Tại họp báo chiều 27/10, Bộ Y tế khẳng định người dưới 18 tuổi đăng ký nguyện vọng hiến tạng không đồng nghĩa đủ điều kiện hiến trong dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi).
Cuộc họp báo diễn ra trong bối cảnh thời gian gần đây dư luận thảo luận trái chiều nhiều nội dung liên quan Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi), trong đó có những đề xuất của Bộ Y tế về hiến, lấy mô, bộ phận cơ thể ở người dưới 18 tuổi hay việc lấy ý kiến của trẻ từ 7-dưới 18 tuổi về một số nội dung trong dự thảo luật này.
Cấm lấy bộ phận cơ thể của người dưới 18 tuổi khi còn sống
Quy định hiện hành chỉ cho phép người từ đủ 18 tuổi trở lên được đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể người; không cho phép lấy mô, bộ phận cơ thể ở người dưới 18 tuổi hiến sau khi chết; không cho phép lấy mô tái sinh ở người dưới 18 tuổi.
Trong khi đó, nhu cầu ghép ở trẻ em mỗi năm rất cao, như ghép gan: 55 ca/năm; ghép thận: 60 ca/năm. Danh sách chờ ghép gan hiện lên tới 200 ca. Còn theo ước tính của Bệnh viện Nhi Trung ương, nhu cầu ghép tế bào gốc tạo máu chỉ đáp ứng được khoảng 30% nhu cầu do pháp luật chưa cho phép hiến ở người dưới 18 tuổi.
Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà cho biết, dự thảo Luật bổ sung quy định người dưới 18 tuổi được đăng ký hiến khi có sự đồng ý bằng văn bản của người đại diện của người đó.
"Việc đăng ký nguyện vọng hiến không đồng nghĩa với việc đủ điều kiện hiến", ông Hà khẳng định. Dự thảo luật đã quy định cụ thể về các điều kiện đối với người hiến tại thời điểm lấy mô, bộ phận cơ thể ở người hiến.
"Trẻ trên 12 tuổi bắt đầu có hiểu biết về khái niệm y khoa cơ bản, trên 15 tuổi có hiểu biết sâu hơn nhưng dưới 18 tuổi vẫn phải có ý kiến của người giám hộ", GS.TS Trần Minh Điển, Giám đốc Bệnh viện Nhi Trung ương, chia sẻ thêm.
Nội dung về hiến, lấy mô, bộ phận cơ thể ở người dưới 18 tuổi trong dự thảo Luật, ông Hà cho biết dự thảo luật quy định cấm hành vi lấy bộ phận cơ thể của người dưới 18 tuổi khi còn sống; chỉ được lấy mô, bộ phận cơ thể ở người dưới 18 tuổi sau khi chết đã được Hội đồng chuyên môn độc lập xác định chết não hoặc chết tuần hoàn, đã đăng ký hoặc có người mẹ/người giám hộ đồng ý.
Thế giới quy định ra sao về hiến mô, tạng của người dưới 18 tuổi?
Theo các nguyên tắc của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), chỉ được phép lấy tế bào tái sinh ở người chưa thành niên còn sống hiến cho người trong gia đình khi không có người hiến trưởng thành tương đương về hiệu quả điều trị.
WHO đồng thời yêu cầu có biện pháp bảo vệ đặc biệt và phải có sự đồng thuận của trẻ trong phạm vi trẻ có thể bày tỏ ý chí.
Công ước Oviedo của Hội đồng châu Âu cho phép hiến mô tái sinh để điều trị cho anh, chị, em ruột trong những điều kiện chặt chẽ: không có người hiến tương hợp, người hiến không phản đối.
Đối với hiến tạng sau khi qua đời, số liệu năm 2023 của Hội đồng châu Âu ghi nhận nhiều quốc gia như Hoa Kỳ, Anh, Đức, Australia, Italia, Thái Lan, Malaysia đã triển khai đối với người dưới 18 tuổi.
Về hiến mô ở người dưới 18 tuổi khi còn sống, Bộ Y tế khẳng định dự thảo luật quy định nhóm đối tượng này chỉ được hiến mô tái sinh (tế bào gốc tạo máu) để điều trị cho người thân khi không có người hiến trưởng thành phù hợp.
"Người từ đủ 15 đến dưới 18 tuổi được hiến cho người là thành viên gia đình; người dưới 15 tuổi chỉ được hiến cho cha, mẹ, anh, chị, em ruột", ông Hà khẳng định. Cùng đó, người hiến cần bảo đảm các điều kiện như trẻ phải đủ sức khỏe, được tư vấn độc lập, có sự đồng ý của cả trẻ và cha mẹ hoặc người giám hộ...
Kiểm soát và phòng chống mua bán mô, bộ phận cơ thể ở người dưới 18 tuổi ra sao?
Theo ông Hà, quy định tại Điều 52 Bộ Luật Dân sự quy định có sự đồng ý của trẻ và cả cha, mẹ hoặc người giám hộ đương nhiên.
Dự thảo luật hiện chỉ giới hạn trẻ 15-18 tuổi được hiến mô tái sinh cho thành viên gia đình; Trẻ dưới 15 tuổi được hiến mô tái sinh cho cha, mẹ, anh, chị em ruột.
"Bộ Y tế sẽ tiếp tục nghiên cứu, đề xuất thu hẹp phạm vi hiến, chỉ cho anh, chị em ruột", ông Hà cho hay.
Đồng thời, người dưới 18 tuổi được tư vấn độc lập theo quy trình do Bộ Y tế ban hành để bảo đảm người hiến được cung cấp đầy đủ thông tin, tự nguyện và không bị cưỡng ép hiến mô. Sự phản đối, không đồng ý của trẻ trong bất cứ tình huống, thời điểm nào đều được tôn trọng và ghi nhận.
Đối với việc hiến sau khi chết, phải được xác định chết não hoặc chết tuần hoàn. Quy trình xác định chết não, chết tuần hoàn được bảo đảm độc lập, khách quan được quy định rất chặt chẽ.
Thực tế Việt Nam là quốc gia đứng thứ 4 trên thế giới về mức độ quy định chặt chẽ trong xác định chết não. Một người chỉ được xác định là chết não, chết tuần hoàn khi tất cả các thành viên chuyên môn Hội đồng kết luận là chết não hoặc chết tuần hoàn.
Mô, tạng chỉ được lấy khi có đăng ký hiến hoặc có nguyện vọng hiến của người hiến trước khi chết; được sự đồng ý của người đại diện của người hiến (cha, mẹ hoặc người giám hộ).
Dự thảo cũng bổ sung các hành vi bị nghiêm cấm nhằm ngăn chặn việc lợi dụng quan hệ giám hộ, nuôi con nuôi để lấy mô, bộ phận cơ thể của người chưa thành niên; tạo phôi để lấy tế bào; lấy mô, bộ phận cơ thể từ bào thai và tổ chức đưa người Việt Nam ra nước ngoài hiến, ghép bộ phận cơ thể trái quy định.
