Ông Giàng A Trống, người cao tuổi trong thôn kể lại: “Cây chè ở đây có từ thời ông cha để lại. Có cây to lắm, một người ôm không xuể. Không cần chăm sóc cầu kỳ mà vẫn xanh tốt qua bao mùa mưa nắng”.
Với người Mông Suối Dầm, chè không chỉ là cây trồng, mà còn là ký ức, là nếp sống. Trước kia, chè được hái về chủ yếu để đun nước uống hằng ngày, nấu nước tắm cho trẻ nhỏ hay làm quà đãi khách quý. Giá trị kinh tế gần như chưa từng được đặt ra. Những búp chè non vì thế vẫn mãi “ngủ quên” giữa đại ngàn. Gần mười năm trở lại đây, sự thay đổi trong nhận thức cùng với nhu cầu thị trường đã đánh thức tiềm năng của cây chè cổ thụ.
Người dân Suối Dầm xác định chè không chỉ là thức uống quen thuộc mà còn là cơ hội thoát nghèo. Hiện nay, toàn thôn có gần 100 hộ dân, trong đó có hơn một nửa số hộ sở hữu chè cổ thụ. Diện tích chè ước đạt từ 15 - 20 ha, phần lớn mọc tự nhiên, chưa được chăm sóc bài bản. Dẫu vậy, mỗi độ xuân về, khi những búp chè đầu mùa căng tràn nhựa sống, cả thôn lại rộn ràng bước vào vụ thu hái chính.
Anh Mùa A Tồng chia sẻ: “Mỗi vụ chè xuân, tôi hái bán cũng được khoảng 2,5 - 3 triệu đồng. Không nhiều nhưng rất quý, giúp gia đình có thêm tiền trang trải sinh hoạt”.
Số tiền ấy với người dân vùng cao Suối Dầm là nguồn động lực thiết thực. Quan trọng hơn, họ đã tìm thấy hướng đi mới từ chính tài nguyên sẵn có - thứ “lộc rừng” từng bị lãng quên.
Không dừng lại ở bán chè búp tươi, Suối Dầm đã xuất hiện những người tiên phong trong chế biến, từng bước nâng cao giá trị sản phẩm. Tiêu biểu như anh Vàng A Cao - Bí thư Chi bộ thôn. Từ những mẻ chè sao thủ công ban đầu, anh Cao mạnh dạn đầu tư chế biến chè khô. Nhờ đó, thu nhập mỗi vụ đạt từ 8 - 10 triệu đồng, cao gấp nhiều lần so với bán chè tươi.
“Chè cổ thụ ở đây chất lượng rất tốt. Nếu chế biến đúng cách, giá trị sẽ cao hơn. Tôi làm thử thấy hiệu quả nên mong người dân cùng làm để tăng thu nhập” - anh Cao chia sẻ.
Sự tiên phong của anh Cao không chỉ mở ra hướng đi mới mà còn khơi dậy niềm tin cho người dân. Từ hái chè theo thói quen, nay nhiều hộ đã bắt đầu nghĩ đến chuyện làm hàng hóa, làm thương hiệu. Dẫu đã có những tín hiệu tích cực, nhưng cây chè Suối Dầm vẫn đang loay hoay trước nhiều rào cản. Lớn nhất chính là thị trường tiêu thụ. Dù chè có thể cho thu hoạch 3 - 4 vụ mỗi năm, người dân hiện chỉ tập trung vào vụ xuân - vụ có chất lượng tốt và dễ bán nhất. Các vụ còn lại gần như bị bỏ. Lý do rất đơn giản là không có người thu mua ổn định. “Chè còn nhiều lắm nhưng không bán được thì cũng đành bỏ. Nếu có đầu ra ổn định, chúng tôi sẽ hái nhiều hơn”- anh Mùa A Tồng chia sẻ thêm.
Thiếu máy móc, kỹ thuật chế biến còn hạn chế, quy mô sản xuất nhỏ lẻ… tất cả khiến giá trị của chè Suối Dầm chưa được khai thác xứng tầm. Những búp chè ngon vẫn đang chờ “cánh cửa” để vươn ra thị trường rộng lớn hơn. Nhận rõ tiềm năng của cây chè cổ thụ, chính quyền địa phương đã bắt đầu có những định hướng cụ thể.
Theo đồng chí Triệu Tòn Triệu - Bí thư Đảng ủy xã Mỏ Vàng, địa phương đang xây dựng kế hoạch phát triển khoảng 100 ha chè theo mô hình thí điểm. Trọng tâm là rà soát diện tích chè hiện có, vận động người dân mở rộng và chăm sóc theo hướng bền vững; đồng thời tổ chức tập huấn kỹ thuật thu hái, chế biến; hỗ trợ xây dựng thương hiệu và kết nối thị trường…
“Chúng tôi hướng tới hình thành vùng chè hàng hóa gắn với chế biến, từng bước nâng cao giá trị sản phẩm. Đồng thời, xây dựng thương hiệu chè Suối Dầm để tạo đầu ra ổn định, góp phần cải thiện đời sống người dân” - Bí thư Đảng ủy xã Mỏ Vàng Triệu Tòn Triệu nhấn mạnh.
Đây được xem là “chìa khóa” để tháo gỡ nút thắt lớn nhất hiện nay, đưa chè Suối Dầm thoát khỏi cảnh sản xuất manh mún, tiến tới phát triển bền vững.
Từ những gốc chè cổ thụ “nằm im” giữa đại ngàn, một hành trình mới đang được mở ra. Đó không chỉ là câu chuyện kinh tế mà còn là hành trình gìn giữ tài nguyên, bảo tồn văn hóa và nâng cao đời sống cho đồng bào Mông nơi vùng cao Mỏ Vàng. Nếu những “nút thắt” về kỹ thuật và thị trường được tháo gỡ, chè Suối Dầm hoàn toàn có thể trở thành cây chủ lực, mang lại sinh kế bền vững. Khi ấy, những đồi chè vươn mình mạnh mẽ, trở thành “vàng xanh” thực sự. Niềm vui của người dân cũng sẽ không dừng lại ở vài triệu đồng mỗi vụ mà sẽ là những mùa chè trọn vẹn - nơi từng búp chè mang theo hy vọng về cuộc sống ấm no, đủ đầy hơn.
Trình bày: Thanh Ba
