Hương cốm ngày hội
Tối 24/10, sân vận động xã Dương Quỳ rực rỡ ánh đèn trong đêm khai mạc Lễ hội Cốm năm 2026 với chủ đề “Cốm Dương Quỳ - Hương sắc vùng cao” và thông điệp “Cốm xanh, hành trình bền vững”. Bên cạnh hội thi giã cốm truyền thống, lễ hội đường phố và các trò chơi dân gian, khu trưng bày với 47 gian hàng là điểm dừng chân của đông đảo Nhân dân và du khách.
Tại gian hàng của xã Dương Quỳ, những chiếc bánh chưng cốm xanh mướt, những gói cốm non còn thơm mùi lúa mới luôn thu hút khách ghé xem, mua làm quà.
Chị La Thị Nương, người giới thiệu sản phẩm tại gian hàng, chia sẻ: “Chúng tôi mang đến nhiều sản phẩm đặc hữu, đặc biệt là bánh chưng cốm, bánh chưng đen, cốm giã tay - những sản phẩm đạt sao OCOP, mong muốn được nhiều người biết đến”.
Mùa thu năm nay, lễ hội cốm được tổ chức tại nhiều địa phương trong tỉnh, từ Hợp Thành, Dương Quỳ đến Phúc Khánh. Song, câu chuyện của Dương Quỳ có nét riêng: phía sau mỗi gói cốm, mỗi chiếc bánh là hành trình gần 6 năm gắn kết của hàng trăm hộ nông dân để đánh thức giá trị giống lúa quý của quê hương.
Từ tự cung tự cấp đến tổ liên kết
Khẩu Tan Đón là giống nếp trắng, hạt tròn, dẻo thơm, gắn bó lâu đời với đồng bào Tày, Thái vùng Thẳm Dương. Lúa chỉ cấy một vụ, thời gian sinh trưởng dài hơn các giống khác khoảng 2 tháng, ít dùng phân bón nên hạt gạo giữ được hương vị đặc trưng.
Dù vậy, nhiều năm trước, giống lúa quý này chưa mang lại thu nhập tương xứng. Người dân cấy chủ yếu để ăn, sản phẩm làm ra ít được thị trường biết đến. Năm 2020, được cấp ủy, chính quyền xã Thẳm Dương (cũ) quan tâm hỗ trợ, các hộ trồng nếp họp bàn, thống nhất thành lập Tổ liên kết sản xuất và tiêu thụ nếp Khẩu Tan Đón. Anh Đinh Xuân Công (sinh năm 1987, thôn Bản Bô) được bà con tín nhiệm giao làm Tổ trưởng.
Dám nghĩ, dám làm, anh Công đến từng nhà vận động bà con mở rộng diện tích, đồng thời chú trọng chất lượng sản phẩm. Đến nay, tổ liên kết đã có 250 hộ tham gia. Năm 2025, diện tích cấy nếp Khẩu Tan Đón của tổ đạt 60 ha, trải rộng ở 5 thôn Bản Bô, Bản Thẳm, Bản Ngoang, Thẳm Con và Nậm Miện, cho sản lượng khoảng 300 tấn thóc. Tổ đứng ra bao tiêu cho bà con với giá 22.000 đồng/kg thóc khô. Nhờ đó, mỗi hộ thành viên có thu nhập từ 40 - 60 triệu đồng/năm từ cây lúa nếp.
Chế biến sâu, “gắn sao” cho hạt nếp
Để tiêu thụ khối lượng lớn lúa nếp mà vẫn giữ giá cao cho người trồng, tổ liên kết chọn hướng chế biến sâu. Tổ thành lập nhóm chế biến cốm non với 15 thành viên chính trực tiếp chỉ đạo sản xuất. Đây vừa là cách giúp bà con tiêu thụ nông sản, vừa là bước đi mới giúp tổ vận hành hiệu quả hơn. Năm 2025, nhóm sản xuất và chế biến được 5 tấn cốm tươi, mang lại nguồn thu trên 500 triệu đồng. Cùng năm, tổ dùng gạo nếp kết hợp cốm gói hơn 5 nghìn chiếc bánh chưng cốm, thu về trên 250 triệu đồng.
Chiếc bánh chưng cốm ra đời từ công thức riêng của gia đình bà La Thị Phượng, người dân tộc Thái, thành viên tổ liên kết. Bà Phượng cho biết: “Bánh chưng cốm do gia đình tôi tự nghiên cứu, đã bán ra thị trường hơn 5 năm nay. Chúng tôi kết hợp gạo nếp Khẩu Tan Đón với cốm non theo công thức riêng nên bánh thơm, dẻo, giữ được lâu; thời tiết mát có thể để trên 10 ngày”.
Cùng với mở rộng sản xuất, tổ liên kết chú trọng xây dựng thương hiệu cho sản vật quê hương. Năm 2024, sản phẩm bánh chưng cốm được công nhận đạt OCOP 3 sao. Năm 2025, sản phẩm cốm Dương Quỳ do hộ bà La Thị Phượng làm chủ thể được UBND tỉnh Lào Cai công nhận đạt OCOP 3 sao. Những “ngôi sao” của Dương Quỳ góp vào bức tranh chung của tỉnh: riêng đợt 1 năm 2026, Lào Cai công nhận thêm 58 sản phẩm OCOP đạt từ 3 đến 4 sao.
Gạo nếp Khẩu Tan Đón kết hợp cốm non, gói bằng lá dong, tạo nên chiếc bánh chưng cốm đạt OCOP 3 sao.
Cùng với gạo nếp Khẩu Tan Đón đạt OCOP 4 sao, các sản phẩm từ hạt nếp đã hình thành chuỗi giá trị khép kín, từ ruộng lúa đến sản phẩm chế biến. Không chỉ bán tại chỗ hay qua hội chợ, lễ hội, tổ còn phân công thành viên trực tiếp livestream, quảng bá và nhận đơn qua tiktok, zalo, facebook. Theo bà Phượng, facebook hiện là kênh bán hàng hiệu quả nhất của tổ.
Lan tỏa từ mô hình liên kết
Đồng chí Chu Việt Hòa - Trưởng phòng Phòng Kinh tế xã Dương Quỳ cho biết, xã Dương Quỳ được thành lập trên cơ sở xã Thẳm Dương và xã Dương Quỳ. Trước sắp xếp, 2 xã có 3 sản phẩm OCOP; đến nay, toàn xã có 4 sản phẩm: gạo nếp Khẩu Tan Đón, bánh chưng cốm, măng bói và cốm Dương Quỳ.
Theo Nghị quyết Đại hội Đảng bộ xã nhiệm kỳ 2025 - 2030, địa phương phấn đấu phát triển thêm 2 sản phẩm OCOP; riêng năm 2025 đã hoàn thành 1 sản phẩm. Đồng chí Chu Việt Hòa - Trưởng phòng Phòng Kinh tế xã Dương Quỳ cho biết:
Nỗ lực của anh Công và tổ liên kết đã được ghi nhận bằng nhiều giấy khen của chính quyền, Hội Liên hiệp Phụ nữ, Hội Nông dân các cấp. Chiều 9/10/2026, anh Đinh Xuân Công là một trong 96 hội viên được Hội Nông dân tỉnh tôn vinh “Nông dân Lào Cai xuất sắc” năm 2026. Mô hình của anh Công cũng là minh chứng cho hướng đi mà Hội Nông dân tỉnh đang đẩy mạnh: tập hợp nông dân cùng làm, cùng hưởng lợi. Tính đến hết tháng 10/2026, toàn tỉnh có 208 Chi hội và 769 Tổ hội nông dân nghề nghiệp.
Đồng chí Nguyễn Chương Phát - Chủ tịch Hội Nông dân tỉnh Lào Cai cho biết, Chi hội, Tổ hội nông dân nghề nghiệp đã tạo môi trường để hội viên cùng ngành nghề, cùng lĩnh vực sản xuất liên kết, hỗ trợ nhau; cùng trao đổi kinh nghiệm, kỹ thuật, thông tin thị trường và tiêu thụ sản phẩm.
Theo đồng chí Nguyễn Chương Phát, điều Hội quan tâm không chỉ là số lượng mô hình được thành lập mà là hiệu quả hoạt động và lợi ích thiết thực hội viên nhận được. Việc phát triển lên tổ hợp tác, hợp tác xã phải xuất phát từ nhu cầu thực tế, sự tự nguyện của hội viên, không chạy theo số lượng. Thời gian tới, Hội Nông dân tỉnh sẽ phối hợp với các sở, ngành, Liên minh Hợp tác xã, tổ chức tín dụng, doanh nghiệp hỗ trợ cả trước và sau khi thành lập, từ tư vấn thủ tục, quản trị, tiếp cận vốn đến xây dựng thương hiệu, kết nối tiêu thụ sản phẩm.
Mùa nếp mới lại về trên những cánh đồng Bản Bô, Bản Thẳm, Bản Ngoang. Từ hạt lúa trước đây chỉ để ăn trong nhà, nay nếp Khẩu Tan Đón đã thành cốm non, bánh chưng cốm mang tên Dương Quỳ, có mặt tại lễ hội, hội chợ và trên các phiên livestream. Nói về dự định sắp tới, anh Công bày tỏ: "Chúng tôi mong được Nhà nước hỗ trợ vốn để bà con mạnh dạn đầu tư mở rộng diện tích, được hướng dẫn kỹ thuật và hỗ trợ bao tiêu sản phẩm, để người dân yên tâm phát triển giống lúa của địa phương ngày một tốt hơn”.
Những người nông dân như anh Đinh Xuân Công chính là những hạt nhân gắn kết cộng đồng, đưa sản vật quê hương bước ra thị trường. Mỗi vụ nếp vì thế không chỉ là sinh kế của 250 hộ dân, mà còn là cách giữ gìn hương vị đặc trưng của vùng đất Dương Quỳ - đúng như thông điệp “Cốm xanh, hành trình bền vững”.
