới bắt đầu chậm rãi ngả vàng.

Lúa chín rộ, gia đình chị Vàng Thị Hỏi ở thôn Na Cạp, xã Lùng Khấu Nhin phải gọi “hội chị em” cùng thôn đổi công đi gặt. Cả cánh đồng giữa triền đất hẹp bên sông Xanh (thượng lưu sông Chảy) nhiều năm nay được người dân đưa lúa Séng cù lên cấy. Cả cánh đồng “chẳng nhiều nhặn gì” nhưng mỗi gia đình có vài mảnh ruộng, cũng xen kẽ với nhau, gối vào nhau như những nếp nhà vùng cao. Ngày trước, mỗi nhà cấy một giống lúa, ai thích ăn gạo gì thì cấy lúa đó. Séng cù là giống đặc sản nhưng nếu so với lúa lai hoặc các giống lúa mới thì năng suất “đuối” hơn hẳn. Thế nên, hộ thì cấy Séng cù, hộ thì cấy lúa lai, hộ lại trồng lúa nếp. Trên cùng một dải, theo gió, lúa thụ phấn chéo, chất lượng gạo cũng vì thế mà nhà ngon, nhà không.

Năm nay, khu này rủ nhau cùng cấy Séng cù. Nhà tôi cũng cấy dù… chẳng thích ăn

Chị Vàng Thị Hỏi, thôn Na Cạp, xã Lùng Khấu Nhin cười tươi nói

Mỗi năm, gia đình chị Hỏi thu được khoảng 3 tấn thóc Séng cù. Gạo Séng cù dẻo, thơm nhưng người lao động chân tay như chị Hỏi nhìn chung chẳng thích ăn vì… dẻo quá. Nói là không thích ăn nhưng từng có thời gian chị Hỏi đi làm xa quê, sau ngày lao động vất vả nằm mệt trong phòng trọ, ngửi khói cơm xôi nhà hàng xóm mà tự dưng nhớ bát cơm Séng cù ở quê nhà lam lũ. Mỗi lần nhớ nhà, điều đầu tiên chị Hỏi nhớ đến luôn là bát cơm Séng cù nóng hổi, ăn với ớt xanh giã với muối cũng đủ làm nên một bữa ngon.

Về quê gắn bó với nghề nông, chị Hỏi chọn cấy Séng cù vì được giá, lại dễ bán. Mỗi tấn thóc Séng cù, thương lái từ thành phố Lào Cai hoặc ngay ngoài thị trấn Mường Khương vào tận nhà chị thu mua với giá 17 triệu đồng. Mỗi năm, chị Hỏi kiếm được 40 - 50 triệu đồng từ giống lúa đặc sản này.

Cũng nói về lúa Séng cù, chị Nông Thị Thè ở thôn Na Cạp hồ hởi: Chăm Séng cù công sức bỏ ra gấp đôi lúa khác vì dễ bị sâu bệnh. Hơn nữa, hạt thóc lại có gai, dặm lắm, bông lúa thì dai, đập (tuốt) cũng mệt hơn các lúa khác. Nhưng mà chúng tôi vẫn cấy vì giống lúa này là nông sản nổi tiếng của quê hương, dù trồng vất vả nhưng bán được giá, lại còn giữ được… tiếng thơm.

199.jpg

“Gai” lúa mà chị Thè nhắc đến là một trong những “đặc điểm nhận dạng” rất riêng của lúa Séng cù. Lúa Séng cù trồng ở vùng cao, nơi khí hậu mát mẻ, ôn hòa thường có một chiếc gai mảnh như một chiếc “đuôi” ở phía cuối hạt thóc. Đây là dấu vết còn lại từ hoa lúa tiêu biến sau thụ phấn mà thành. Nơi khí hậu càng mát mẻ thì gai lúa càng dài, chất lượng gạo cũng ngon hơn.

Với “độ nổi tiếng” về sự thơm ngon, giống lúa này đã được trồng ở nhiều nơi cả trong và ngoài tỉnh. Lúa cũng được ngành nông nghiệp nhiều năm nghiên cứu phục tráng để lưu giống thuần chủng, giữ lại những tinh túy. Thế nhưng, lúa trồng ở Mường Khương, đặc biệt là các xã vùng cao như Nấm Lư, Lùng Khấu Nhin, thị trấn Mường Khương vẫn luôn có chất lượng ngon nhất. Khí hậu mát mẻ, nguồn nước sạch, chăm bón theo phương thức hữu cơ truyền thống, gieo cấy vào giữa mùa hạ và gặt vào cuối thu… là những “bí quyết” để hạt gạo Séng cù có hương vị thơm ngon nhất. Những hạt gạo vừa trắng vừa trong như ngọc, như ngà dù được gói kín trong bao vẫn thơm ba gian nhà, đem nấu thành cơm cũng dịu thơm nửa như cốm mới, nửa như hương lúa mới trỗ ngoài đồng.

200.jpg

Chiều muộn, những bản làng vùng cao Mường Khương liêu xiêu dưới nắng chiều, ai đó châm lửa, đốt rơm rạ ngoài đồng chuẩn bị trồng cây vụ đông. Mùa này lặng gió, từng cột khói cuộn vào nhau cứ thế lên thẳng trời cao tít tắp như thể hòa vào mây. Hương lúa Séng cù cũng vẩn vào trong đám khói, mùi thơm không lẫn được vào đâu. Cái giống lúa thơm ấy, trồng trên rẻo cao sương nắng này, thơm đến cả khói đốt đồng cũng thơm…

Có thể bạn quan tâm

Tin cùng chuyên mục

Tập trung cao độ công tác phòng, chống cháy rừng

Tập trung cao độ công tác phòng, chống cháy rừng

Sau tết Nguyên đán Giáp Thìn, thời tiết trên địa bàn tỉnh Lào Cai khô hanh, nắng nóng, độ ẩm không khí thấp kéo dài. Nguy cơ cháy rừng toàn tỉnh đang ở cấp IV (cấp nguy hiểm), riêng khu vực thị xã Sa Pa, các huyện Văn Bàn, Bát Xát còn chịu ảnh hưởng của gió Tây khô nóng thổi mạnh, nên nguy cơ xảy ra cháy rừng đang ở cấp V (cấp cực kỳ nguy hiểm). Hiện các địa phương đang tập trung toàn bộ nhân lực, khẩn trương triển khai các biện pháp cấp bách phòng, chống cháy rừng.

Chương trình OCOP và hành trình kiến tạo kinh tế nông thôn

Chương trình OCOP và hành trình kiến tạo kinh tế nông thôn

Sau 5 năm triển khai, chương trình mỗi xã một sản phẩm (OCOP) đã mang lại nguồn lợi về kinh tế, thu nhập bền vững cho người dân nông thôn; đồng thời góp phần chuyển dịch nền sản xuất nông nghiệp theo hướng hàng hóa, trở thành nguồn nội lực quan trọng trong phong trào xây dựng nông thôn mới (NTM).

Bên dòng thác Đỏ

Bên dòng thác Đỏ

Con suối trong mát bắt nguồn từ dãy Hoàng Liên ngày đêm cuộn chảy, tạo nên dòng thác Đỏ kỳ vĩ. Nguồn “vàng trắng” vô tận ào ào chảy ra từ đại ngàn giúp người dân Dền Sáng (huyện Bát Xát) có điều kiện thuận lợi để sản xuất nông nghiệp, nuôi cá nước lạnh và mở ra cơ hội phát triển ngành “công nghiệp không khói”.

Trịnh Tường nỗ lực thực hiện tiêu chí thủy lợi

Trịnh Tường nỗ lực thực hiện tiêu chí thủy lợi

Trong 127 xã thực hiện chương trình Mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, Trịnh Tường (Bát Xát) là xã duy nhất chưa hoàn thành tiêu chí số 3 về Thủy lợi và phòng, chống thiên tai. Năm 2024, địa phương sẽ tập trung mọi nguồn lực, quyết tâm hoàn thành tiêu chí quan trọng này để phục vụ sản xuất của người dân.

Đổi thay nơi vùng biên

Đổi thay nơi vùng biên

Vượt qua quá khứ đau thương, mất mát 45 năm về trước, Nhân dân các dân tộc sinh sống nơi biên cương của Tổ quốc tại Lào Cai đã và đang ra sức thi đua sản xuất, nỗ lực phát triển kinh tế.

“Ngọc bích” lưng chừng trời

“Ngọc bích” lưng chừng trời

Chúng tôi ngược “cổng trời” trên vòng cung lớn Tả Van lên Séo Mý Tỷ, vùng đất “gần nhà xa ngõ”, chỉ cách thị xã Sa Pa tráng lệ chưa đầy 20 km mà như một thế giới khác, với bao câu chuyện về đất và người nơi đây đậm màu cổ tích, như chàng hoàng tử miền sơn cước đang bước ra hội nhập cùng bè bạn muôn phương.

Ở nơi hạt rau từng “gửi ra tiền phương”

Ở nơi hạt rau từng “gửi ra tiền phương”

Sa Pa - nơi gợi cảm hứng bất tận của biết bao tác phẩm thi ca, nhạc, họa. Chỉ một đóa hoa, nhành cây, ngọn đá cũng gợi bao nỗi niềm, trở thành những biểu tượng vượt thời gian. Nhạc sỹ Vĩnh Cát cũng không ngoại lệ, một lần đến Sa Pa, ông vô cùng xúc động và đã sáng tác ca khúc “Sa Pa thành phố trong” sương với những ca từ thấm đẫm yêu thương: “Gửi ra tiền phương hạt giống rau em trồng. Gửi tới biên cương cả tình em yêu thương...”.

Khát vọng La Pan Tẩn

Khát vọng La Pan Tẩn

La Pan Tẩn (Mường Khương) được ví như Sa Pa thứ hai bởi có “thế núi, hình non” kỳ vĩ, độc đáo và thời tiết 4 mùa trong một ngày. Hơn thế, La Pan Tẩn còn được biết đến là vùng “đất thép” trong thời kỳ chống Pháp, đây là nơi đầu tiên của huyện Mường Khương có người đứng lên công đồn quân Pháp.

Theo chân nông dân ra đồng ngày đầu xuân

Theo chân nông dân ra đồng ngày đầu xuân

Những ngày đầu xuân năm mới, rất nhiều nông dân trên địa bàn tỉnh Lào Cai đã ra đồng, bắt tay vào lao động sản xuất với mong muốn nối tiếp các vụ thu hoạch thắng lợi. Phóng viên Báo Lào Cai ghi lại hình ảnh nông dân tại một số địa phương trong tỉnh ra đồng sản xuất đầu năm.

fb yt zl tw