Ở vùng cao Púng Luông, khi những cơn mưa đầu hạ chưa kịp về, người dân nơi đây đã sớm tính toán việc giữ nước, dẫn nước và chia nước cho từng thửa ruộng bậc thang. Với địa hình dốc, hệ thống thủy lợi nhỏ lẻ, phân tán và nguồn nước phụ thuộc nhiều vào khe suối tự nhiên, việc chủ động nguồn nước tưới cho sản xuất không chỉ là yêu cầu kỹ thuật mà còn là yếu tố quyết định thành công của cả một vụ mùa.
Púng Luông là xã vùng cao, phần lớn diện tích (1.200 ha ruộng bậc thang) nằm rải rác theo các triền núi. Những thửa ruộng nhỏ, cao thấp khác nhau khiến việc dẫn nước và điều tiết nguồn nước trở thành công việc cần sự chung sức của cả cộng đồng. Bởi vậy, ngay từ đầu năm, chính quyền địa phương cùng các thôn bản đã bắt tay vào việc chuẩn bị cho vụ sản xuất mới.
Theo ông Phạm Tiến Lâm, Chủ tịch UBND xã Púng Luông, vấn đề đảm bảo nước tưới cho vụ mùa luôn được địa phương xác định là nhiệm vụ trọng tâm.
Đối với những khu vực có nguy cơ thiếu nước đầu vụ như La Pán Tẩn, Dế Su Phình, xã tổ chức kiểm tra thực địa, phối hợp với Công ty TNHH Tân Phú để tìm giải pháp đảm bảo nguồn nước cho sản xuất.
Ở thôn Xua Lông, việc chia nước luôn được người dân thực hiện theo sự thống nhất chung của thôn.
Ông Thào Sừ Tủa, người có uy tín trong thôn Xua Lông, cho biết: “Do đặc thù địa hình nên các thửa ruộng được bố trí cao thấp khác nhau, phải chia nước theo giờ. Khi nước ít thì các hộ thay phiên nhau lấy nước, để ruộng trên và ruộng dưới đều có thể làm đất kịp thời”.
Theo ông Tủa, vào đầu vụ, khi nguồn nước còn hạn chế, nếu không có sự điều tiết hợp lý rất dễ xảy ra tranh chấp giữa các hộ. Vì vậy, thôn thường họp dân để thống nhất cách chia nước, đồng thời cử người theo dõi việc mở – đóng mương.
“Chúng tôi thông báo rõ thời gian nước chảy vào từng tuyến mương để bà con chủ động dẫn nước vào ruộng của mình. Làm như vậy thì ai cũng có nước, không xảy ra mâu thuẫn”, ông Tủa chia sẻ.
Đối với nhiều hộ dân ở Púng Luông, việc có đủ nước để làm đất đầu vụ vẫn là điều không dễ dàng. Nhiều diện tích ruộng bậc thang phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn nước tự nhiên, trong khi hệ thống kênh mương chưa được kiên cố hóa.
Gia đình ông Thào A Chua, thôn Xua Lông, hiện có khoảng 2.000 m2 ruộng nước. Ông Chua cho biết, tuyến mương dẫn nước về khu ruộng của gia đình vẫn là mương đất, chưa được bê tông hóa. Mỗi mùa mưa lũ, cây cối và đất đá từ trên núi trôi xuống thường làm tắc dòng chảy.
“Có năm nước về nhưng mương bị cây đổ chắn lại, phải đi dọn cả ngày mới thông được. Nếu chậm vài ngày thì ruộng không kịp làm đất,” ông Chua nói.
Không chỉ ở Xua Lông, nhiều thôn khác của Púng Luông cũng đang khẩn trương kiểm tra, sửa chữa hệ thống mương dẫn nước. Với địa hình dốc và phân tán, mỗi công trình thủy lợi nhỏ đều đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo nước tưới cho ruộng bậc thang.
Theo thống kê của ngành thủy lợi, nhiều xã vùng cao thuộc huyện Mù Cang Chải cũ có hệ thống công trình thủy lợi nhỏ lẻ, phần lớn được xây dựng từ lâu và chưa được kiên cố hóa. Điều này khiến việc dẫn nước phục vụ sản xuất vẫn còn gặp nhiều khó khăn.
Trước thực tế đó, các đơn vị quản lý công trình thủy lợi cũng đang tích cực triển khai công tác duy tu, bảo dưỡng nhằm đảm bảo nguồn nước cho vụ mùa.
Ông Đỗ Cao Khánh, Phó Giám đốc Công ty TNHH Tân Phú cho biết: “Công ty Tân Phú đang đảm bảo tưới tiêu cho hơn 3.500 ha lúa thuộc các xã khu vực huyện Mù Cang Chải cũ. Đến thời điểm này, công ty cơ bản hoàn thành việc duy tu, sửa chữa và đang tiếp tục phát dọn, nạo vét các tuyến kênh để khơi thông dòng chảy”.
Theo ông Khánh, một số xã vùng cao, đặc biệt là các khu vực địa hình đồi dốc, có nguy cơ thiếu nước vào đầu vụ. Tuy nhiên, đơn vị đang chủ động điều tiết và tìm thêm các nguồn bổ sung để đảm bảo nước tưới cho diện tích sản xuất của người dân.
Song song với các giải pháp trước mắt, chính quyền xã Púng Luông cũng đã kiến nghị các cấp, ngành quan tâm đầu tư kiên cố hóa hệ thống kênh mương, đặc biệt là các đầu mối công trình thủy lợi.
Việc chủ động nguồn nước không chỉ gắn với sản xuất nông nghiệp mà còn liên quan trực tiếp đến việc giữ gìn giá trị của danh thắng ruộng bậc thang – một di sản đặc biệt của vùng cao Tây Bắc.
Ở Púng Luông, câu chuyện giữ nước đầu nguồn vì thế không chỉ là nhiệm vụ của chính quyền hay ngành thủy lợi, mà còn là trách nhiệm chung của từng thôn bản, từng hộ gia đình. Khi mùa nước đổ thực sự bắt đầu, những thửa ruộng bậc thang ở Púng Luông sẽ lại lấp lánh nước, mở đầu cho một vụ mùa mới. Và phía sau vẻ đẹp ấy là sự chuẩn bị bền bỉ của những người nông dân vùng cao, những người luôn hiểu rằng giữ được nước đầu nguồn chính là giữ được mùa vàng trên ruộng bậc thang.
