Từ những người tiên phong ở cơ sở
Ở thôn Làng Thìu, xã Phúc Lợi, câu chuyện vận động người dân hiến đất mở đường không bắt đầu bằng những lời kêu gọi chung chung. Sự thay đổi được khơi nguồn từ những người sẵn sàng đi trước, tự nguyện chia sẻ lợi ích riêng vì công việc chung của cộng đồng. Trong số đó có bà La Thị Duyên, người không chỉ hiến đất mà còn tích cực kết nối, vận động các nguồn lực xã hội hóa để xây dựng đường giao thông nông thôn.
Gia đình bà đã tự nguyện hiến hơn 2.000 m² đất, đồng thời bà vận động được nguồn lực xã hội hóa hơn 700 triệu đồng, kết nối các hộ dân cùng đóng góp kinh phí, ngày công thực hiện các công trình giao thông. Với bà, muốn người dân đồng thuận thì trước hết bản thân và gia đình phải gương mẫu, phải để người dân nhìn thấy lợi ích thiết thực từ những việc mình làm.
Điều đáng chú ý trong câu chuyện của bà Duyên là mối liên hệ giữa việc được trang bị kiến thức, hiểu chính sách với khả năng vận động cộng đồng. Những lớp tập huấn không chỉ cung cấp thông tin mà còn giúp người làm công tác ở cơ sở hiểu rõ hơn trách nhiệm, phương pháp tuyên truyền và cách giải thích để người dân cùng tham gia. Khi người vận động hiểu điều mình nói, tin vào việc mình làm và trực tiếp nêu gương, sức thuyết phục sẽ được nhân lên.
“Trước đây, tôi thường xuyên được tham gia các lớp tập huấn về công tác giảm nghèo và chính sách dân tộc. Qua tập huấn, tôi hiểu rõ hơn các chủ trương, chính sách để về tuyên truyền, hướng dẫn bà con thực hiện.
Trong xây dựng đường giao thông, gia đình tôi đã tự nguyện hiến đất. Tôi nghĩ đường làm ra là để người dân đi lại thuận tiện, phát triển sản xuất, nên mình phải gương mẫu làm trước thì bà con mới tin tưởng, cùng hưởng ứng”.
Cùng với bà Duyên, tại thôn Khe Hùm, xã Phúc Lợi, ông Bàn Văn Báo và ông Bàn Văn Tranh cũng tự nguyện hiến hàng trăm mét vuông đất rừng để mở rộng đường giao thông nông thôn. Những phần đất được hiến tặng đã góp phần tháo gỡ khó khăn về mặt bằng, tạo thuận lợi cho việc đi lại, giao thương và phát triển sản xuất. Quan trọng hơn, việc làm của những người tiên phong đã lan tỏa tinh thần trách nhiệm, khơi dậy sự đồng thuận, thôi thúc các hộ dân cùng chung sức xây dựng quê hương.
Nhìn từ những việc làm cụ thể ấy có thể thấy công tác tuyên truyền, vận động ở cơ sở không đơn thuần là truyền đạt chủ trương, mà là quá trình tạo dựng niềm tin. Trong những công việc liên quan trực tiếp đến đất đai, tài sản và sinh kế, người dân cần được thông tin đầy đủ, được giải thích thấu đáo về lợi ích chung, đồng thời được tôn trọng quyền lợi chính đáng. Sự đồng thuận không thể hình thành bằng áp đặt, mà phải được vun đắp qua đối thoại, sự công khai, minh bạch và trách nhiệm nêu gương.
Đây cũng chính là giá trị mà Dự án 10 hướng tới: đưa thông tin chính sách đến đúng đối tượng, giúp đồng bào hiểu, tin và chủ động tham gia thực hiện. Những người có uy tín, trưởng thôn, trưởng bản, bí thư chi bộ và các cá nhân tiêu biểu trở thành cầu nối quan trọng giữa cấp ủy, chính quyền với Nhân dân. Họ không chỉ tuyên truyền bằng lời nói mà còn bằng chính uy tín, kinh nghiệm và hành động trong cuộc sống hằng ngày.
Phát huy vai trò người có uy tín, tạo chuyển biến từ nhận thức đến hành động
Đánh giá về kết quả triển khai Dự án 10 giai đoạn 2021–2025, đồng chí Nguyễn Quốc Luận, Giám đốc Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh cho biết, một trong những dấu ấn nổi bật của công tác truyền thông, tuyên truyền, vận động tại tỉnh là phát huy vai trò của đội ngũ già làng, trưởng bản, người có uy tín trong đồng bào dân tộc thiểu số. Đây được xem là lực lượng nòng cốt, trực tiếp đưa chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước đến với cộng đồng.
Đến nay, toàn tỉnh có hàng ngàn người có uy tín trong đồng bào dân tộc thiểu số. Để nâng cao năng lực cho lực lượng này, ngành đã tổ chức nhiều hội nghị tập huấn với 5.761 lượt người có uy tín và trưởng thôn tham gia; đồng thời tổ chức 11 đoàn tham quan, học tập kinh nghiệm cho 605 đại biểu điển hình tiên tiến.
Điểm đáng chú ý là phương thức tuyên truyền ngày càng hướng về cơ sở, chú trọng sự gần gũi, phù hợp với đặc điểm từng địa bàn. Thay vì chỉ tổ chức hội nghị phổ biến chính sách, người có uy tín trực tiếp đến từng thôn, bản, gặp gỡ từng hộ gia đình, giải thích những vấn đề người dân còn băn khoăn, vận động đồng bào bằng tiếng phổ thông và tiếng dân tộc. Cách làm “đi từng ngõ, gõ từng nhà”, kiên trì giải thích, lấy thực tế để thuyết phục đã góp phần đưa thông tin chính sách đến gần hơn với đời sống.
Hiệu quả của công tác tuyên truyền, vận động được thể hiện trên nhiều lĩnh vực. Trong phát triển kinh tế, đồng bào từng bước thay đổi tư duy sản xuất, chủ động hơn trong phát triển sinh kế, giảm nghèo. Tỷ lệ hộ nghèo trong đồng bào dân tộc thiểu số giảm bình quân 6,73%/năm, vượt mục tiêu Trung ương giao.
Trong xây dựng hạ tầng, người dân tích cực tham gia hiến đất, đóng góp ngày công, chung sức làm đường giao thông nông thôn. Đến năm 2025, 100% xã trên địa bàn tỉnh có đường ô tô đến trung tâm, tỷ lệ thôn có đường được cứng hóa đạt 96%. Những kết quả này có sự đóng góp của nhiều nguồn lực, chính sách và chương trình phát triển; trong đó, công tác tuyên truyền, vận động đã góp phần tạo sự đồng thuận, huy động sự tham gia của người dân.
Không chỉ trong phát triển kinh tế, xây dựng hạ tầng, vai trò của người có uy tín còn được thể hiện trong giữ gìn bản sắc văn hóa, xây dựng đời sống văn minh, hòa giải những mâu thuẫn trong cộng đồng, vận động xóa bỏ hủ tục, phòng ngừa tảo hôn và giữ gìn an ninh, trật tự ở cơ sở. Bằng sự am hiểu phong tục, tập quán và tiếng nói của đồng bào, họ có khả năng tiếp cận, giải thích những vấn đề mà đôi khi cách tuyên truyền hành chính khó đạt được hiệu quả tương tự.
Cùng với việc phát huy vai trò của đội ngũ người có uy tín, công tác tuyên truyền còn có ý nghĩa quan trọng trong giúp người dân tiếp cận và giám sát các chính sách hỗ trợ phát triển. Trong giai đoạn I, trên địa bàn tỉnh đã được bố trí hàng trăm tỷ đồng để thực hiện các chương trình, chính sách phát triển kinh tế – xã hội. Nguồn lực đầu tư lớn đặt ra yêu cầu phải làm tốt công tác thông tin, hướng dẫn người dân hiểu rõ chính sách, nắm được quyền lợi và trách nhiệm của mình, từ đó tham gia thực hiện, giám sát quá trình triển khai.
Bởi vậy, truyền thông chính sách không thể chỉ dừng ở việc thông báo người dân được hỗ trợ những gì, mà cần giúp họ hiểu cách thức tổ chức thực hiện, điều kiện thụ hưởng, trách nhiệm của các bên và hiệu quả lâu dài của từng chính sách. Khi người dân được tiếp cận thông tin đầy đủ, được tham gia bàn bạc và giám sát, nguồn lực đầu tư của Nhà nước mới có điều kiện phát huy hiệu quả, hạn chế tình trạng trông chờ, ỷ lại và tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững.
Đổi mới phương thức truyền thông, lấy sự chuyển biến của người dân làm thước đo
Những kết quả đạt được cho thấy công tác truyền thông, tuyên truyền, vận động đã có đóng góp quan trọng vào việc thực hiện các mục tiêu phát triển vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.
Tuy nhiên, nhìn nhận một cách thẳng thắn, hiệu quả của công tác này vẫn chưa đồng đều giữa các địa bàn. Ở một số nơi, tuyên truyền còn nặng về hình thức; sản phẩm truyền thông bằng tiếng dân tộc chưa phong phú; việc nắm bắt tư tưởng, định hướng dư luận ở cơ sở có thời điểm chưa kịp thời; kỹ năng ứng dụng công nghệ số và phương thức truyền thông hiện đại của một bộ phận cán bộ cơ sở còn hạn chế.
Theo Giám đốc Sở Dân tộc và Tôn giáo Nguyễn Quốc Luận, đây là những vấn đề cần tập trung khắc phục trong thời gian tới. Ngành sẽ tham mưu tỉnh tiếp tục nâng cao năng lực cho đội ngũ người có uy tín và lực lượng làm công tác tuyên truyền ở cơ sở; đổi mới nội dung, hình thức tập huấn theo hướng thiết thực, gắn kiến thức chính sách với những vấn đề cụ thể trong đời sống. Cùng với đó là đẩy mạnh số hóa tài liệu, phát huy hệ thống truyền thanh cơ sở, mạng xã hội và phát triển các sản phẩm truyền thông bằng tiếng dân tộc phù hợp với từng nhóm đối tượng.
Thực tế cũng cho thấy, ứng dụng công nghệ số mở ra nhiều cơ hội để mở rộng phạm vi và nâng cao hiệu quả truyền thông. Thông tin chính sách, mô hình sản xuất hiệu quả, những điển hình tiên tiến có thể được chia sẻ nhanh chóng qua các nền tảng số. Tuy nhiên, với địa bàn miền núi, vùng sâu, vùng xa, không thể xem công nghệ là phương thức thay thế hoàn toàn tuyên truyền trực tiếp. Điều kiện hạ tầng, khả năng tiếp cận thiết bị và kỹ năng số của người dân còn khác nhau. Vì vậy, cần kết hợp linh hoạt giữa truyền thông trực tiếp với truyền thông trên môi trường số, bảo đảm thông tin đến được với mọi nhóm đối tượng, nhất là người cao tuổi, hộ nghèo và những người còn gặp khó khăn trong tiếp cận công nghệ.
Với những kết quả mà Dự án 10 thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế – xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2021–2025 đưa lại cho thấy, sức mạnh của công tác tuyên truyền, vận động nằm ở khả năng khơi dậy tinh thần chủ động của người dân. Khi người có uy tín tự nguyện hiến đất, trưởng thôn kiên trì vận động bà con thay đổi cách làm ăn, hay một gia đình tiên phong loại bỏ tập quán không còn phù hợp, những việc làm ấy tạo nên sức thuyết phục mà không một hình thức tuyên truyền đơn thuần nào có thể thay thế.
Nguồn lực đầu tư của Nhà nước là điều kiện quan trọng, nhưng sự đồng thuận và nội lực trong cộng đồng mới là yếu tố quyết định khả năng duy trì, phát huy hiệu quả của các chương trình phát triển. Vì vậy, công tác truyền thông, tuyên truyền, vận động cần tiếp tục được đặt trong mối quan hệ chặt chẽ với nhiệm vụ giảm nghèo, phát triển sinh kế, xây dựng nông thôn mới và bảo tồn văn hóa; lấy người dân làm trung tâm, lấy đối thoại làm phương thức, lấy sự gương mẫu làm sức thuyết phục và lấy kết quả thực tế làm thước đo.
Những con đường được mở rộng từ sự chung sức của cộng đồng, các mô hình kinh tế được duy trì bằng ý chí vươn lên và nhiều điển hình sẵn sàng đi đầu vì lợi ích chung chính là minh chứng cho sức mạnh nội sinh từ cơ sở. Khi người dân hiểu đúng chính sách, tin tưởng vào chủ trương và chủ động tham gia hành động, công tác tuyên truyền không còn là nhiệm vụ truyền đạt thông tin đơn thuần, mà thực sự trở thành động lực kết nối ý Đảng với lòng dân, tạo nền tảng cho phát triển bền vững vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.
