Trước đây, nghề đan và làm mã ở Bảo Hà tồn tại dưới dạng thủ công nhỏ lẻ tại từng hộ gia đình. Người dân thường tranh thủ lúc nông nhàn để làm, sản lượng thấp, đầu ra thiếu ổn định, khó tạo nguồn sinh kế lâu dài.
Chị Trần Thị Thúy, thôn Bùn 2, nhớ lại: “Làm ruộng thì năm được năm mất, chăn nuôi dễ gặp dịch bệnh. Đan lát thì cũng chỉ làm vài sản phẩm, mà bán đi đâu thì cứ phải tự lo.”
Mọi thứ thay đổi khi chị tham gia Hợp tác xã Sản xuất và Dịch vụ tổng hợp Bảo Hà. Nhờ được bao tiêu sản phẩm, chị Thúy có thu nhập khoảng 10 triệu đồng/tháng, ổn định hơn nhiều so với trước.
“Không còn nỗi lo bán sản phẩm đi đâu. Chúng tôi rất phấn khởi khi có mô hình tập hợp các hộ làm nghề, giúp mọi người có việc làm đều và thu nhập ổn định hơn”, chị Thúy cho biết.
Không chỉ phụ nữ, nhiều lao động lớn tuổi cũng tìm thấy sinh kế phù hợp từ nghề truyền thống. Ông Trịnh Văn Chiến, trước làm xây dựng, nay chuyển sang chẻ tre nứa cung ứng cho Hợp tác xã với công việc đều đặn, phù hợp sức khỏe.
“So với đi xây, làm nghề này thu nhập ổn định hơn nhiều, đặc biệt có động lực để gắn bó và phát huy nghề truyền thống đan lát, làm mã”, ông Chiến cho biết.
Sự tham gia ngày càng đông của người dân giúp nghề truyền thống ở Bảo Hà có cơ hội vực dậy, từ mô hình manh mún chuyển sang sản xuất tập trung và chuyên nghiệp hơn.
Hợp tác xã Sản xuất và Dịch vụ tổng hợp Bảo Hà được thành lập từ tháng 8/2025, với mục tiêu phát triển nghề tiểu thủ công nghiệp, tổ chức lại sản xuất theo hướng bài bản hơn.
Chị Phạm Thị Mơ - Giám đốc Hợp tác xã Sản xuất và Dịch vụ tổng hợp Bảo Hà cho biết: Trước đây, kinh tế hộ gia đình manh mún khiến sản xuất thiếu ổn định, khó tìm thị trường. Khi liên kết lại, người dân có tư cách pháp nhân chung, dễ ký hợp đồng và tiếp cận các chương trình hỗ trợ của Nhà nước.
Chúng tôi có thể xuất hóa đơn điện tử, quản lý đơn hàng minh bạch hơn. Khi mà đã có thương hiệu rõ ràng, việc bán hàng qua Facebook, Zalo cũng giúp mở rộng đầu ra.
Dù mới thành lập, Hợp tác xã Sản xuất và Dịch vụ tổng hợp Bảo Hà đã có hơn 50 lao động, trong đó khoảng một phần ba làm việc trực tiếp tại cơ sở, số còn lại sản xuất tại nhà. Thu nhập bình quân của lao động đạt 8 - 10 triệu đồng/tháng. Phụ nữ chiếm tỷ lệ lớn bởi nghề đòi hỏi sự tỉ mỉ, khéo léo.
Theo chị Mơ, điều đáng mừng nhất là người dân địa phương không còn phải đi làm ăn xa. “Họ tranh thủ thời gian nông nhàn đan sản phẩm. Vừa làm vừa chăm gia đình mà vẫn có thu nhập khá”, chị cho biết.
Thời gian tới, Hợp tác xã kỳ vọng xây dựng được uy tín rộng hơn, từng bước đưa sản phẩm ra các tỉnh khác để mở rộng thị trường và nâng cao thu nhập cho người dân.
Xã Bảo Hà có tiềm năng về du lịch tâm linh với đền Bảo Hà và đền Cô Tân An, điểm đến thu hút hàng trăm nghìn lượt khách mỗi năm. Ông Nguyễn Thành Công - Phó Chủ tịch UBND xã Bảo Hà, nhận định: “Dựa vào lợi thế đó, Hợp tác xã đã hình thành và tạo được chuỗi sản xuất, tiêu thụ ổn định. Mỗi người dân có thể kiếm thêm từ 200 - 400 nghìn đồng mỗi ngày từ nghề đan”.
Theo ông Công, mô hình không chỉ tạo thêm thu nhập mà còn giúp khôi phục nghề có dấu hiệu thu hẹp. Trước đây, trong xã có khá nhiều hộ làm nghề nhưng theo thời gian, nhiều gia đình chuyển sang buôn bán hoặc làm dịch vụ, khiến nghề đan dần bị bỏ quên. Việc liên kết sản xuất đã giúp nghề có cơ hội phục hồi và phát triển trở lại.
Để mô hình tiếp tục phát huy hiệu quả, xã Bảo Hà đang đánh giá, nghiên cứu triển khai giải pháp hỗ trợ phát triển, như: quy hoạch các điểm tiểu thủ công nghiệp, tạo mặt bằng sản xuất; xây dựng định hướng phát triển vùng nguyên liệu tre, nứa bền vững; tạo điều kiện tham gia các chương trình đào tạo, chuyển đổi số và xúc tiến thương mại.
Địa phương xem đây là hướng đi phù hợp, tạo thêm sinh kế trong mục tiêu giảm hộ nghèo.
Sự thay đổi ở Bảo Hà cho thấy hiệu quả của việc tổ chức sản xuất dựa trên nguồn lực bản địa. Từ một nghề thủ công tự phát, nay đã hình thành chuỗi sản xuất, tạo việc làm và nâng cao thu nhập cho hàng chục hộ dân. Mô hình Hợp tác xã ở Bảo Hà đang khẳng định rằng giữ nghề truyền thống vừa bảo tồn văn hóa, vừa là chìa khóa mở ra cơ hội thoát nghèo cho cộng đồng.
