Từ câu chuyện “sổ đỏ” chờ 2 năm
Tháng 3/2026, ông Vù A Xá (thôn Nậm Than) rất vui mừng khi cầm trên tay tấm giấy chứng nhận quyền sử dụng đất sau gần hai năm mòn mỏi chờ đợi. Gia đình ông Xá có khoảng 600 m2 đất rừng sản xuất kém hiệu quả, muốn chuyển đổi sang đất nông nghiệp để trồng các loại cây có giá trị kinh tế cao hơn.
Từ năm 2024, ông Xá đã bỏ nhiều công sức, ngược xuôi lên Văn phòng Đăng ký đất đai thị xã Sa Pa (cũ) để làm hồ sơ. Đường sá xa xôi, thủ tục lại phức tạp khiến ông Xá nhiều lần muốn buông xuôi.
Từ tháng 7/2025, khi mô hình chính quyền địa phương hai cấp đi vào vận hành, thay vì phải đi hàng chục cây số như trước, hồ sơ của ông Xá được tiếp nhận và hướng dẫn ngay tại Trung tâm Phục vụ hành chính công của xã.
Ông Vù A Xá phấn khởi chia sẻ: Trước đây, muốn làm “sổ đỏ” phải mất cả buổi lên thị xã nộp hồ sơ, rồi chờ chuyển về xã đo đạc, xác minh. Quy trình nhiều tầng nấc khiến thời gian giải quyết kéo dài.
Giờ đây, chỉ cần đến xã, tôi được cán bộ hướng dẫn rất tận tình, chu đáo và chỉ sau gần 20 ngày tôi đã nhận được “sổ đỏ” - ông Xá cho biết.
Không chỉ tiếp nhận, xử lý các thủ tục tại trung tâm phục vụ hành chính công, Mường Bo còn thành lập các tổ cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất lưu động. Tại đây, cán bộ thuộc các phòng, ban chuyên môn đã đến tận thôn bản vùng cao, vùng xa của xã để tiếp nhận hồ sơ, hướng dẫn người dân hoàn thiện thủ tục cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất.
Mặc dù mới được triển khai từ tháng 5/2026, nhưng tổ công tác đã tiếp nhận và hỗ trợ người dân thực hiện 46 thủ tục (trong đó có 12 trường hợp đã được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất), con số này tăng gấp 3 lần số lượng hồ sơ cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất mà Trung tâm Phục vụ hành chính công xã tiếp nhận trong 4 tháng đầu năm 2026.
Theo ông Nguyễn Đình Thuận - Phó Trưởng phòng Kinh tế xã: “Hiện nay, UBND cấp xã được giao thực hiện 14 thủ tục liên quan đến lĩnh vực đất đai, trong đó có nhiều thủ tục phức tạp trước đây thuộc thẩm quyền của cấp huyện, như: cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất lần đầu, cấp đổi; đăng ký biến động; tách, hợp thửa đất; chuyển mục đích sử dụng đất... Đến nay, các thủ tục này được tiếp nhận và giải quyết ngay tại địa phương, điều này, không chỉ giúp tiết kiệm tối đa thời gian, chi phí đi lại, mà còn tạo sự đồng thuận, ủng hộ mạnh mẽ của người dân, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và thúc đẩy tiến trình cải cách hành chính tại địa phương”.
Đến tư duy “người dân là trung tâm phục vụ”
Thực tế cho thấy, không khí làm việc tại Trung tâm Phục vụ hành chính công xã Mường Bo đã có sự thay đổi rõ rệt. Từ chỗ thụ động tiếp nhận hồ sơ, cán bộ chuyển sang chủ động hỗ trợ, đồng hành với người dân trong quá trình giải quyết công việc. Đây không chỉ là sự thay đổi về cách làm mà phản ánh chuyển biến trong nhận thức: người dân là trung tâm phục vụ, là thước đo cho hiệu quả lãnh đạo của cấp ủy và chính quyền.
Theo ông Nguyễn Hoàng Phương - Giám đốc Trung tâm Phục vụ hành chính công xã Mường Bo, trước đây, với địa bàn các xã vùng cao, khoảng cách địa lý và rào cản ngôn ngữ là những trở ngại lớn nhất của người dân khi tiếp cận dịch vụ công. Từ khi mô hình mới đi vào vận hành, việc đẩy mạnh số hóa quy trình đã giúp rút ngắn tối đa thời gian xử lý hồ sơ. Những trường hợp như ông Vù A Xá không còn là cá biệt.
"Mục tiêu của chúng tôi không chỉ là giải quyết nhanh các hồ sơ, mà là đưa nền hành chính công đến gần dân hơn, minh bạch hóa mọi quy trình để người dân có thể ngồi tại nhà, sử dụng điện thoại thông minh là đã có thể theo dõi được hồ sơ của mình đang được xử lý đến đâu" - ông Phương nhấn mạnh.
Từ tháng 7/2025 - 5/2026, Trung tâm Phục vụ hành chính công xã Mường Bo đã tiếp nhận gần 3.400 hồ sơ, tỷ lệ giải quyết đúng và trước hạn đạt trên 92%; nhiều thủ tục được xử lý hoàn toàn trên môi trường điện tử, góp phần rút ngắn thời gian, giảm chi phí và nâng cao chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp.
Chính quyền hành động “gần dân, sát cơ sở”
Việc thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp không chỉ là câu chuyện cải cách thủ tục hành chính, mà đã tạo ra một cuộc "cách mạng" thực sự trong phương thức quản trị tại xã Mường Bo.
Sau khi vận hành mô hình mới, khối lượng công việc rất lớn, cấp xã phải đảm đương hơn 1.000 nhiệm vụ, trong đó có những nhiệm vụ của cấp huyện trước đây, như: lĩnh vực nội vụ, tư pháp, tài chính, xây dựng, nông nghiệp và môi trường, công thương, khoa học và công nghệ, văn hóa - thể thao - du lịch, thanh tra, chứng thực, đất đai, đầu tư công...
Tuy nhiên, việc phân cấp, phân quyền mạnh mẽ đã giúp Mường Bo rút ngắn quy trình xử lý công việc, giảm tầng nấc trung gian, đồng thời nâng cao tính chủ động, linh hoạt của địa phương trong giải quyết các vấn đề phát sinh từ thực tiễn.
Sự chuyển biến rõ nét nhất từ tư duy quản trị mới chính là việc chủ động tìm hướng đi bứt phá cho kinh tế địa phương. Với khí hậu ôn hòa, nguồn nước dồi dào, phù hợp với các cây ăn quả cho giá trị kinh tế cao, tháng 3/2026, xã Mường Bo chính thức đưa vào trồng thử nghiệm giống dâu tây Hana của Nhật Bản trên diện tích 3.000 m2.
Điểm nhấn của mô hình đó chính là sự vào cuộc tích cực, sâu sát của cấp ủy, chính quyền xã, trong đó, trực tiếp đồng chí Nguyễn Trung Kiên - Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã đã bám đồng ruộng cùng với người dân khảo sát điều kiện thổ nhưỡng, khí hậu, đồng thời, hướng dẫn người dân kỹ thuật trồng và chăm sóc dâu tây.
Có sát đồng ruộng, có hiểu lòng dân thì mới biết bà con thực sự muốn gì, cần gì. Đó là cái gốc để Mường Bo xây dựng một chính quyền hành động, vận hành vì lợi ích của Nhân dân.
Song song với định hướng phát triển nông nghiệp công nghệ cao, xã Mường Bo cũng xác định khôi phục lại các điểm du lịch cộng đồng (homestay) để đa dạng hóa nguồn sinh kế cho người dân. Trong giai đoạn đầu, 20 hộ dân thuộc thôn Nậm Than đã được lựa chọn làm điểm để xây dựng mô hình.
Tại đây, các hộ dân không chỉ được tập huấn bài bản về cách đón tiếp du khách, chỉnh trang nhà cửa, mà chính quyền xã còn thiết thực hỗ trợ bà con đổ 500 m đường bê tông liên thôn, xây dựng cảnh quan sạch đẹp để phục vụ khách du lịch.
Anh Vù A Và - Trưởng thôn Nậm Than phấn khởi cho biết: “Khi xã đưa ra chủ trương xây dựng thôn làm điểm để đón khách du lịch, bà con ai cũng vui mừng. Bởi đây không chỉ là cơ hội lớn để nâng cao thu nhập, mà người dân nơi đây còn có điều kiện để lưu giữ, giới thiệu những nét văn hóa độc đáo mang đậm bản sắc dân tộc mình đến với du khách gần xa”.
Thách thức mới, lời giải mới
Xã Mường Bo được hình thành trên cơ sở sáp nhập hai xã là Liên Minh và Mường Bo (cũ), với 16 thôn bản, chủ yếu là đồng bào các dân tộc thiểu số như: Mông, Dao, Giáy... Do đời sống người dân nơi đây vẫn phụ thuộc lớn vào sản xuất nông nghiệp nên điều kiện kinh tế - xã hội còn gặp nhiều khó khăn.
Sau gần 1 năm thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, Mường Bo xác định được một số kinh nghiệm và bài học hay, trong đó, chú trọng phát huy vai trò lãnh đạo, chỉ đạo trực tiếp, thường xuyên; phân công rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm. Trong giai đoạn đầu vận hành mô hình mới, xã thường xuyên duy trì chế độ giao ban giữa lãnh đạo UBND xã với các phòng, đơn vị, đồng thời phân công rõ trách nhiệm cho từng lãnh đạo, từng phòng chuyên môn, từng công chức phụ trách lĩnh vực.
Cùng với đó, đội ngũ cán bộ thường xuyên bám cơ sở, nắm bắt tâm tư, nguyện vọng của Nhân dân, kịp thời giải thích những băn khoăn liên quan đến thủ tục hành chính, địa điểm liên hệ công việc, chế độ chính sách sau sắp xếp...
Mặc dù mô hình chính quyền địa phương hai cấp đã đi vào vận hành ổn định, tuy nhiên, thực tiễn đặt ra cho các địa phương trong tỉnh nói chung và xã Mường Bo nói riêng nhiều yêu cầu cấp thiết, trong đó, khó khăn lớn nhất hiện nay là khối lượng công việc của cấp xã tăng lên rất nhiều, phạm vi quản lý rộng hơn, trong khi đội ngũ cán bộ chuyên môn còn thiếu và chưa đồng đều. Hiện nay, số lượng cán bộ công chức, người làm việc tại các cơ quan chuyên môn, tổ chức hành chính, đơn vị sự nghiệp công lập thuộc UBND xã Mường Bo là 235/273 tổng số được giao chỉ tiêu năm 2026. Thiếu hụt nhân lực trong bối cảnh hàng loạt đầu việc trước đây thuộc thẩm quyền cấp huyện nay gói gọn về cấp xã đã gây ra những nút thắt nhất định trong thực thi nhiệm vụ. Thực trạng này không chỉ đòi hỏi đội ngũ cán bộ cơ sở phải nhanh chóng nâng cao trình độ chuyên môn, mà quan trọng hơn, cần một cuộc chuyển dịch mạnh mẽ về tư duy: từ "quản lý" sang "phục vụ" Nhân dân.
Ông Nguyễn Xuân Trí - Chủ tịch UBND xã Mường Bo thẳng thắn nhìn nhận: Áo mới đã khoác lên, nhưng để mặc sao cho vừa vặn và thoải mái lại là câu chuyện khác.
Thời gian tới, Mường Bo sẽ tập trung cao độ vào việc đào tạo, nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ, đặc biệt là việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong công việc. "Chúng tôi hiểu rằng, nếu con người không tự thay đổi tư duy, không coi người dân là “trung tâm” để phục vụ, thì mọi mô hình dù có ưu việt đến đâu cũng khó lòng phát huy hết giá trị” - ông Trí chia sẻ.
