Trong bối cảnh nhiều diện tích canh tác vụ Đông Xuân phải bỏ trống do thiếu nước, áp lực đặt ra đối với chính quyền địa phương và các đơn vị thủy nông trong việc bảo đảm nguồn nước phục vụ sản xuất, chuẩn bị cho vụ mùa mới ngày càng lớn, đòi hỏi nhiều giải pháp đồng bộ và kịp thời.
Thực tế tại các xã thuộc khu vực Mù Cang Chải (cũ) và các khu vực lân cận, không khí lao động đã bắt đầu sôi động trở lại. Tại xã Púng Luông, địa bàn trọng điểm với hơn 1.200 ha lúa và khoảng 3.000 ha ngô, việc chủ động bảo đảm nguồn nước phục vụ sản xuất được xác định là nhiệm vụ ưu tiên hàng đầu.
Ngay từ đầu vụ sản xuất năm 2026, UBND xã đã chỉ đạo Phòng Kinh tế phối hợp chặt chẽ với các thôn, bản để xây dựng kế hoạch chi tiết. Bên cạnh việc ban hành văn bản, các đoàn kiểm tra liên ngành của xã đã trực tiếp xuống cơ sở để kiểm soát chất lượng giống, vật tư phân bón, bảo đảm nguồn đầu vào an toàn, đạt tiêu chuẩn phục vụ sản xuất của người dân.
Bên cạnh yếu tố giống, bài toán thủy lợi được giải quyết bằng sự hiệp lực giữa chính quyền và doanh nghiệp chuyên trách.
Đến nay, xã đã cơ bản hoàn thành việc nạo vét hơn 300 công trình thủy lợi lớn, nhỏ. Việc điều tiết và phân bổ nguồn nước được thực hiện hợp lý, khoa học theo từng tiểu vùng khí hậu.
Tại khu vực Nậm Khắt, bà con đã gieo xong mạ và bắt đầu đưa nước vào làm đất để kịp cấy vào đầu tháng 5. Trong khi đó, ở các khu vực ấm nóng hơn như La Pán Tẩn hay Dế Xu Phình, nhịp độ nạo vét kênh mương đang được đẩy mạnh, vừa bảo đảm phục vụ sản xuất nông nghiệp, vừa góp phần tạo cảnh quan phục vụ mùa du lịch “nước đổ” tại Di tích quốc gia đặc biệt Ruộng bậc thang Mù Cang Chải.
Không riêng gì Púng Luông, tại xã Tú Lệ - nơi nổi tiếng với những cánh đồng nếp tan đặc sản, công tác chuẩn bị cho vụ mùa cũng đang ở giai đoạn nước rút. Với diện tích canh tác gần 600 ha, trong đó khoảng 300 ha chỉ gieo cấy được trong vụ mùa, việc đảm bảo dòng chảy thông suốt đến từng chân ruộng là yếu tố quyết định năng suất và chất lượng hạt gạo của địa phương.
Thời gian qua, Công ty TNHH MTV Tân Phú đã tập trung nhân lực, máy móc để sửa chữa, nạo vét hệ thống kênh mương chính. Cùng với đó, người dân địa phương cũng chủ động khơi thông các tuyến ống, kênh dẫn nước nội đồng phục vụ sản xuất. Sự phối hợp chặt chẽ giữa đơn vị chuyên trách và Nhân dân, cùng với những đợt mưa thuận lợi gần đây đã giúp toàn bộ diện tích tại Tú Lệ đủ nước để bà con làm đất, cày ải chuẩn bị vụ mùa.
Đánh giá về tính chủ động của địa phương, ông Hoàng Trọng Nghĩa - Chủ tịch UBND xã Tú Lệ khẳng định: Nhờ sự chủ động trong việc phối hợp nạo vét hệ thống thủy lợi ngay từ sớm và tận dụng tốt nguồn nước mưa từ các đợt vừa qua, đến thời điểm này, cơ bản các diện tích ruộng trên địa bàn xã đã đủ nước để bà con tiến hành cày bừa. Chúng tôi đang đôn đốc Nhân dân tập trung làm đất để đảm bảo đến giữa tháng 5 toàn xã sẽ bước vào gieo cấy đúng khung thời vụ tốt nhất.
Tuy nhiên, do đặc thù địa hình khu vực miền Tây tỉnh Lào Cai bị chia cắt mạnh, hệ thống thủy lợi chủ yếu phân bố rải rác trên các sườn núi, triền đồi nên luôn tiềm ẩn nguy cơ sạt lở, vùi lấp khi bước vào mùa mưa bão.
Theo số liệu từ Chi nhánh khu vực Nghĩa Lộ thuộc Công ty TNHH MTV Tân Phú - đơn vị quản lý, khai thác và bảo vệ 1.619 công trình thủy lợi trên địa bàn các xã, phường phía Tây của tỉnh, hệ thống kênh mương có tổng chiều dài hơn 2.577 km. Trong đó, còn một tỷ lệ lớn là kênh đất với chiều dài 1.186,85 km, dẫn đến tình trạng thất thoát nước trong quá trình vận hành là khó tránh khỏi.
Ông Đỗ Văn Khánh - Giám đốc Chi nhánh khu vực Nghĩa Lộ, Công ty TNHH MTV Tân Phú chia sẻ về áp lực vận hành: Các công trình có quy mô nhỏ lẻ và phân bố rải rác nên công tác quản lý là gặp nhiều khó khăn. Nhất là mùa mưa bão sắp tới, hệ thống công trình này nằm trong nhóm nguy cơ cao xảy ra sạt lở, hư hỏng.
Để chủ động ứng phó với diễn biến thời tiết cực đoan, đơn vị đã xây dựng phương án trực 24/24 giờ, chủ động triển khai đắp các đập tạm trên một số dòng suối nhằm tích trữ nguồn nước và chuẩn bị đầy đủ máy bơm dã chiến để kịp thời hỗ trợ các khu vực trọng điểm có nguy cơ thiếu nước. Trong năm 2026, với kế hoạch tưới tiêu trên tổng diện tích hơn 21.478 ha, trong đó riêng vụ mùa chiếm tới hơn 10.209 ha, việc đảm bảo dòng chảy thông suốt được xác định là nhiệm vụ trọng tâm, mang tính “mệnh lệnh”, tuyệt đối không được để xảy ra sai sót.
Trên những tuyến kênh trải dài khắp các triền đồi, vạt núi ấy, vai trò của đội ngũ công nhân thủy nông trực tiếp bám cơ sở giữ vị trí đặc biệt quan trọng. Ông Trang A Sàng - Công nhân Công ty TNHH MTV Tân Phú, phụ trách địa bàn xã Púng Luông, hằng ngày vẫn cần mẫn kiểm tra, rà soát từng đoạn kênh để kịp thời phát hiện và xử lý các điểm phát sinh. Với khối lượng quản lý lớn, bao gồm 136,3 km kênh kiên cố và 129,5 km kênh đất, công việc của những người như ông Sàng luôn đòi hỏi sự chủ động, khẩn trương gần như “chạy đua” với thời gian.
Ông Trang A Sàng - Công nhân Công ty TNHH MTV Tân Phú cho biết: Về cơ bản, chúng tôi đã sửa chữa được toàn bộ các công trình bị hư hỏng, đảm bảo khơi thông dòng chảy dẫn nước tưới về ruộng, giúp bà con sản xuất vụ mùa năm 2026.
Sự chủ động quy hoạch lịch thời vụ, kiểm soát vật tư và từng bước kiên cố hóa hệ thống thủy lợi tại các địa phương như Púng Luông, Tú Lệ cho thấy sự điều hành của chính quyền cơ sở ngày càng bài bản, bám sát thực tiễn.
Khi nguồn nước được dẫn về từ các khu vực núi cao xuống thung lũng, cũng là lúc kỳ vọng về một vụ mùa thuận lợi của đồng bào các dân tộc khu vực miền Tây tỉnh Lào Cai được củng cố. Kết quả vụ Hè Thu 2026 không chỉ có ý nghĩa kinh tế mà còn phản ánh nỗ lực chung trong bảo đảm sản xuất và an sinh xã hội tại khu vực còn nhiều khó khăn.
