Đến hết năm 2025, giá trị sản xuất toàn ngành đạt gần 19.400 tỷ đồng, tăng trưởng bình quân 4,64%/năm. Nhiều vùng sản xuất hàng hóa tập trung được hình thành với hơn 16.000 ha chè, trên 6.500 ha dược liệu, gần 25.600 ha cây ăn quả cùng với 623 sản phẩm OCOP được chứng nhận.
Những con số này cho thấy bước chuyển từ sản xuất tự cung tự cấp sang sản xuất hàng hóa. Tuy nhiên, trong phát triển, nông nghiệp Lào Cai vẫn còn không ít “điểm nghẽn”.
Ở nhiều vùng trồng chuối, dứa, chè…, tình trạng “được mùa mất giá” vẫn tái diễn. Nông dân đã mở rộng diện tích, áp dụng tiến bộ kỹ thuật, nhưng đầu ra vẫn phụ thuộc vào thương lái, thiếu hợp đồng liên kết ổn định.
Tại thôn Khang Chính, xã Lương Thịnh, anh Nguyễn Trọng Nghĩa phát triển mô hình vườn rừng kết hợp với 2,5 ha quế, 0,8 ha cây ăn quả cùng các loại dược liệu trồng dưới tán rừng. Bên cạnh đó, gia đình duy trì chăn nuôi gà thả vườn, mỗi năm hai lứa. Tổng thu nhập đạt khoảng 300 - 400 triệu đồng/năm.
Mô hình chú trọng sản xuất theo hướng hữu cơ, tận dụng phân chuồng ủ hoai, bảo đảm an toàn sinh học trong chăn nuôi.
Anh Nghĩa cho biết: Khó khăn lớn nhất hiện nay là quy mô sản xuất còn nhỏ, đầu ra thiếu ổn định. Sản phẩm chủ yếu tiêu thụ trong vùng, chưa có liên kết dài hạn với doanh nghiệp. Với quế hữu cơ, dù đã sản xuất theo hướng sạch nhưng giá bán chưa cao. Người dân rất mong có cơ sở chế biến tại địa phương để nâng giá trị sản phẩm, giảm phụ thuộc thương lái.
Đến nay, toàn tỉnh có 8 chuỗi liên kết chăn nuôi và một số mô hình trong trồng trọt, song phần lớn thiếu ràng buộc bền vững. Nhiều hợp tác xã hoạt động chưa hiệu quả, chưa thực sự là “cầu nối” giữa nông dân và doanh nghiệp.
Bên cạnh đó, công nghiệp chế biến sâu chưa phát triển tương xứng tiềm năng. Phần lớn nông sản vẫn tiêu thụ ở dạng thô hoặc sơ chế, khiến giá trị gia tăng thấp, dễ bị tác động bởi biến động thị trường, đặc biệt là xuất khẩu.
Theo đánh giá của ngành chức năng, thị trường tiêu thụ nông sản của tỉnh còn thiếu ổn định, một số mặt hàng phụ thuộc lớn vào thị trường Trung Quốc. Khi thị trường này biến động, việc tiêu thụ ngay lập tức gặp khó khăn.
Không chỉ vậy, sản xuất nông nghiệp còn đối mặt với những hạn chế nội tại. Địa hình chia cắt, đất đai manh mún khiến việc tích tụ ruộng đất, hình thành vùng sản xuất quy mô lớn gặp nhiều trở ngại. Trình độ sản xuất của một bộ phận nông dân còn hạn chế, việc áp dụng các tiêu chuẩn như VietGAP, hữu cơ chưa phổ biến.
Theo ông Nguyễn Thái Bình - Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh, sản xuất nông nghiệp hàng hóa bước đầu đã có kết quả tích cực, song chuyển đổi tư duy sản xuất nông nghiệp sang kinh tế nông nghiệp chưa triệt để, các vùng sản xuất quy mô còn nhỏ, tự phát nên sản lượng chưa nhiều.
Công tác xúc tiến đầu tư còn hạn chế, chưa thu hút được nhiều nhà đầu tư xây dựng nhà máy chế biến sâu nông sản; công nghệ chế biến lạc hậu chưa gắn với chế biến sâu, cơ bản mới xuất khẩu dưới dạng thô. Một số cơ chế, chính sách chưa vào cuộc sống, hầu hết các chính sách phục vụ an sinh, chưa có chính sách đủ mạnh để thúc đẩy sản xuất nông nghiệp hàng hóa.
Cùng với đó, địa hình chia cắt, quỹ đất dành cho sản xuất nông nghiệp manh mún, phần lớn do nông dân sử dụng nhưng khai thác không hiệu quả nên khó khăn trong việc hình thành các vùng sản xuất nông nghiệp hàng hóa, tập trung.
Tổ chức sản xuất có sự đổi mới nhưng không đáng kể; kinh tế tập thể chưa đủ mạnh để trở thành hạt nhân trong sản xuất nông nghiệp hàng hóa; một số hợp tác xã nông nghiệp hoạt động hiệu quả không cao, thiếu sự liên kết giữa hợp tác xã với các thành viên.
Định hướng đến năm 2030, Lào Cai đặt mục tiêu nâng giá trị sản phẩm trên 1 ha đất sản xuất lên 115 triệu đồng; phát triển mạnh các ngành hàng chủ lực như dược liệu, chè, cây ăn quả; hình thành các chuỗi liên kết từ sản xuất đến tiêu thụ.
Tỉnh cũng hướng tới đưa tối thiểu 40% sản phẩm OCOP vào hệ thống siêu thị, mở rộng xuất khẩu sang các thị trường khó tính như EU, Nhật Bản. Bên cạnh đó, phát triển nông nghiệp gắn với du lịch, khai thác tri thức bản địa và xây dựng thương hiệu nông sản được xác định là hướng đi quan trọng để nâng cao giá trị gia tăng.
Để hiện thực hóa các mục tiêu, cần giải pháp đồng bộ và quyết liệt hơn. Trước hết là hoàn thiện cơ chế, chính sách đủ mạnh để thu hút doanh nghiệp, đặc biệt trong chế biến sâu. Cùng với đó, đẩy mạnh tích tụ đất đai, phát triển vùng nguyên liệu tập trung, tạo điều kiện cho sản xuất quy mô lớn.
Mặt khác, cần nâng cao năng lực hợp tác xã, tổ hợp tác để trở thành “hạt nhân” tổ chức sản xuất. Công tác đào tạo, chuyển giao khoa học - kỹ thuật cũng cần đổi mới, gắn với nhu cầu thị trường.
Nông nghiệp Lào Cai đang đứng trước cơ hội lớn khi tiềm năng về đất đai, khí hậu và sản phẩm đặc hữu rất dồi dào. Nhưng nếu không tháo gỡ các “điểm nghẽn” về tổ chức sản xuất, liên kết chuỗi và chế biến sâu, việc nâng cao giá trị gia tăng vẫn là bài toán khó.
Chuyển từ “sản xuất nông nghiệp” sang “kinh tế nông nghiệp” không chỉ là thay đổi cách làm, mà là thay đổi tư duy phát triển. Đây là quá trình đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị, doanh nghiệp và người dân. Khi các chuỗi giá trị bền vững được hình thành, nông nghiệp mới thực sự trở thành động lực nâng cao thu nhập và đời sống cho người dân vùng nông thôn, miền núi.
