Không còn dừng lại ở vai trò một "vựa nguyên liệu" thô của thế giới, Việt Nam đang thực hiện một bước chuyển mình lịch sử: Trở thành tác nhân chủ động dẫn dắt các sáng kiến quốc tế, định vị lại chuỗi giá trị và dẫn lối cho tương lai bền vững của ngành càphê toàn cầu.
Từ "người khổng lồ" sản lượng đến trung tâm sáng kiến
Trong nhiều thập kỷ, thế giới biết đến Việt Nam là quốc gia xuất khẩu càphê lớn thứ hai hành tinh và là "vua" Robusta. Tuy nhiên, sự kiện ra mắt Liên minh Càphê Toàn cầu (Global Coffee Alliance – GCA) tại Hà Nội vào ngày 26/3 vừa qua đã phát đi một tín hiệu mạnh mẽ hơn: Việt Nam đang bước vào tâm thế của người dẫn dắt.
Sáng kiến này cho thấy Việt Nam đã sẵn sàng sử dụng vị thế của mình để giải quyết các bài toán chung của ngành. Bà Lê Hoàng Diệp Thảo, Nhà sáng lập và Tổng Giám đốc TNI King Coffee, khẳng định sứ mệnh của liên minh này không chỉ là kết nối mà là kiến tạo.
“Ngành càphê thế giới đang đứng trước một ngã rẽ mang tính sinh tử. Trong bối cảnh đó, Việt Nam tự hào là một nhịp cầu năng động kết nối phương Đông và phương Tây. Chúng tôi mang đến những kinh nghiệm thực tiễn đã được chứng minh: Từ việc tiên phong phát triển kinh tế số với tốc độ ấn tượng 16% mỗi năm, cho đến cuộc cách mạng trong sản xuất càphê toàn cầu,” bà Thảo nhấn mạnh.
Vai trò dẫn dắt của Việt Nam được bảo chứng bằng những con số kỷ lục và năng lực thực thi vượt trội. Trong niên vụ 2024-2025, ngành càphê Việt Nam đã đạt doanh thu xuất khẩu kỷ lục 8,4 tỷ USD, tăng vọt 45% so với năm trước. Đây không chỉ là thắng lợi về thương mại mà còn là minh chứng cho sự làm chủ chuỗi cung ứng ngay trong những giai đoạn thị trường biến động nhất.
Sự "dẫn dắt" còn thể hiện qua cách các doanh nghiệp Việt như King Coffee đang định nghĩa lại tiêu chuẩn sản phẩm. Với nguồn hạt Robusta và Arabica thượng hạng từ Tây Nguyên, Việt Nam đang xuất khẩu những sản phẩm chế biến sâu đạt chuẩn Halal sang các thị trường khó tính như UAE, Iran, Malaysia. Đồng thời, các liên doanh chiến lược tại Lào, Timor-Leste và mô hình nhượng quyền tại Anh, Mỹ, Hàn Quốc chính là cách Việt Nam lan tỏa công nghệ và mô hình kinh doanh ra khắp thế giới.
Bà Diệp Thảo khẳng định mục tiêu đến năm 2040: “Chúng tôi khao khát nhìn thấy Việt Nam và các quốc gia sản xuất càphê không chỉ dừng lại ở vai trò 'vựa nguyên liệu thô,' mà sẽ vươn lên làm chủ chuỗi giá trị chế biến sâu, định vị vững chắc thương hiệu quốc gia trên bản đồ toàn cầu.”
Góc nhìn từ các nhà ngoại giao quốc tế càng làm đậm nét vai trò trung tâm của Việt Nam. Ông Saadi Salama, Đại sứ Đặc mệnh Toàn quyền Nhà nước Palestine tại Việt Nam, nhận định: “Việt Nam ngày nay không chỉ là một trong những nhà sản xuất hàng đầu mà còn là thị trường tiêu thụ năng động. Với vị trí độc đáo bao trùm toàn bộ chuỗi giá trị từ trồng trọt đến tiêu thụ, Việt Nam chính là ví dụ điển hình về cách càphê có thể thúc đẩy phát triển kinh tế và kết nối quốc tế.”
Chung khát vọng nâng tầm giá trị hạt càphê
Việc ký kết Tuyên bố Liên minh Càphê Toàn cầu 2026 chính là bước đi mang tính biểu tượng, đánh dấu sự khởi đầu cho nỗ lực tập thể xây dựng một hệ sinh thái càphê toàn cầu có tính liên kết chặt chẽ hơn, nơi công bằng thương mại, đổi mới sáng tạo và bảo vệ môi trường luôn được đặt song hành.
Chia sẻ về lộ trình thực hiện tầm nhìn của Liên minh Càphê Toàn cầu (Global Coffee Alliance), ông Trần Chí Dũng, Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp dịch vụ logistics Việt Nam (VLA) cho rằng sự kết nối giữa Việt Nam và các quốc gia không chỉ dừng lại ở giao thương thuần túy mà cần thông qua cơ chế "ngoại giao chuỗi cung ứng."
Đây là khái niệm mở rộng, bao hàm việc chia sẻ chuyên môn, thấu hiểu thực tế đời sống người dân, trao đổi giải pháp và thúc đẩy sự lan tỏa văn hóa giữa các quốc gia. Ông Dũng khẳng định: "Làm thế nào để luân chuyển thông tin về chi phí, con người và sản phẩm trên toàn thế giới một cách nhanh chóng và thuận lợi hơn là bài toán then chốt. Chúng tôi sẵn sàng đồng hành để cùng hình thành và vận hành hiệu quả mạng lưới cung ứng càphê toàn cầu."
Tính đa dạng trong bức tranh càphê toàn cầu cũng được thể hiện sinh động qua câu chuyện của các quốc gia tham trong Liên minh Càphê Toàn cầu. Dù đối mặt với những thực trạng khác nhau, họ đều chung một khát vọng nâng tầm giá trị hạt càphê.
Nếu như Timor-Leste đang nỗ lực tập trung phát triển càphê hữu cơ và dần chinh phục các thị trường khó tính, thì Lào lại đang đi tìm lời giải cho bài toán năng suất thấp. Trong khi đó, Angola - một quốc gia sản xuất lâu đời với cả hai dòng Arabica và Robusta - đang nỗ lực tái thiết để phát triển ngành hàng này theo hướng bền vững và công bằng.
Đứng trước những thách thức đó, Tiến sĩ Phạm S, nguyên Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Lâm Đồng đưa ra một góc nhìn lạc quan dựa trên sự chuyển dịch của xu hướng tiêu dùng toàn cầu. Ông nhận định, khi thế giới ngày càng ưa chuộng các sản phẩm thân thiện với môi trường, sự khan hiếm của diện tích canh tác hữu cơ hiện tại chính là cơ hội vàng cho các quốc gia có chiến lược đi tắt đón đầu.
Đối với những quốc gia còn vướng mắc về năng suất và phương thức canh tác, Tiến sĩ Phạm S khẳng định tiềm năng phát triển vẫn còn rất lớn nếu có sự can thiệp kịp thời về cải thiện giống cây và kỹ thuật. Đặc biệt, vai trò của hợp tác khu vực trong việc chuyển giao công nghệ và quy hoạch vùng trồng sẽ là "chìa khóa" giúp các quốc gia khắc phục triệt để những hạn chế hiện tại./.
