Hiện nay, mạng lưới đường giao thông nông thôn toàn tỉnh còn hơn 3.000 km đường đất và đường cấp phối, chiếm khoảng 27% tổng chiều dài toàn mạng lưới. Đây chính là “nút thắt” kìm hãm sự phát triển của các xã vùng sâu, vùng xa. Thực tế, việc triển khai kiên cố hóa giao thông tại những địa bàn này đang gặp rào cản rất lớn từ điều kiện tự nhiên đến nguồn lực nội tại.
Xã Phong Dụ Thượng hiện có 95,41 km đường giao thông, trong đó đường đã nhựa hóa hoặc bê tông hóa đạt 84,28%. Dù đã đạt kết quả khả quan, xã vẫn còn 9,5 km đường trục thôn, liên thôn chưa được kiên cố hóa tại các thôn Thượng Sơn, Khe Táu, Khe Dẹt, Cao Sơn, Khe Mạng, Làng Than và Làng Chạng.
Ông Hoàng Văn Khoa - Phó Chủ tịch UBND xã Phong Dụ Thượng chia sẻ: Xã Phong Dụ Thượng có gần 98% dân số là đồng bào dân tộc thiểu số, nhiều thôn vùng sâu, vùng cao vẫn nằm trong diện đặc biệt khó khăn. Sinh kế của người dân chủ yếu phụ thuộc vào chu kỳ thu hoạch của cây lâm nghiệp. Vì vậy, việc huy động kinh phí đối ứng xây dựng công trình còn gặp rất nhiều khó khăn.
Tuy nhiên, vượt lên khó khăn đó, cấp ủy và chính quyền xã Phong Dụ Thượng đã chủ động tìm giải pháp tháo gỡ. Minh chứng rõ nét nhất là ngày 15/5 vừa qua, UBND xã đã tổ chức khởi công công trình đường giao thông từ thôn Khe Dẹt sang thôn Khe Táu với chiều dài 2.646 km, nền đường rộng 3,5 m, tổng mức đầu tư ước tính trên 1,9 tỷ đồng, trong đó Nhân dân đóng góp 583 triệu đồng.
Để có mặt bằng thi công, xã đã vận động Nhân dân hiến tài sản, hoa màu với tổng giá trị quy đổi đạt trên 959 triệu đồng. Cụ thể, người dân đã hiến 13.030 m² đất lúa và đất nông nghiệp; giải tỏa 5.893 cây quế, cùng hàng nghìn cây lâm nghiệp, cây ăn quả và cây ngắn ngày khác. Công trình dự kiến hoàn thành vào ngày 15/6, mở ra cơ hội giao thương cho khoảng 925 hộ dân.
Tương tự, tại xã Cao Sơn, bài toán giao thông nông thôn thậm chí còn áp lực hơn. Toàn xã có 241,57 km đường giao thông nhưng mới chỉ có 152,41 km được nhựa hóa, bê tông hóa, đạt 47% cứng hóa. Hiện tại, Cao Sơn còn khoảng 7,7 km đường đất tại khu vực đồi núi dốc, nền địa chất yếu, thường xuyên xảy ra sạt lở vào mùa mưa, khiến chi phí đầu tư tăng rất cao. Đời sống của người dân trên địa bàn còn nhiều khó khăn nên việc huy động nguồn vốn đối ứng, ngày công lao động hoặc hiến đất mở đường trong Nhân dân còn gặp nhiều hạn chế.
Cấp ủy, chính quyền, đoàn thể xã sẽ tích cực vào cuộc tuyên truyền, vận động Nhân dân đồng thuận tham gia cùng Nhà nước thực hiện mục tiêu hoàn thiện hạ tầng giao thông nông thôn để thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội tại địa phương.
Bên cạnh Phong Dụ Thượng và Cao Sơn, áp lực hạ tầng giao thông còn đè nặng lên các địa bàn có mạng lưới đường bộ lớn. Toàn xã Sơn Lương hiện có 279,8 km đường giao thông nông thôn, nhưng mới kiên cố hóa được 85,2 km. Theo tinh thần của Kế hoạch 213/KH-UBND, địa phương cần xóa bỏ hoàn toàn đường đất với trên 200 km, trong đó có 60 km đường đất thuộc danh mục ưu tiên cần được giải quyết dứt điểm trong giai đoạn 2026 - 2030.
Ông Giàng A Lứ - Trưởng phòng Kinh tế xã Sơn Lương cho biết: Khảo sát thực tế cho thấy, địa hình đồi núi dốc, hiểm trở, nhiều khe suối cùng nền địa chất yếu đang đặt ra thách thức rất lớn cho công tác lu lèn, mở mới mặt bằng. Đi liền với đó là bài toán về vốn đối ứng khi hộ nghèo đa chiều toàn xã còn ở mức trên 21%. Vì vậy, việc vận động mỗi gia đình đóng góp hàng triệu đồng để làm đường giao thông gặp nhiều khó khăn.
Từ thực trạng của các xã trên, có thể thấy mục tiêu xóa bỏ hơn 3.000 km đường đất theo Kế hoạch số 213/KH-UBND của UBND tỉnh là chiến dịch toàn diện, đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị. Cụ thể, mục tiêu đến hết năm 2030, đường giao thông nông thôn tại các xã phải được nhựa hóa hoặc bê tông hóa đạt trên 80%.
Tỉnh sẽ đầu tư xây dựng mới và nâng cấp ít nhất 350 km đường liên xã đạt tiêu chuẩn kỹ thuật tối thiểu cấp V miền núi; đồng thời xây dựng ít nhất 100 cây cầu bê tông xi măng, cầu thép để thay thế cầu treo cũ, cầu tạm.
Để hiện thực hóa mục tiêu này, tổng kinh phí dự kiến từ nguồn ngân sách cấp tỉnh quản lý là 8.952 tỷ đồng. Trong đó, hơn 6.230 tỷ đồng dành cho nâng cấp đường liên xã; trên 2.022 tỷ đồng hỗ trợ phát triển đường trục xã, trục thôn và 700 tỷ đồng xây dựng hệ thống cầu nông thôn.
Lộ trình phân kỳ được xác định rõ ràng, bình quân mỗi năm xây dựng trên 70 km đường liên xã, khoảng 20 công trình cầu và kiên cố hóa từ 420 - 580 km đường trục xã, trục thôn. Riêng năm 2026, tỉnh sẽ triển khai ngay trên 70 km đường kết nối, 20 cầu giao thông và khoảng 500 km đường trục xã, thôn để tạo đà phát triển cho toàn giai đoạn.
Nhằm bảo đảm tính khả thi, tỉnh áp dụng nhất quán phương châm cốt lõi: “Nhân dân làm, Nhà nước hỗ trợ”. Đây là cơ chế phân định rõ trách nhiệm của các bên, trong đó, Nhà nước giữ vai trò chủ đạo, dẫn dắt; Nhân dân là trung tâm, nòng cốt và là người thụ hưởng trực tiếp.
Theo đó, các sở, ngành chức năng cần theo dõi, hướng dẫn, đôn đốc và kiểm tra việc thực hiện kế hoạch; quản lý chặt chẽ chất lượng công trình ngay từ khâu khảo sát, thiết kế đến nghiệm thu; hướng dẫn các xã hoàn thiện nhanh chóng thủ tục hồ sơ chỉnh lý giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho người dân sau khi hiến đất giải phóng mặt bằng.
Ở cấp cơ sở, UBND các xã, phường phải chủ trì tổ chức họp dân, lập văn bản đề nghị và công khai minh bạch danh sách đóng góp. Về tài chính, ngân sách cấp xã phải cân đối để hỗ trợ một phần kinh phí giải phóng mặt bằng đối với vật kiến trúc; hỗ trợ kinh phí nhân công đổ bê tông và đặc biệt là hỗ trợ 100% kinh phí đo đạc, phí, lệ phí khi thực hiện chỉnh lý biến động đất đai cho người dân hiến đất.
Kế hoạch 213/KH-UBND không đơn thuần là chương trình đầu tư hạ tầng giao thông, mà là bước đi chiến lược, mang tính định hướng tư tưởng và phát triển kinh tế sâu sắc của Đảng bộ tỉnh. Khi giao thông nông thôn được khơi thông sẽ giảm chi phí vận chuyển, gia tăng giá trị nông - lâm sản và đất đai, giúp đồng bào vùng cao dễ dàng tiếp cận thông tin thị trường, hình thành các chuỗi liên kết sản xuất bền vững.
Trình bày: Hoài Anh
