Trẻ bị tổn thương trên mạng: Cha mẹ cần làm gì?

Bị đe dọa, bắt nạt, trẻ chỉ biết... lặng im

Nhiều cảnh báo từ cơ quan công an cho thấy trẻ em có thể trở thành mục tiêu của các hành vi bắt nạt, dụ dỗ, đe dọa, tống tiền trên không gian mạng. Ngày 6/4, tại phường Xuân Trường, Đà Lạt, N.T.H.K (tên đã thay đổi) bị một người quen qua mạng, giả danh bạn cùng tuổi, dụ gửi hình ảnh nhạy cảm rồi đe dọa khi em từ chối. Gia đình sau đó đưa em đến cơ quan công an để được hỗ trợ, động viên và tư vấn tâm lý.

Nhưng không phải đứa trẻ nào gặp nguy cơ cũng dám lên tiếng, lặng lẽ chịu đựng và làm theo yêu cầu của đối phương vì sợ hãi, xấu hổ hoặc lo bị trách phạt. Gần 6 trong 10 trẻ em Việt Nam từng gặp xâm hại có yếu tố công nghệ chọn cách im lặng, theo thông tin được đưa ra tại workshop Chạm để kết nối, dừng để an toàn tổ chức ngày 20/10 tại Trường THCS Nguyễn Văn Huyên (Hà Nội), thuộc chiến dịch Không một mình 2026 - Kết nối không tổn thương.

Con số trên cũng cho thấy nỗi sợ bị trách mắng, không được tin tưởng hoặc không biết tìm ai giúp đỡ khiến nhiều em chấp nhận chịu đựng một mình. Thực tế, ngay cả khi đã tìm đến người lớn, các em cũng chưa chắc nhận được sự lắng nghe và đồng hành cần thiết.

Bạn N.M.A (tên đã thay đổi) - học sinh cấp 3 là một trường hợp như vậy. Nữ sinh cho biết đang đối mặt với việc liên tục bị lan truyền thông tin sai sự thật nhằm bôi nhọ danh dự, thậm chí bị cô lập.

"Không có những trận đòn hay lời đe dọa trực tiếp, nhưng những lời đồn kéo dài khiến em bất lực, không thể tiếp tục tham gia các hoạt động trong câu lạc bộ và dần cảm thấy bất an ngay trong môi trường học tập quen thuộc", N.M.A chia sẻ.

Tuy nhiên, N.M.A. không dám kể chuyện với bố mẹ hay thầy cô. Em mong muốn được chuyển trường sau khi có kết quả thi để thoát khỏi tình trạng hiện tại, nhưng không được gia đình đồng ý. Không biết tìm ai để chia sẻ, cô bé rơi vào trạng thái bối rối, mất phương hướng.

Câu chuyện của N.T.H.K. và N.M.A. không phải trường hợp cá biệt. Có những bạn trẻ đủ dũng cảm để lên tiếng, tìm kiếm sự giúp đỡ từ người lớn, qua đó ngăn chặn những nguy cơ có thể tiếp diễn. Nhưng cũng có những em âm thầm chịu đựng, làm theo những lời đe dọa vì sợ hãi, để rồi phải đối mặt với những hậu quả đáng tiếc.

Không để trẻ cô đơn

Thực tế, không phải bạn trẻ nào cũng đủ bản lĩnh để phản kháng hay tự mình thoát khỏi những mối đe dọa trên không gian mạng. Các em cần sự đồng hành, hỗ trợ từ người lớn thay vì phải đơn độc đối mặt.

Tuy nhiên, việc tìm hiểu câu chuyện từ con cũng là thách thức với nhiều phụ huynh. Sự nóng vội, tra hỏi hay trách móc có thể khiến trẻ thu mình, giấu kín sự việc và ngại tìm kiếm sự giúp đỡ.

Trong hơn 10 năm làm việc trong lĩnh vực tâm lý - giáo dục, chuyên gia Tô Thị Hoan từng gặp nhiều trường hợp học sinh bị bắt nạt, dụ dỗ, đe dọa trên mạng. Điểm chung đáng chú ý là trẻ thường không chủ động kể với cha mẹ, thầy cô giáo.

Một trong những nguyên nhân khiến trẻ im lặng là nỗi sợ bị trách phạt, xấu hổ hoặc lo lắng về những hậu quả tiếp theo. Ở tuổi vị thành niên, khả năng kiểm soát cảm xúc, điều chỉnh hành vi và đánh giá rủi ro vẫn đang hoàn thiện. Khi bị đe dọa, trẻ có thể hoảng loạn, khó suy nghĩ bình tĩnh, thậm chí tiếp tục làm theo yêu cầu của đối phương để tìm kiếm cảm giác an toàn tạm thời.

“Việc trẻ tiếp tục chuyển tiền, gửi hình ảnh hoặc làm theo chỉ dẫn không có nghĩa là các em không phân biệt được đúng sai. Khi chịu áp lực, sợ hãi hoặc bị đe dọa, trẻ có thể ưu tiên tìm cách giảm bớt nguy cơ mà mình cảm nhận vào lúc đó, thay vì cân nhắc đầy đủ hậu quả của hành động. Điều này có thể liên quan đến sự phát triển của khả năng kiểm soát hành vi ở tuổi vị thành niên và phản ứng của trẻ trước mối đe dọa”, chuyên gia tâm lý - giáo dục Tô Thị Hoan phân tích.

Vì vậy, việc nhận diện những thay đổi bất thường, lắng nghe đúng cách và tạo cảm giác an toàn cho trẻ là những bước quan trọng để gia đình, nhà trường kịp thời can thiệp. Những dấu hiệu đáng lưu ý gồm trẻ đột ngột giật mình, vội tắt màn hình, giấu điện thoại hoặc lo lắng bất thường mỗi khi có tin nhắn, cuộc gọi.

"Khi bị tống tiền, trẻ có thể làm mất khoản tiền tiết kiệm hoặc liên tục xin tiền cha mẹ với những lý do không rõ ràng. Nếu bị dụ dỗ, trẻ có thể đột nhiên có quần áo, điện thoại mới, thẻ game hoặc nhận bưu phẩm từ người lạ. Đây có thể là cách đối tượng xấu tạo dựng lòng tin thông qua sự quan tâm về cảm xúc hoặc quà tặng", chuyên gia Tô Thị Hoan lưu ý.

Bên cạnh đó, người lớn cũng cần quan tâm đến những thay đổi về sức khỏe và kết quả học tập của trẻ. Theo đó, trẻ có thể thường xuyên đau đầu, đau bụng, đau dạ dày dù chưa phát hiện nguyên nhân bệnh lý thực thể. Thay vì cho rằng trẻ giả vờ ốm để trốn học, người lớn cần xem xét khả năng các triệu chứng có liên quan đến căng thẳng, sợ hãi kéo dài.

"Về cảm xúc và hành vi, các em có thể đột nhiên dễ cáu gắt, nổi nóng hoặc thường xuyên tranh cãi với cha mẹ. Kết quả học tập cũng có thể sa sút khi trẻ thường xuyên mất tập trung, hay quên, lơ đãng hoặc không hoàn thành bài tập", chuyên gia Tô Thị Hoan nêu.

Đồng hành thay vì kiểm soát, trách phạt

Khi nhận thấy những dấu hiệu này, cha mẹ nên chủ động mở lời, mô tả điều mình quan sát được và thể hiện sự quan tâm thay vì chất vấn. Mục tiêu không phải lập tức kiểm soát mọi hoạt động của con, mà là giúp con cảm thấy đủ an toàn để nói ra nếu đang gặp vấn đề.

"Người lớn cần tránh một số cách ứng xử. Thứ nhất, không hỏi cung hoặc chất vấn trẻ bằng những câu như “Tại sao con lại làm như thế?” hay “Ai làm chuyện này, nói ngay đi!”. Cách tiếp cận này có thể khiến trẻ cảm thấy bị tấn công và càng phòng thủ", chuyên gia Tô Thị Hoan nói.

Người lớn cũng cần tránh xem nhẹ tổn thương của con bằng những lời khuyên như chỉ cần xóa ứng dụng hoặc chặn tài khoản. Việc đột ngột tịch thu thiết bị, cắt đứt các mối quan hệ xã hội mà không giải thích và có kế hoạch hỗ trợ cũng có thể khiến trẻ cảm thấy bị trừng phạt, từ đó ngại chia sẻ khi gặp sự cố tiếp theo.

Khi con đã lên tiếng, gia đình cần bình tĩnh lắng nghe, bảo toàn chứng cứ như tin nhắn, hình ảnh, thông tin tài khoản và đường dẫn liên quan. Cha mẹ nên phối hợp với giáo viên, ban giám hiệu nhà trường hoặc bộ phận phụ trách bảo vệ trẻ em tại trường để xác minh, tìm hướng xử lý.

Với vụ việc nghiêm trọng, có dấu hiệu vi phạm pháp luật hoặc đe dọa an toàn của trẻ, cần liên hệ cơ quan công an. Trong quá trình này, thông tin cá nhân của trẻ phải được bảo vệ, tránh để sự việc lan truyền khiến các em thêm xấu hổ, lo sợ.

“Điều cốt lõi là người lớn cần quan sát, lắng nghe, ghi nhận, bảo vệ chứng cứ và kết nối trẻ với mạng lưới hỗ trợ phù hợp. Trẻ không nên phải tự chịu đựng hậu quả của sự việc, càng không nên bị trách phạt khi đã tìm đến người lớn để cầu cứu”, chuyên gia Tô Thị Hoan nhấn mạnh.