Nghịch lý “mùa nước đổ nhưng ruộng không có nước” đang khiến người dân lo lắng, đồng thời ảnh hưởng trực tiếp đến giá trị cảnh quan của một trong những danh thắng nổi tiếng nhất vùng Tây Bắc.
Gia đình anh Hờ A Đức, thôn Tà Chí Lừ, xã Púng Luông có nhiều diện tích ruộng gần trung tâm danh thắng. Trước đây, những thửa ruộng bậc thang được cha ông khai thác qua nhiều thế hệ mang lại nguồn lương thực ổn định với sản lượng khoảng 2 tấn thóc mỗi vụ. Tuy nhiên, khoảng 7 năm trở lại đây, nguồn nước ngày càng khan hiếm khiến việc canh tác lúa nước gặp nhiều khó khăn.
Không còn đủ nước để cấy lúa, gia đình anh Đức buộc phải chuyển sang trồng ngô và thử nghiệm một số loại cây khác như cà phê nhằm thích ứng với điều kiện khô hạn. Dù vậy, hiệu quả kinh tế từ các loại cây trồng thay thế vẫn chưa thể so sánh với cây lúa truyền thống.
Anh Hờ A Đức cho biết người dân rất mong Nhà nước quan tâm đầu tư hệ thống thủy lợi để đưa nước về ruộng. Khi có nước sản xuất, không chỉ đời sống người dân được cải thiện mà những thửa ruộng bậc thang cũng sẽ trở lại màu xanh đặc trưng, tạo nên cảnh quan hấp dẫn du khách.
Không riêng gia đình anh Đức, nhiều hộ dân trong vùng lõi Danh thắng quốc gia Ruộng bậc thang cũng đang đối mặt với tình trạng tương tự. Thiếu nước kéo dài khiến nhiều diện tích ruộng bị bỏ hoang hoặc phải chuyển đổi sang các loại cây trồng cạn. Những thửa ruộng vốn phủ kín màu xanh của lúa nay xuất hiện ngày càng nhiều khoảng đất khô, làm thay đổi diện mạo của danh thắng.
Không chỉ ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp, tình trạng thiếu nước còn tác động trực tiếp đến hoạt động du lịch.
Tại khu vực Đồi Mâm Xôi - điểm nhấn nổi tiếng của Danh thắng quốc gia Ruộng bậc thang Mù Cang Chải, khoảng 4,5 ha ruộng do Hợp tác xã Du lịch Đồi mâm xôi La Pán Tẩn quản lý hiện không thể gieo cấy vì thiếu nước.
Theo ông Lý A Dơ - Giám đốc Hợp tác xã Du lịch Đồi mâm xôi La Pán Tẩn, vẻ đẹp của ruộng bậc thang gắn liền với những thửa ruộng ngập nước vào mùa đổ ải và sắc vàng rực rỡ vào mùa lúa chín. Tuy nhiên, khoảng 5 năm gần đây, nguồn nước suy giảm rõ rệt khiến nhiều diện tích không thể duy trì canh tác lúa.
Có thời điểm, người dân phải trồng ngô thay thế trên những thửa ruộng vốn là điểm ngắm cảnh nổi tiếng.
Việc chuyển đổi cây trồng giúp người dân duy trì sản xuất trước mắt nhưng lại làm giảm đáng kể giá trị cảnh quan của danh thắng. Những thửa ruộng khô hạn xen lẫn cây trồng cạn khiến hình ảnh đặc trưng của ruộng bậc thang bị ảnh hưởng, từ đó tác động đến sức hấp dẫn đối với du khách.
Danh thắng quốc gia Ruộng bậc thang tập trung chủ yếu tại xã Púng Luông với diện tích khoảng 2.200 ha, trong đó vùng lõi rộng 853 ha. Đây là kết tinh của quá trình lao động sáng tạo qua nhiều thế hệ của đồng bào Mông, đồng thời là nguồn tài nguyên du lịch quan trọng, góp phần tạo sinh kế cho hàng nghìn hộ dân địa phương.
Những năm gần đây, tác động của biến đổi khí hậu cùng với sự xuống cấp của nhiều công trình thủy lợi đã khiến nguồn nước phục vụ sản xuất không còn được bảo đảm. Một số tuyến mương dẫn nước bị hư hỏng, trong khi lượng nước từ các khe suối tự nhiên suy giảm khiến nhiều khu vực thường xuyên rơi vào tình trạng thiếu nước.
Ông Lù A Chu - Phó Trưởng Phòng Kinh tế xã Púng Luông cho biết, địa phương đang tiếp tục rà soát, đề xuất sửa chữa các công trình thủy lợi xuống cấp nhằm bảo đảm nguồn nước phục vụ sản xuất cho người dân trong vùng danh thắng. Đồng thời, địa phương cũng kiến nghị các cấp quan tâm đầu tư hệ thống thủy lợi đồng bộ để giải quyết căn cơ tình trạng thiếu nước hiện nay.
Ruộng bậc thang không chỉ là tư liệu sản xuất mà còn là di sản văn hóa và tài sản du lịch quý của đồng bào dân tộc Mông. Vì vậy, bảo đảm nguồn nước cho vùng lõi danh thắng không đơn thuần là câu chuyện sản xuất nông nghiệp mà còn là yêu cầu cấp thiết để bảo tồn cảnh quan, gìn giữ giá trị Danh thắng quốc gia Ruộng bậc thang.
Giữa mùa nước đổ, khi nhiều du khách tìm đến để chiêm ngưỡng vẻ đẹp của ruộng bậc thang, những thửa ruộng khô hạn vẫn đang chờ nước về. Người dân nơi đây mong mỏi các công trình thủy lợi sớm được đầu tư, nâng cấp để dòng nước tiếp tục chảy trên những sườn núi, góp phần hồi sinh những thửa ruộng bậc thang và giữ gìn vẻ đẹp của Danh thắng quốc gia Ruộng bậc thang cho các thế hệ mai sau.
