Bài 1: Dân khổ sở vì bị bãi rác tra tấn

Nằm ở vùng đất thượng nguồn sông Chảy, xã Si Ma Cai và Sín Chéng nổi tiếng có phong cảnh đẹp, đặc biệt là vựa hoa quả ôn đới của tỉnh. Ngày đầu năm mới 2026, khi những cành hoa lê, hoa mận đang chúm chím nụ chào đón xuân về, chúng tôi có dịp đến với vùng đất lưu dấu ngựa thần để “mục sở thị” câu chuyện phát triển vùng cây ăn quả ôn đới trên núi đá tai mèo.

Đứng trên đỉnh đèo, phóng tầm mắt về phía thượng nguồn, tôi lặng nhìn dòng sông Hồng uốn lượn từ Trung Quốc chảy vào đất Việt. Khoảnh khắc ấy, tôi chợt hiểu vì sao người ta vẫn gọi thôn Lũng Pô, xã A Mú Sung, là “nơi con sông Hồng chảy vào đất Việt”.

Chúng tôi đến Cao Sơn trong một buổi sớm vùng cao còn bảng lảng sương mây và dễ dàng cảm nhận được những đổi thay đang hiện hữu trong từng nếp nhà, từng con đường nhỏ dẫn vào thôn bản; những ngôi nhà khang trang, những nương chè, nương ngô xanh mướt và hơn cả là sự đổi thay trong nếp nghĩ, cách làm của phụ nữ vùng cao.

Từ những người phụ nữ vùng cao quen với nương rẫy, bếp núc, ít nói, ít ra khỏi bản làng, phụ nữ Mường Khương hôm nay đang từng bước thay đổi. Không ồn ào, không vội vã, sự chuyển mình ấy diễn ra lặng lẽ nhưng bền bỉ - qua những mô hình kinh tế do phụ nữ làm chủ, những buổi sinh hoạt hội hay từng cú “chạm” đầu tiên với công nghệ, thị trường và tri thức mới. Những bước đi nhỏ ấy đang góp lại thành một hành trình lớn.

Vùng đất bãi Tuy Lộc ven sông Hồng trải rộng trên 6 tổ dân phố của phường Nam Cường (trước đây là xã Tuy Lộc, thành phố Yên Bái cũ) là vùng trồng rau lớn cung cấp cho các phường đô thị trung tâm của tỉnh Lào Cai hiện nay. Tuy nhiên, thời điểm này, bước vào thời điểm mùa hanh khô, hàng chục ha rau màu đang đối mặt với tình trạng thiếu nước tưới; nếu không có giải pháp khắc phục sớm, nguy cơ mất mùa là khó tránh khỏi.

Những thông tin xuất hiện mỏ đá quý ở thôn 1, xã Thượng Hà đang ẩn chứa nhiều điều bất thường. Theo những người có kiến thức về khoáng sản, đá quý thì vùng đất này khó có khả năng có đá quý. Hơn nữa, từ khi rộ lên tình trạng người dân đổ về đào bới, tìm kiếm nhưng chưa ai tận mắt nhìn thấy đá quý hoặc có xác nhận chính xác, mà tất cả thông tin đào được đá chỉ là lời đồn thổi.

Những thông tin xuất hiện mỏ đá quý ở thôn 1, xã Thượng Hà đang ẩn chứa nhiều điều bất thường. Theo những người có kiến thức về khoáng sản, đá quý thì vùng đất này khó có khả năng có đá quý. Hơn nữa, từ khi rộ lên tình trạng người dân đổ về đào bới, tìm kiếm nhưng chưa ai tận mắt nhìn thấy đá quý hoặc có xác nhận chính xác, mà tất cả thông tin đào được đá chỉ là lời đồn thổi. Nhưng nhiều người vì hám lợi hoặc quá tin vào lời đồn mà sẵn sàng bỏ công việc nhà lên núi đi tìm vận may.

Những ngày qua, ở thôn 1 (thuộc khu vực xã Điện Quan, huyện Bảo Yên cũ) nay là xã Thượng Hà trở thành tâm điểm chú ý khi xuất hiện tin đồn phát lộ một điểm mỏ đá quý. Từ những lời đồn đại, nhiều người dân địa phương và vùng lân cận kéo đến đào bới với hy vọng “gặp vận” đổi đời. Nhưng đằng sau sự ồn ào ấy là những dấu hiệu bất thường về mỏ đá quý “ảo” cùng những chiêu lừa mua bán để trục lợi.

Giữa miền biên viễn Lào Cai, nơi mây trời “quấn quýt” những ngọn núi cao vời vợi, Y Tý hiện lên như bức tranh sơn thủy hữu tình đầy lãng mạn, đậm chất hoang sơ. Mảnh đất vùng cao từ lâu đã trở thành điểm đến đặc biệt trong lòng du khách bởi vẻ hùng vĩ của thiên nhiên, bản sắc văn hoá độc đáo của đồng bào dân tộc Hà Nhì và sự chân chất, hiền hòa của con người nơi đây.

Những tháng cuối năm luôn mang đến không khí đặc biệt tại các bản làng vùng cao. Đối với đồng bào dân tộc ở xã Thào Chư Phìn cũ, nay là xã Sín Chéng, đây là khoảng thời gian nông nhàn, bà con cùng nhau xây nhà, dựng cửa. Những căn nhà mới khang trang không chỉ là niềm tự hào của từng hộ dân mà còn là dấu ấn cho sự đổi thay mạnh mẽ của vùng đất này.

Bên cạnh kết quả đạt được, thực tế hoạt động của trung tâm phục vụ hành chính công các xã, phường và việc triển khai phân cấp thực hiện thủ tục hành chính tại Lào Cai vẫn còn một số khó khăn, vướng mắc, như đội ngũ cán bộ công nghệ thông tin còn thiếu, hạ tầng công nghệ và các phần mềm công vụ chưa đồng bộ khiến việc xử lý hồ sơ chưa đáp ứng yêu cầu đề ra.

Sau gần 5 tháng thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, với sự chỉ đạo quyết liệt của Tỉnh ủy, UBND tỉnh trong đẩy mạnh phân cấp, phân quyền thực hiện thủ tục hành chính (TTHC) đã góp phần nâng cao chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp. Những kết quả bước đầu tại các trung tâm phục vụ hành chính công (PVHCC)trên địa bàn cho thấy mô hình đang phát huy hiệu quả thiết thực, hướng tới xây dựng “chính quyền phục vụ” gần dân, vì dân.

Dưới chân núi Tam Đỉnh - khu vực có trữ lượng khoáng sản lớn (apatit, quặng sắt) là 3 thôn: Tam Đỉnh, Thác Dây, Khe Lếch của xã Sơn Thủy cũ, nay là xã Văn Bàn, chủ yếu là đồng bào dân tộc Mông di cư từ nơi khác đến, đã chọn mảnh đất này làm nơi định cư lâu dài.

Ở Tà Xi Láng, nơi mà hành trình đến trường mỗi ngày của các em học sinh khó hơn nhiều lần so với vùng xuôi, thế nhưng, giữa muôn vàn gian khó, bà con vẫn tạo điều kiện tốt nhất để con em được đến lớp, bởi họ luôn tin rằng, tri thức sẽ mang lại tương lai tươi sáng cho con em mình. 

Với vị trí điểm đầu - nơi con sông Hồng chảy vào đất Việt, Lào Cai đã có nhiều sáng kiến, giải pháp để kết nối, thúc đẩy phát triển du lịch, thu hút du khách trong và ngoài nước trải nghiệm du lịch lưu vực sông Hồng.

Vượt hàng trăm ki-lô-mét theo dòng sông Mẹ trở về Lào Cai, đứng ở “nơi con sông Hồng chảy vào đất Việt” chúng tôi không khỏi tự hào về hành trình đã đi qua với trải nghiệm thú vị về những vùng đất ven sông Hồng.

Hết địa phận tỉnh Phú Thọ là tròn 1 tuần ngược sông Hồng, đi qua biết bao thắng cảnh, điểm du lịch hấp dẫn, làng nghề cổ xưa, chúng tôi có mặt ở Yên Bái để tiếp tục khám phá những di tích lịch sử, các điểm du lịch tâm linh và trải nghiệm du lịch chăm sóc sức khỏe.

Tiếp tục hành trình ngược sông Hồng, chúng tôi ghé thăm Phú Thọ - mảnh đất cội nguồn với những di tích lịch sử thiêng liêng, cảnh sắc thiên nhiên hữu tình, tươi đẹp.

Trên hành trình ngược dòng sông mẹ, chúng tôi dành trọn 2 ngày ở Hà Nội vì mảnh đất này có quá nhiều địa điểm có thể trải nghiệm, khám phá. Sau ngày đầu tiên tìm hiểu về làng gốm Bát Tràng và lang thang phố cổ, chúng tôi quyết định trải nghiệm một đêm cắm trại bên bờ sông Hồng.

Với dòng chảy uốn lượn ôm trọn Thủ đô Hà Nội, sông Hồng không chỉ tạo nên bề dày văn hóa - lịch sử mà còn góp phần hình thành cảnh quan, bồi đắp phù sa màu mỡ cho đất nông nghiệp, kết nối giao thông đường thủy với các địa phương. Dòng chảy sông Hồng còn có vai trò kết nối quá khứ với hiện tại, giữa các không gian cũ - mới của đô thị và kết nối các hoạt động của người dân địa phương với trải nghiệm của khách du lịch trong và ngoài nước.