Tại thôn Trống Khua, xã Hạnh Phúc, câu chuyện của G.T.Đ và M.T.L cho thấy những hệ lụy của tảo hôn đối với tương lai trẻ em. Mới 19 tuổi, Đ. đã là mẹ của hai con; còn L. kết hôn khi mới 14 tuổi và hiện đang nuôi con nhỏ. Khi bạn bè cùng trang lứa vẫn đang học tập, nuôi dưỡng ước mơ, các em đã sớm phải gánh vác trách nhiệm gia đình, chăm sóc con nhỏ và lo toan cuộc sống.
Điều khiến L. day dứt nhất là phải nghỉ học khi tương lai đang rộng mở. Em chia sẻ: “Em vô cùng ân hận vì đã nghỉ học để kết hôn sớm. Giờ đã muộn, em muốn nhắn các bạn gái đừng vội bỏ học, lấy chồng sớm vì sẽ có thể mất cơ hội học tập, ước mơ và tương lai của mình”.
Câu chuyện của những cô gái trẻ vùng cao cho thấy phòng, chống tảo hôn không chỉ là tuyên truyền, vận động chấp hành pháp luật mà còn là bảo vệ quyền học tập, sức khỏe và cơ hội phát triển của trẻ em. Bên cạnh nâng cao nhận thức, cần chú trọng phát hiện sớm nguy cơ, tạo môi trường an toàn để thanh thiếu niên được học tập và tiếp cận kiến thức cần thiết.
Tại xã Hạnh Phúc, chính quyền địa phương tăng cường phối hợp giữa nhà trường, công an, chủ cơ sở nhà trọ và gia đình để nắm bắt tình hình học sinh, kịp thời phát hiện nguy cơ bỏ học, kết hôn sớm.
Trong ba tháng gần đây, địa phương chưa phát sinh trường hợp tảo hôn mới. Việc phối hợp thường xuyên giữa các lực lượng được chú trọng, nhất là đối với học sinh học xa nhà, sinh sống tại các cơ sở lưu trú ngoài trường.
Theo đồng chí Giàng A Tông - Uỷ viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Bí thư Đảng uỷ, Chủ tịch HĐND tỉnh xã Hạnh Phúc, để tiến tới chấm dứt tảo hôn vào năm 2028, địa phương xác định cần huy động sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, trong đó giáo dục giữ vai trò then chốt. Xã chú trọng phối hợp giữa nhà trường, công an, chủ nhà trọ và gia đình để quản lý, hỗ trợ học sinh, kịp thời phát hiện nguy cơ bỏ học, kết hôn sớm.
Cùng với tuyên truyền, vận động phòng ngừa, địa phương cũng quan tâm, động viên những trường hợp đã kết hôn sớm tiếp tục học tập, học nghề, phát triển sinh kế, ổn định cuộc sống và chăm sóc con cái; tránh thái độ kỳ thị hay trách móc.
Tại xã Văn Chấn, từ đầu năm đến nay, địa phương đã tổ chức 9 hội nghị phổ biến, giáo dục pháp luật và ra mắt 11 mô hình “Thôn không có tảo hôn”.
Bà Nguyễn Thị Hà - Phó Chủ tịch UBND xã Văn Chấn, cho biết: “Thời gian tới, xã sẽ tiếp tục đổi mới công tác tuyên truyền, phổ biến kiến thức pháp luật về hôn nhân và gia đình, sức khỏe sinh sản vị thành niên theo hướng phù hợp với từng nhóm đối tượng, nhất là thanh thiếu niên ở các thôn vùng cao. Đồng thời, xã tăng cường phối hợp giữa gia đình, nhà trường, ngành y tế và các đoàn thể để kịp thời nắm bắt tâm tư, phát hiện nguy cơ, tư vấn và hỗ trợ các em; phát huy vai trò của người có uy tín trong cộng đồng, từng bước thay đổi nhận thức, hạn chế tình trạng tảo hôn và sinh con ở tuổi vị thành niên”.
Phòng, chống tảo hôn và sinh con ở tuổi vị thành niên cần được triển khai đồng bộ, liên tục, không chỉ tập trung vào các đợt tuyên truyền. Do đó, trong 9 tháng năm 2026, các cơ quan chuyên trách của tỉnh tổ chức 36 lớp tập huấn, hội nghị chuyên đề; hơn 1.800 buổi tuyên truyền pháp luật tập trung, đối thoại, tọa đàm và hơn 13.600 buổi truyền thông lồng ghép, tư vấn tại cơ sở. Các hoạt động tiếp cận hơn 103.000 lượt người.
Ở cơ sở, các xã, phường tổ chức hơn 200 hội nghị tập huấn, tuyên truyền về phòng, chống tảo hôn, sinh con ở tuổi vị thành niên cho hơn 140.000 lượt người.
Cùng với truyền thông tại cộng đồng, ngành giáo dục tổ chức 568 cuộc tư vấn, tuyên truyền, vận động phòng, chống tảo hôn và tình trạng nữ dưới 18 tuổi sinh con; có 2.478 học sinh, học viên được tư vấn.
Ngành y tế, lực lượng công an, bộ đội biên phòng cũng phối hợp với chính quyền địa phương tuyên truyền pháp luật, tư vấn sức khỏe và nắm bắt tình hình tại cơ sở.
Để chuyển biến nhận thức thành thay đổi hành vi, nội dung tuyên truyền cần thiết thực, phù hợp với lứa tuổi, điều kiện sống và đặc điểm văn hóa từng địa bàn. Trong đó, chú trọng giáo dục tiền hôn nhân và sức khỏe sinh sản vị thành niên, giúp thanh thiếu niên tiếp cận kiến thức về giới tính, bình đẳng giới, trách nhiệm trong quan hệ tình cảm, đồng thời có kỹ năng tự bảo vệ và nhận biết những nguy cơ đối với sức khỏe, tương lai.
Theo định hướng tại Nghị quyết số 09-NQ/TU và Đề án số 07-ĐA/TU giai đoạn 2026 - 2030, Lào Cai tiếp tục chú trọng nâng cao trách nhiệm của cấp ủy, chính quyền; đổi mới công tác tuyên truyền; tăng cường phối hợp liên ngành và can thiệp sớm đối với những trường hợp có nguy cơ. Các địa phương xác định rõ nhiệm vụ, tập trung vào địa bàn trọng điểm, gắn kết quả thực hiện với công tác kiểm tra, giám sát và trách nhiệm của tập thể, cá nhân.
Thực tiễn tại các địa phương cho thấy, đẩy lùi tảo hôn và giảm tình trạng nữ dưới 18 tuổi sinh con đòi hỏi sự phối hợp thường xuyên giữa chính quyền, nhà trường, gia đình và cộng đồng. Với trọng tâm là giáo dục, phòng ngừa từ sớm và bảo vệ quyền học tập của trẻ em, Lào Cai hướng tới từng bước giảm các tình trạng này, tạo điều kiện để trẻ em vùng cao được học tập, trưởng thành và xây dựng tương lai.
