Thôn Khuôn Bổ, xã Hưng Khánh được thành lập năm 2000 theo chủ trương của tỉnh nhằm giúp đồng bào dân tộc Mông chuyển từ du canh, du cư sang định canh, định cư. Sau hơn hai thập kỷ, nhờ sự quan tâm của cấp ủy, chính quyền cùng nỗ lực vươn lên của người dân, bản Mông Khuôn Bổ đã thay da đổi thịt. Cái nghèo, cái khó lùi xa, nhường chỗ cho cuộc sống trù phú, ấm no và hạnh phúc.
Thôn Khuôn Bổ khi mới thành lập còn nhiều khó khăn, giao thông đi lại không thuận tiện, nhiều bà con từ vùng cao xuống vốn quen với cuộc sống du canh, du cư, canh tác lạc hậu, nhận thức về khoa học kỹ thuật, vệ sinh môi trường còn nhiều hạn chế.
Việc chuyển đổi từ nếp sống cũ sang mô hình định cư ổn định đòi hỏi sự thay đổi không chỉ về địa lý mà còn về tư duy và tập quán sản xuất.
Tuy nhiên, với sự hỗ trợ từ chính quyền, các chương trình dự án của Nhà nước, nhận thức của người dân đã có những chuyển biến tích cực. Những tập quán canh tác lạc hậu dần được thay thế bằng các biện pháp thâm canh, tăng vụ, đưa các giống cây trồng, vật nuôi mới có giá trị kinh tế cao vào sản xuất.
Giờ đây, sau hơn 20 năm, những người hạ sơn năm ấy không nghĩ rằng cuộc sống của mình có nhiều đổi thay tích cực đến vậy.
Anh Sùng A Vang, một trong nhiều người Mông đã hạ sơn vào những năm 2000 kể rằng, cách đây 25 năm, anh từ xã Tà Xi Láng – một trong những vùng khó khăn nhất tỉnh, chuyển về Khuôn Bổ định cư và lập gia đình.
Ban đầu là những bỡ ngỡ, vất vả, thiếu thốn đủ đường nhưng nhờ hỗ trợ của Đảng, Nhà nước cùng nỗ lực không ngừng của bản thân, đến nay, gia đình anh đã xây dựng được cơ ngơi vững chắc với trang trại gần 4 ha quế, măng tre Bát độ, kết hợp chăn nuôi gia cầm, nuôi cá, mang lại thu nhập gần 200 triệu đồng mỗi năm.
Dẫn chúng tôi đi thăm những vườn đồi, ao cá, những thuở ruộng lúa chín vàng óng sắp đến ngày gặt, chị Tráng Thị Nhà, vợ anh Sùng A Vang xúc động chia sẻ: Tôi cảm thấy vui và hạnh phúc, cuộc sống của bà con người Mông như gia đình chúng tôi và nhiều hộ khác đã rất khác xưa. Bà con biết phát triển kinh tế, xây dựng được môi trường sống xanh, sạch đẹp.
Về Khuôn Bổ hôm nay là một màu xanh của những cánh rừng quế, rừng măng tre Bát độ no ấm; đường bê tông kéo dài đến hết thôn; điện lưới quốc gia và internet đã phủ sóng, mở cánh cửa để người dân tiếp cận khoa học - kỹ thuật với những mô hình sản xuất hiệu quả của các địa phương khác.
Bên cạnh việc ứng dụng tiến bộ khoa học vào nông nghiệp, nhiều hộ gia đình còn duy trì và phát huy các nghề truyền thống của đồng bào, tạo thêm nguồn sinh kế bền vững.
Điển hình là gia đình anh Sổng A Sông. Rời vùng cao Văn Chấn xuống Khuôn Bổ định cư hơn 20 năm trước, được Nhà nước cấp đất, dựng nhà, hỗ trợ vay vốn, anh Sông đã ổn định cuộc sống nhờ duy trì nghề rèn truyền thống.
Giờ đây, anh Sông còn biết kết hợp kinh nghiệm gia đình truyền lại với việc sử dụng máy móc để nâng cao chất lượng, sản xuất được nhiều hàng hóa hơn.
Vừa nhanh tay lấy ra từ trong bếp lửa chiếc búa nung đỏ rực, vừa thoăn thoắt những động tác đập, gõ với kỹ thuật làm công cụ nông nghiệp chuyên nghiệp gần 30 năm, anh Sổng A Sông kể: Ngày xưa khi mới xuống vùng thấp thấy khó khăn lắm, cái gì cũng lạ, cũng mới. May nhờ có nghề rèn ông cha truyền lại nên cuộc sống gia đình ổn định. Tôi thấy tự hào là đã duy trì được nghề truyền thống của đồng bào mình!
Hiện nay, lò rèn của anh Sông tạo thu nhập ổn định cho 2 - 3 lao động. Những sản phẩm anh sản xuất ra như dao, rìu, liềm, thuổng, cuốc, xẻng... không chỉ phục vụ sinh hoạt, lao động hằng ngày của bà con trong vùng, mà còn được bà con các xã, các tỉnh khác đến tìm mua.
Khuôn Bổ hiện có 95 hộ dân với gần 460 nhân khẩu, trong đó đồng bào Mông chiếm đến 97%. Các hộ dân ở đây hơn một nửa có kinh tế khá với nhiều mô hình chăn nuôi, trồng trọt mang lại hiệu quả cao, như: chăn nuôi lợn, gia cầm, nuôi cá tầm; trồng quế, sa nhân; phát triển du lịch cộng đồng. Thu nhập bình quân của mỗi người dân trong thôn đạt 47 triệu đồng/năm.
Nếu như trước đây, thôn từng là điểm đặc biệt khó khăn với tỷ lệ hộ nghèo lên tới 80%, thì nay, con số này chỉ còn 4,8%. Khuôn Bổ đã được công nhận là “Thôn nông thôn mới kiểu mẫu”.
Ông Triệu Khánh Thiện - Phó Chủ tịch UBND xã Hưng Khánh khẳng định: “Xã Hưng Khánh sẽ tiếp tục quan tâm, chỉ đạo phát triển những mô hình kinh tế mới có tiềm năng, hiệu quả như nuôi cá tầm, trồng cây dược liệu dưới tán rừng, trồng quế hữu cơ gắn với chuỗi sản xuất.
Đặc biệt, địa phương sẽ xây dựng sản phẩm du lịch cộng đồng gắn với bản sắc văn hóa của đồng bào Mông, để Khuôn Bổ không chỉ giàu về kinh tế mà còn phong phú về văn hóa.”
Chúng tôi rời Khuôn Bổ khi nắng chiều dần tắt, những ngôi nhà xây mới hiện đại, xen lẫn những căn nhà sàn truyền thống, những nếp nhà gỗ đơn sơ ẩn hiện trong màu xanh của cây keo, quế, măng Bát độ đã đến tuổi khai thác, trong mỗi nếp nhà ấy, những ánh lửa của bữa cơm chiều bập bùng trong từng gian bếp. Tiếng trẻ cười nói, rộn rã hòa trong không gian bình yên của bản làng…
Diện mạo mới hôm nay của thôn Khuôn Bổ chính là thành quả ngọt ngào của ý Đảng, lòng dân. Sự nỗ lực không ngừng của mỗi người dân, cùng với sự hỗ trợ đồng bộ của chính quyền địa phương, đã thắp sáng cuộc sống mới, ấm no và hạnh phúc bền vững cho đồng bào Mông nơi đây.
