Những năm gần đây, nhiều sân chơi trí tuệ dành cho học sinh tiểu học được duy trì như Olympic Fansipan Lào Cai, Trạng Nguyên Tiếng Việt, Violympic Toán học, IOE Tiếng Anh trên internet hay các cuộc thi sáng tạo thanh thiếu niên, nhi đồng. Đây không chỉ là nơi để học sinh thử sức mà còn trở thành môi trường giúp các em rèn luyện tư duy, kỹ năng làm việc nhóm, khả năng phản xạ và bản lĩnh trước đám đông.
Tại cuộc thi Olympic Fansipan Lào Cai năm nay, nhiều trường học trên địa bàn tỉnh đã có sự đầu tư bài bản trong công tác bồi dưỡng học sinh. Đơn cử như Trường Tiểu học Nguyễn Thái Học, phường Yên Bái tham gia với 54 em.
Với sự chuẩn bị kỹ lưỡng cùng sự hướng dẫn của giáo viên, gần 90% học sinh dự thi đạt giải, gồm 4 giải Nhất, 11 giải Nhì, 16 giải Ba và 17 giải Khuyến khích. Những con số này không chỉ phản ánh chất lượng chuyên môn mà còn cho thấy sự chuyển biến trong cách tiếp cận giáo dục mũi nhọn ở bậc tiểu học hiện nay.
Điều đáng chú ý là trước mỗi kỳ thi, các buổi gặp mặt, động viên được tổ chức nhằm giúp các tự tin, thoải mái và phát huy tốt nhất khả năng của mình. Chính sự đồng hành từ giáo viên và phụ huynh đã tạo nên môi trường học tập tích cực, giúp học sinh xem các sân chơi trí tuệ là cơ hội học hỏi thay vì áp lực thành tích.
37 giải thưởng cấp tỉnh, quốc gia trong một năm học 2025 - 2026 là kết quả nổi bật mà Trường Tiểu học Nguyễn Quang Bích, phường Nghĩa Lộ đạt được. Tuy nhiên, phía sau những thành tích ấy không phải là cách học nặng áp lực hay chạy đua luyện thi từ sớm. Điều nhà trường hướng đến là xây dựng phương pháp học tập và khả năng tư duy cho học sinh ngay từ trong từng tiết học thường ngày.
Cô Đinh Thị Huyền, Trường Tiểu học Nguyễn Quang Bích cho biết: Thay vì dạy trước chương trình hay tạo áp lực thành tích, nhà trường chú trọng rèn cho học sinh phương pháp học và kỹ năng xử lý vấn đề. Khi có nền tảng tư duy tốt, học sinh sẽ chủ động hơn trong quá trình học tập, tự tin hơn khi tham gia các kỳ thi và có khả năng thích ứng với nhiều dạng bài khác nhau. Đây cũng là cách để các em phát triển năng lực thật thay vì chỉ học để đạt điểm số.
Cách làm này cho thấy sự thay đổi đáng chú ý trong tư duy giáo dục mũi nhọn ở bậc tiểu học. Trước đây, nhiều trường thường lựa chọn một nhóm học sinh nổi bật để tập trung bồi dưỡng thành tích. Điều đó giúp tạo ra kết quả nhanh nhưng đôi khi cũng khiến việc học trở thành áp lực đối với học sinh nhỏ tuổi. Trong khi đó, ở lứa tuổi tiểu học, điều quan trọng không nằm ở việc các em đạt bao nhiêu giải thưởng mà là hình thành được khả năng tự học, sự tự tin và niềm yêu thích khám phá kiến thức.
"Ban đầu em cũng cảm thấy áp lực khi tham gia các kỳ thi, nhưng nhờ sự hướng dẫn của thầy cô, em dần tự tin hơn" - em Nguyễn Nguyệt Anh, lớp 5D, Trường Tiểu học Nguyễn Quang Bích chia sẻ.
Nếu như Trường Tiểu học Nguyễn Quang Bích chú trọng xây dựng nền tảng tư duy học tập thì tại Trường Tiểu học Yên Thịnh, phường Văn Phú, giáo dục mũi nhọn lại được triển khai theo hướng mở rộng cơ hội cho nhiều học sinh tham gia.
Thay vì chỉ tập trung vào một số học sinh nổi bật, nhà trường tạo môi trường để nhiều em được thử sức, được thể hiện khả năng và từng bước khám phá năng lực của bản thân. Các hoạt động nhóm, sân chơi giao lưu kiến thức hay các cuộc thi không đơn thuần là nơi “chọn người giỏi nhất”, mà còn là cơ hội để học sinh rèn kỹ năng giao tiếp, khả năng hợp tác và bản lĩnh trước tập thể. Khi nhiều học sinh được tham gia, quá trình phát hiện và bồi dưỡng năng khiếu cũng diễn ra tự nhiên hơn, phù hợp hơn với đặc điểm tâm lý lứa tuổi tiểu học.
Bà Đinh Thị Thúy, Phó Hiệu trưởng Trường Tiểu học Yên Thịnh cho biết: Ngay từ đầu năm học, nhà trường đã triển khai cam kết chất lượng tới toàn thể giáo viên nhằm nâng cao trách nhiệm trong công tác chuyên môn. Thành tích học sinh đạt được tại các sân chơi là điều quan trọng, nhưng quan trọng hơn là giúp học sinh có phương pháp học tập tốt để phát triển lâu dài.
"Em cảm thấy vui khi được tham gia các cuộc thi để học hỏi thêm kiến thức mới và biết ơn sự hướng dẫn tận tình của thầy cô" - em Lương Quỳnh Trang, lớp 5B, Trường Tiểu học Yên Thịnh chia sẻ.
Thực tế cho thấy, ở bậc tiểu học, giáo dục mũi nhọn nếu chỉ đặt nặng kết quả thi cử rất dễ tạo ra tâm lý học vì thành tích. Điều này có thể khiến học sinh giỏi kiến thức nhưng thiếu kỹ năng tự học, thiếu khả năng thích ứng và thậm chí mất dần hứng thú học tập khi áp lực ngày càng lớn.
Trong khi đó, khi nhà trường đầu tư vào phương pháp học, kỹ năng tư duy và sự chủ động của học sinh, kết quả đạt được có thể không đến ngay lập tức nhưng lại tạo ra nền tảng bền vững hơn cho quá trình phát triển sau này.
Một điểm tích cực khác là nhiều trường học hiện nay đã bắt đầu nhìn giáo dục mũi nhọn theo nghĩa rộng hơn. Không chỉ là học sinh đạt giải môn văn hóa, những em có khả năng về nghệ thuật, thể thao, ngoại ngữ hay kỹ năng công nghệ cũng được tạo điều kiện phát triển.
Điều này phù hợp với định hướng giáo dục hiện đại, nơi mỗi học sinh đều có thể phát huy thế mạnh riêng thay vì bị đặt trong một khuôn mẫu thành tích chung.
Giáo dục mũi nhọn vì thế không thể chỉ đo bằng số lượng giải thưởng. Thành công lớn nhất của nhà trường ở bậc tiểu học có lẽ là giúp học sinh biết cách học, dám thể hiện bản thân và giữ được niềm hứng thú với tri thức. Khi nền tảng ấy được hình thành vững chắc, những thành tích cao hơn trong tương lai sẽ đến như một kết quả tự nhiên của quá trình phát triển năng lực.
