Đến tháng 3/2026, toàn tỉnh có 599 sản phẩm OCOP đạt từ 3 đến 5 sao, với 287 chủ thể tham gia. Trong đó, 112 chủ thể do phụ nữ làm đại diện và 102 chủ thể là người dân tộc thiểu số. Những con số này cho thấy vai trò ngày càng rõ nét của phụ nữ và đồng bào vùng cao trong phát triển kinh tế nông thôn.
Trước đây, sản xuất ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số chủ yếu nhỏ lẻ, mang tính tự cung tự cấp, giá trị hàng hóa thấp. Khi tham gia OCOP, người dân được hỗ trợ từ kỹ thuật sản xuất đến xây dựng thương hiệu, thiết kế bao bì, truy xuất nguồn gốc và xúc tiến thương mại. Nhờ đó, các sản phẩm truyền thống như mật ong, chè, thảo dược, gạo đặc sản, miến, rượu, thổ cẩm… từng bước nâng tầm, giá bán tăng từ 20 - 50%, đầu ra ổn định hơn.
Sinh ra và lớn lên tại xã Púng Luông, nơi nổi tiếng với cây chè Shan tuyết, anh Lù A Câu, dân tộc Mông từng trăn trở khi bà con chỉ bán chè tươi với giá thấp. Năm 2019, anh quyết định đầu tư mở xưởng chế biến nhằm nâng cao giá trị sản phẩm.
Những ngày đầu, sản phẩm chưa có thương hiệu nên việc tiêu thụ gặp nhiều khó khăn. Xác định con đường bền vững là xây dựng sản phẩm đạt chuẩn OCOP, năm 2020 anh thành lập Hợp tác xã Dịch vụ nông nghiệp Púng Luông với 7 thành viên, chủ yếu là người dân tộc Mông. Hợp tác xã đứng ra thu mua chè, chế biến và xây dựng thương hiệu chè Shan tuyết.
Năm 2021, sản phẩm chè Shan tuyết Púng Luông được công nhận OCOP 3 sao, giúp giá trị tăng 30 - 40%, sản lượng tiêu thụ tăng khoảng 50%. “Trước đây bà con bán chè tươi thu nhập thấp, nay có đầu ra ổn định, người dân yên tâm chăm sóc cây chè, nâng cao thu nhập”, anh Lù A Câu chia sẻ.
Hiện nay, sản phẩm của hợp tác xã được đông đảo người tiêu dùng trong nước biết đến, sản xuất đến đâu tiêu thụ hết đến đó.
Không chỉ tạo cơ hội cho đồng bào vùng cao, OCOP còn mở ra hướng đi mới cho phụ nữ trong phát triển kinh tế. Từ chỗ chủ yếu làm nông nghiệp, nhiều phụ nữ đã mạnh dạn khởi nghiệp, tham gia quản lý, điều hành các hợp tác xã, cơ sở sản xuất.
Tiêu biểu là Hợp tác xã Nông lâm thủy sản Khánh Thiện, xã Lâm Thượng do chị Dương Hồng Lĩnh làm giám đốc. Nhận thấy tiềm năng của giống nếp Lào Mu, chị vận động người dân liên kết sản xuất, hình thành vùng nguyên liệu tập trung, nâng cao chất lượng sản phẩm.
Hiện hợp tác xã đã phát triển vùng trồng nếp hơn 80 ha, trong đó, khoảng 30 ha sản xuất cốm. Nhờ quy trình canh tác chặt chẽ, đảm bảo an toàn và chất lượng từ khâu chọn giống đến thu hoạch, năm 2021, sản phẩm “Gạo nếp Lào Mu” được công nhận OCOP 3 sao. Tiếp nối thành công đó, chị Lĩnh cùng các thành viên hợp tác xã mở rộng thêm sản phẩm “Cốm Khánh Thiện”, đạt OCOP 3 sao. Hiện nay, các sản phẩm mang lại doanh thu hàng trăm triệu đồng mỗi năm cho hợp tác xã.
“Tham gia OCOP giúp sản phẩm của hợp tác xã chúng tôi được nhiều người biết đến hơn, giá bán ổn định. Quan trọng hơn, người dân thay đổi tư duy sản xuất, chú trọng chất lượng nên sản phẩm ngày càng có chỗ đứng trên thị trường”, chị Lĩnh cho biết.
Tại xã Mù Cang Chải, các chị em trong Hợp tác xã Thêu dệt thổ cẩm Mông Style đang gìn giữ nghề thêu may trang phục truyền thống. Hiện nay, hợp tác xã có 5 thành viên chính thức và gần 50 lao động là phụ nữ dân tộc Mông tham gia sản xuất. Các sản phẩm thủ công của hợp tác xã đã được công nhận OCOP 3 sao, không chỉ tiêu thụ trong nước mà còn xuất khẩu sang một số thị trường như Mỹ, Pháp, Nhật Bản, Thổ Nhĩ Kỳ…
Chị Lý Thị Ninh - Giám đốc Hợp tác xã Thêu dệt thổ cẩm Mông Style cho biết: Chúng tôi mong muốn mở rộng sản xuất để tạo thêm việc làm cho phụ nữ địa phương, giúp chị em có thu nhập ổn định, đồng thời giữ gìn nghề thêu truyền thống của dân tộc Mông.
Thời gian qua, nhằm giúp các hội viên phụ nữ khởi nghiệp, tham gia liên kết phát triển sản xuất, Hội Liên hiệp Phụ nữ tỉnh phối hợp với Liên minh Hợp tác xã tổ chức nhiều lớp tập huấn về kỹ thuật sản xuất, khởi nghiệp, quản trị; đồng thời hỗ trợ tiếp cận vốn, các thủ tục pháp lý, xây dựng bao bì, mẫu mã, thương hiệu, gắn sao cho các sản phẩm OCOP. Nhờ vậy, phụ nữ vùng cao ngày càng chủ động hơn trong sản xuất, kinh doanh, với mức thu nhập bình quân đạt 3 - 4 triệu đồng/tháng.
Có thể thấy, chương trình OCOP không chỉ nâng cao giá trị sản phẩm mà còn tạo việc làm, tăng thu nhập và thay đổi tư duy sản xuất của người dân. Từ sản xuất manh mún, nhỏ lẻ, nhiều địa phương đã chuyển sang liên kết theo chuỗi, chú trọng chất lượng, xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường. Nhiều sản phẩm OCOP đã có mặt trên các sàn thương mại điện tử, mạng xã hội và hệ thống cửa hàng đặc sản.
Đặc biệt, sự tham gia ngày càng mạnh mẽ của phụ nữ và đồng bào dân tộc thiểu số đã góp phần nâng cao vị thế của họ trong gia đình và xã hội. Không ít phụ nữ đã trở thành chủ thể sản xuất, điều hành hợp tác xã, tạo việc làm cho nhiều lao động tại địa phương.
Hiện nay toàn tỉnh có 1.468 hợp tác xã, trong đó có 326 hợp tác xã do phụ nữ làm chủ.
Để chương trình OCOP phát huy hiệu quả bền vững trong thời gian tới, các địa phương cần tiếp tục tăng cường hỗ trợ về kỹ năng quản lý, chuyển đổi số, xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường; đồng thời khuyến khích phát triển các hợp tác xã, tổ hợp tác do phụ nữ và người dân tộc thiểu số làm chủ. Cùng với đó, đẩy mạnh ứng dụng khoa học - kỹ thuật, nâng cao chất lượng sản phẩm, gắn OCOP với phát triển du lịch và kinh tế nông thôn. Qua đó, OCOP không chỉ tạo ra sản phẩm mà còn góp phần xây dựng thương hiệu địa phương, tạo sinh kế bền vững và lan tỏa giá trị văn hóa vùng cao.
