Trong bối cảnh công nghệ số phát triển mạnh mẽ, internet và mạng xã hội đã trở thành môi trường quen thuộc trong học tập, làm việc và giao tiếp của giới trẻ. Tuy nhiên, bên cạnh những tiện ích, không gian mạng cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro, như: lừa đảo trực tuyến, tin giả hay đánh cắp thông tin cá nhân.
Nhằm nâng cao nhận thức và kỹ năng cho thanh niên, dự án “Thanh niên trong công tác phòng ngừa rủi ro trên không gian mạng” (Youth CCRP) đã được triển khai. Dự án do Trung tâm Khoa học Công nghệ và Chăm sóc sức khỏe cộng đồng chủ trì, phối hợp với Tỉnh đoàn, Sở Khoa học và Công nghệ, Sở Giáo dục và Đào tạo thực hiện, với sự tài trợ của Phái đoàn Liên minh châu Âu (EU) tại Việt Nam.
Dự án được triển khai từ tháng 3/2024 đến tháng 2/2028 tại 4 phường: Yên Bái, Văn Phú, Âu Lâu, Nam Cường và 6 xã: Lâm Thượng, Lục Yên, Tân Lĩnh, Khánh Hòa, Phúc Lợi, Mường Lai, với mục tiêu tăng cường năng lực giáo dục kỹ thuật số, giúp thanh niên nhận diện và phòng tránh các rủi ro trên môi trường mạng.
Một trong những hoạt động trọng tâm của dự án là đào tạo đội ngũ giảng viên nguồn về an toàn không gian mạng. Trong năm thứ hai triển khai, các khóa tập huấn đã được tổ chức với sự tham gia của 40 học viên là cán bộ đến từ tổ chức Đoàn, ngành giáo dục, Trung tâm chuyển đổi số và một số cơ sở đào tạo trên địa bàn.
Tại các khóa tập huấn, học viên được trang bị kiến thức về các rủi ro phổ biến trên internet như lừa đảo trực tuyến, tin giả, đánh cắp thông tin cá nhân, đồng thời được hướng dẫn phương pháp truyền thông và giảng dạy kỹ năng an toàn mạng cho thanh niên. Ngoài phần lý thuyết, các học viên còn tham gia thảo luận nhóm, phân tích tình huống thực tế và thực hành xây dựng bài giảng.
Từ đội ngũ giảng viên nguồn, nhiều lớp tập huấn dành cho đoàn viên, thanh niên đã được tổ chức tại các trường học và địa bàn dân cư. Nội dung chương trình tập trung vào các kỹ năng thiết thực như nhận diện tin giả trên mạng xã hội, phòng tránh lừa đảo trực tuyến, bảo vệ dữ liệu cá nhân và cách xử lý khi gặp rủi ro trên không gian mạng.
Các lớp học được tổ chức theo phương pháp tương tác, kết hợp giữa lý thuyết và thảo luận tình huống, giúp học viên dễ dàng tiếp cận và áp dụng kiến thức vào thực tế. Kết quả, trong năm thứ hai triển khai dự án, hơn 3.700 đoàn viên, thanh niên đã tham gia các lớp tập huấn, vượt mục tiêu ban đầu của chương trình là 3.600 người. Sau tập huấn, học viên có sự cải thiện rõ rệt về nhận thức và kỹ năng.
Đối với nhiều thanh niên tham gia chương trình, những kiến thức được chia sẻ trong các lớp tập huấn rất thiết thực với cuộc sống hàng ngày.
Bạn Nguyễn Gia Huy - học sinh Trường THPT Lý Thường Kiệt (phường Yên Bái) cho biết trước đây bản thân thường xuyên sử dụng mạng xã hội nhưng chưa thực sự hiểu rõ những rủi ro có thể gặp phải.
Sau khi tham gia lớp tập huấn, Huy nhận diện rõ hơn những hình thức lừa đảo tinh vi trên mạng xã hội và tự tin hơn khi sử dụng internet.
Trong khi đó, bạn Khang Minh Châu, sinh viên Trường Cao đẳng Nghề Yên Bái, cho rằng các kiến thức về nhận diện tin giả và kiểm chứng thông tin rất hữu ích. Sau khóa học, Châu đã biết cách kiểm tra nguồn tin và đối chiếu thông tin từ nhiều kênh khác nhau trước khi chia sẻ, hạn chế việc lan truyền thông tin sai lệch trên mạng.
Bà Đào Thị Ngọc Lan - Giám đốc Trung tâm Khoa học Công nghệ và Chăm sóc sức khỏe cộng đồng, Giám đốc dự án cho biết: Hoạt động tập huấn góp phần nâng cao năng lực số cho thanh niên địa phương, đồng thời khuyến khích họ trở thành những công dân số có trách nhiệm và chủ động trong bảo vệ bản thân cũng như cộng đồng trên môi trường mạng.
Bên cạnh các lớp tập huấn trực tiếp, dự án còn chú trọng ứng dụng công nghệ để mở rộng khả năng tiếp cận kiến thức cho thanh niên. Một ứng dụng giáo dục kỹ thuật số dành cho điện thoại thông minh mang tên “CDSH E-learning” đã được phát triển, cung cấp các bài học trực tuyến, tình huống thực tế và công cụ hỗ trợ giúp người dùng nhận diện thông tin sai lệch, phòng tránh lừa đảo và bảo vệ dữ liệu cá nhân.
Ngoài ra, dự án còn tổ chức hội thảo chuyên đề về giáo dục kỹ thuật số và rủi ro trên không gian mạng cho cán bộ các ngành; đồng thời hỗ trợ Đoàn Thanh niên tổ chức lễ phát động giáo dục kỹ thuật số nhằm phòng ngừa rủi ro trên môi trường mạng cho thanh niên.
Theo bà Đào Thị Ngọc Lan, một trong những kết quả quan trọng của dự án là góp phần hình thành “sức đề kháng số” cho thanh niên, tức khả năng nhận diện, phân tích và ứng phó với các nguy cơ trên không gian mạng. Khi được trang bị đầy đủ kiến thức và kỹ năng, thanh niên sẽ chủ động hơn trong việc bảo vệ bản thân và sử dụng mạng xã hội một cách có trách nhiệm.
Anh Đồng Mạnh Linh - Phó Bí thư Tỉnh đoàn Lào Cai khẳng định: Việc trang bị kỹ năng số cho thanh niên là rất cần thiết trong bối cảnh chuyển đổi số hiện nay. Khi có kiến thức và kỹ năng phù hợp, mỗi đoàn viên không chỉ biết cách bảo vệ bản thân mà còn có thể tuyên truyền, hướng dẫn bạn bè và người thân sử dụng internet an toàn.
Thông qua các hoạt động thiết thực, dự án đang góp phần hình thành một thế hệ công dân số hiểu biết, chủ động và có trách nhiệm, từng bước nâng cao “sức đề kháng số” của thanh niên trước những rủi ro trên không gian mạng.
