Cục Đường bộ Việt Nam vừa đề xuất lên Bộ Xây dựng giải pháp kết nối hạ tầng giao thông đường bộ để thúc đẩy phát triển vận tải đa phương thức.
Theo Cục Đường bộ Việt Nam, vận tải đường bộ hiện chiếm tỷ trọng lớn trong cơ cấu vận tải, đảm nhận khoảng 75% khối lượng vận chuyển hàng hóa và hơn 90% hoạt động vận chuyển hành khách. Với ưu thế linh hoạt, khả năng tiếp cận nhanh, đường bộ giữ vai trò chủ đạo trong việc kết nối với các loại hình vận tải khác như đường biển, đường sắt, hàng không và đường thủy nội địa.
Thời gian qua, hệ thống đường bộ quốc gia đã được quy hoạch và đầu tư theo hướng tăng cường kết nối với các đầu mối vận tải quan trọng. Các trục giao thông huyết mạch, đặc biệt là hành lang kinh tế Bắc - Nam, các hành lang kinh tế Đông - Tây, các hành lang kinh tế kết nối trung tâm kinh tế lớn và các tuyến kết nối vùng, đã góp phần liên kết hiệu quả giữa các trung tâm kinh tế, cảng biển, cửa khẩu và sân bay.
Đáng chú ý, toàn bộ các cảng biển và cảng hàng không hiện nay đều đã được kết nối trực tiếp với mạng lưới đường bộ. Nhiều tuyến cao tốc và quốc lộ trọng điểm kết nối tới các khu bến lớn như Lạch Huyện, Cái Mép - Thị Vải hay các cảng hàng không lớn đã góp phần nâng cao năng lực vận chuyển hàng hóa, hành khách.
Sau 5 năm triển khai quy hoạch mạng lưới đường bộ, hơn 3.300km đường cao tốc đã được đưa vào khai thác, phần lớn nằm trên các hành lang kinh tế trọng điểm và các tuyến kết nối cảng biển lớn. Nhờ đó, hiệu quả khai thác hệ thống cảng biển được nâng lên rõ rệt, trong đó vận tải đường bộ đảm nhận khoảng 70 - 80% khối lượng hàng hóa thông qua cảng biển Việt Nam.
Đối với đường sắt và đường thủy nội địa, hầu hết các ga và cảng, bến đều đã có kết nối với hệ thống đường bộ, tạo điều kiện thuận lợi cho việc trung chuyển hàng hóa. Đây là nền tảng quan trọng để hình thành các chuỗi vận tải liên hoàn giữa các phương thức.
Mặc dù đạt được nhiều kết quả tích cực, hệ thống kết nối đường bộ với các phương thức vận tải khác vẫn còn tồn tại một số hạn chế. Nhiều tuyến đường kết nối cảng biển, cảng hàng không nằm trong khu vực đô thị thường xuyên quá tải do vừa phục vụ giao thông đô thị, vừa đảm nhận vận tải hàng hóa.
Bên cạnh đó, việc đầu tư kết nối giữa đường bộ với các đầu mối vận tải chưa thực sự đồng bộ, đặc biệt trong giai đoạn đầu khai thác các cảng, sân bay mới. Đối với hệ thống đường sắt, nhiều ga hàng hóa lớn nằm trong khu vực đô thị đông đúc, hạn chế khả năng tiếp cận của phương tiện vận tải trọng lớn.
Trong khi đó, kết nối với cảng thủy nội địa còn phụ thuộc vào hệ thống đường địa phương, nhiều tuyến chưa đáp ứng yêu cầu về tải trọng, gây khó khăn cho vận chuyển hàng hóa, nhất là hàng container.
Cũng theo Cục Đường bộ Việt Nam, trong bối cảnh chi phí logistics còn ở mức cao từ 16,8 - 17% so với bình quân chung của thế giới 10,6%, hoạt động vận tải vẫn còn phụ thuộc nhiều vào đường bộ.
Bổ sung thêm các tuyến đường bộ kết nối với đầu mối vận tải
Vì vậy, việc tăng cường kết nối giữa vận tải đường bộ với các phương thức vận tải khác đang trở thành yêu cầu cấp thiết nhằm nâng cao hiệu quả vận chuyển, để nâng cao hiệu quả, tiết giảm chi phí vận tải, chi phí logistics và năng lực cạnh tranh của nền kinh tế, góp phần và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội.
Từ phân tích trên, để thúc đẩy phát triển vận tải đa phương thức, Cục Đường bộ Việt Nam cho rằng, trước hết, cần hoàn thiện hệ thống pháp luật, cải cách thủ tục hành chính, đơn giản hóa kiểm tra chuyên ngành theo hướng "một lần kiểm tra" đối với hàng hóa vận tải đa phương thức, đặc biệt là hàng xuất nhập khẩu.
Cùng với đó, cơ quan này đề xuất tiếp tục rà soát, bổ sung quy hoạch các tuyến đường bộ kết nối với các đầu mối vận tải mới, đồng thời tích hợp phương án kết nối ngay từ khâu lập dự án để đảm bảo đồng bộ về quy mô và tiến độ khai thác.
Việc ưu tiên bố trí nguồn vốn, bao gồm ngân sách Nhà nước và vốn ODA, cho các dự án tăng cường kết nối cũng được xác định là giải pháp quan trọng, nhất là tại các khu vực có nhu cầu vận tải lớn hoặc có nguy cơ quá tải trong tương lai.
Ngoài ra, cần huy động hiệu quả nguồn lực xã hội, cân đối hợp lý giữa vốn Nhà nước và vốn ngoài ngân sách trong đầu tư hạ tầng giao thông, qua đó giảm chi phí vận tải và nâng cao sức cạnh tranh của hàng hóa.
Đặc biệt, Cục Đường bộ Việt Nam nhấn mạnh việc đẩy mạnh ứng dụng khoa học - công nghệ, chuyển đổi số trong hoạt động vận tải, tăng cường "kết nối mềm" giữa các phương thức như hợp đồng vận tải điện tử, theo dõi hành trình hàng hóa theo thời gian thực, góp phần nâng cao hiệu quả vận hành của hệ thống vận tải đa phương thức.
