Thông tin chung về dịch bệnh do vi rút Nipah
Vi rút Nipah có ổ chứa tự nhiên là dơi ăn quả. Người có thể bị nhiễm vi rút thông qua tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết (nước tiểu, nước bọt), phân, chất thải của dơi nhiễm bệnh; qua thực phẩm như ăn trái cây hoặc uống nhựa cây (như nhựa cây chà là) bị nhiễm chất thải của dơi.
Lây truyền thông qua vật chủ trung gian, trong đó lợn đóng vai trò là "vật chủ khuếch đại”, sau đó lây sang người qua tiếp xúc gần với lợn bệnh hoặc giọt bắn từ đường hô hấp của lợn; các động vật nuôi khác như trâu, bò, dê, ngựa, chó và mèo…đều có khả năng nhiễm vi rút Nipah.
Lây từ người sang người do tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết hoặc chất tiết đường hô hấp của người bệnh (thường xảy ra trong môi trường gia đình hoặc bệnh viện).
Thời gian ủ bệnh: Ở người thường từ 4 đến 14 ngày, nhưng có thể kéo dài đến 45 ngày. Ở lợn thường từ 7 đến 14 ngày.
Dấu hiệu nhận biết và chẩn đoán bệnh trên động vật nuôi:
- Đối với lợn: Yếu chân, ho khan, kêu to, co giật có triệu chứng thần kinh, tử vong đột ngột.
- Đối với trâu, bò, dê: Thường không có triệu chứng hoặc bệnh rất nhẹ.
- Đối với ngựa: Rối loạn thần kinh vận động, co giật; xuất hiện bọt hô hấp từ mũi/miệng (đặc trưng).
- Đối với chó: Khó thở, tỷ lệ tử vong thấp.
- Đối với mèo: Suy thận nặng, khó thở; tỷ lệ tử vong cao.
Các biện pháp phòng chống lây nhiễm virus Nipah trên đàn vật nuôi
Theo hướng dẫn của Tổ chức Thú y thế giới (WOAH), các biện pháp phòng, chống chủ yếu tập trung vào:
- Chăn nuôi an toàn sinh học tại trại lợn: Lắp đặt lưới ngăn dơi, chim; bảo vệ nguồn thức ăn, nước uống và hạn chế cây ăn quả quanh chuồng trại để cắt đứt đường truyền lây từ động vật hoang dã.
- An toàn sinh học tốt là yếu tố then chốt trong việc phòng ngừa nhiễm bệnh ở động vật nuôi. Một trong những biện pháp an toàn sinh học quan trọng nhất tại các khu vực có nguy cơ là giảm thiểu khả năng tiếp xúc giữa ổ chứa vi rút là dơi với các loài động vật cảm nhiễm.
- Tại các khu vực đã ghi nhận nhiễm bệnh, lợn và ngựa cần được nuôi cách xa các khu vực trồng cây ăn quả; đồng thời không sử dụng trái cây có khả năng đã tiếp xúc với dơi làm thức ăn cho động vật.
- Thực hiện giám sát hội chứng trên đàn lợn (triệu chứng hô hấp và thần kinh). Mọi trường hợp nghi ngờ hoặc đã xác định nhiễm vi rút Nipah phải được báo cáo kịp thời cho cơ quan thú y có thẩm quyền. Các địa điểm chôn lấp xác động vật nhiễm bệnh phải được khử trùng bằng vôi theo đúng quy định kỹ thuật.
- Vệ sinh cá nhân: Người chăn nuôi và công nhân lò mổ phải giảm hoặc không tiếp xúc với dơi và các chất bài tiết của dơi, thực hiện nghiêm các biện pháp vệ sinh cá nhân; những người tiếp xúc với động vật có nguy cơ nhiễm bệnh cần sử dụng trang bị bảo hộ lao động (PPE) đầy đủ.
Chủ động triển khai các biện pháp ngăn chặn vi rút Nipah xâm nhập vào địa bàn
Tăng cường giám sát chủ động tại các cơ sở, hộ chăn nuôi lợn, đặc biệt là tại các khu vực có mật độ quần thể dơi ăn quả (dơi ngựa) cao hoặc gần các khu bảo tồn thiên nhiên; giám sát hội chứng thông qua việc theo dõi chặt chẽ các đàn lợn có biểu hiện bất thường về hô hấp (ho khàn) hoặc có triệu chứng thần kinh (co giật, liệt).
Khi phát hiện trường hợp nghi ngờ, phải kịp thời báo cáo ngay cho cơ quan có thẩm quyền và thực hiện lấy mẫu xét nghiệm RT-PCR tầm soát vi rút Nipah.
Tăng cường công tác kiểm soát giết mổ lợn. Người tham gia giết mổ, kiểm soát giết mổ, tiếp xúc với động vật phải bảo đảm thực hiện tốt yêu cầu vệ sinh cá nhân.
Hướng dẫn người chăn nuôi thực hành nghiêm chăn nuôi an toàn sinh học, tập trung vào các nội dung sau: Thiết lập và duy trì các biện pháp an toàn sinh học tại cơ sở chăn nuôi, lắp đặt hệ thống lưới chắn côn trùng, chim, dơi xâm nhập vào chuồng nuôi, khu vực chăn nuôi. Đảm bảo nguồn nước và thức ăn cho lợn không bị nhiễm chất thải (nước tiểu, nước bọt, phân) từ động vật hoang dã.
Hạn chế tối đa việc tiếp xúc, tuyệt đối không để người lạ, phương tiện vận chuyển chưa được vệ sinh, khử trùng vào khu vực chăn nuôi. Công nhân chăm sóc lợn cần được trang bị đầy đủ bảo hộ lao động.
Khuyến cáo người dân thực hiện nguyên tắc "5 không" trong chăn nuôi và giết mổ, đặc biệt là các loài vật chủ tự nhiên như dơi ăn quả (dơi ngựa), chim di cư, cầy, cáo, cụ thể như sau:
- Không nuôi nhốt, vận chuyển, buôn bán trái phép động vật hoang dã;
- Không săn bắt, giết mổ động vật hoang dã;
- Không sử dụng, tiêu thụ thịt động vật hoang dã;
- Không để vật nuôi tiếp xúc với động vật hoang dã;
- Không che giấu dịch bệnh khi phát hiện gia súc có triệu chứng bất thường (ho khàn, co giật) hoặc thấy chim, dơi chết hàng loạt, người dân không được tự ý xử lý hoặc bán chạy, phải thông báo ngay cho chính quyền địa phương hoặc cơ quan thú y để thực hiện lấy mẫu chẩn đoán bệnh và thu gom xử lý đúng quy định.
Việc chủ động triển khai các biện pháp phòng, chống ngay từ sớm là giải pháp quan trọng nhằm ngăn chặn nguy cơ vi rút Nipah xâm nhập, góp phần bảo vệ an toàn dịch bệnh, ổn định sản xuất chăn nuôi và sức khỏe nhân dân trên địa bàn tỉnh Lào Cai.
