Không chỉ là tác phẩm nghệ thuật, "Qua bản Thái" còn minh chứng cho sức mạnh của tinh thần đoàn kết quân dân – nguồn cội làm nên chiến thắng lịch sử "lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu".
Trong dòng chảy mỹ thuật về đề tài chiến tranh cách mạng, việc tái hiện không khí của chiến dịch Điện Biên Phủ luôn là thách thức đối với các họa sĩ đương đại. Tuy nhiên, "Qua bản Thái" - họa sĩ Trần Quang Minh đã chọn góc nhìn riêng, không khai thác sự khốc liệt của tiếng súng hay sự hiểm nguy của những con đèo, mà tập trung vào sợi dây liên kết vô hình, bền chặt giữa người lính và Nhân dân ngay trong không gian bình dị của nếp nhà sàn.
![z7791916384866-e4f379e2958fab5fc9133cea06614bbf.jpg](https://cdn.baolaocai.vn/images/3da228cb52dcc1c23be58cabaef399394d672b77fae68f17614d0de7d4d8d52ac4cef7fba9fc7fd384f24a36188b83b427460ae49f1e89cb3cb6db978162a1fed6b26f16af50edb66a2eaaf1ad12b862/z7791916384866-e4f379e2958fab5fc9133cea06614bbf.jpg.webp "Tác phẩm "Qua bản Thái" của họa sĩ Trần Quang Minh.")
Chính giữa tác phẩm là hình ảnh anh bộ đội với chiếc mũ nan phủ lưới ngụy trang, gương mặt hiền hậu, đang nhận bát nước từ tay một phụ nữ dân tộc Thái. Cạnh đó, một em bé nhỏ nhắn đang níu lấy tay anh, tay kia bưng nải chuối chín vàng - sản vật của núi rừng - như muốn gửi gắm tất cả lòng hiếu khách của dân bản tới những người lính cụ Hồ.
Ở góc trái, hai phụ nữ Thái trong trang phục truyền thống, đầu búi tóc cao, tay bưng mẹt rau củ đầy ắp, ánh mắt lấp lánh niềm vui đón đợi. Phía bên phải, một người lính khác đang trìu mến bế trên tay em bé nhỏ, nụ cười rạng rỡ xóa tan mọi khoảng cách. Toàn bộ bối cảnh diễn ra dưới nhà sàn, nơi sinh hoạt thân thuộc của bà con, tạo cảm giác ấm cúng, gần gũi như những người thân trong gia đình đi xa lâu ngày trở về.
Chia sẻ về quá trình thực hiện tác phẩm, họa sĩ Trần Quang Minh cho biết: Để vẽ được bức tranh này, tôi đã dành nhiều thời gian nghiên cứu tư liệu lịch sử và tình người trong chiến tranh. Tôi không muốn chỉ vẽ lại cảnh hành quân quen thuộc trên đường mòn mà muốn chạm tới khoảnh khắc đời thường nhất. Tôi đã chọn tông màu trầm ấm, vàng đất và xanh áo lính để tạo không khí vừa hoài niệm, vừa chan chứa tình người.
Cái hay của "Qua bản Thái" nằm ở khả năng đặc tả nhân vật. Từng gương mặt, từ cụ già đến trẻ nhỏ, đều toát lên vẻ rạng rỡ và tin yêu. Họa sĩ Trần Quang Minh không sử dụng những gam màu chói gắt mà thiên về các tông màu trung tính, nâu ấm và xanh rêu, tạo cảm giác thư thái, yên bình ngay trong bối cảnh chuẩn bị cho cuộc chiến đấu gian khổ. Ánh sáng trong tranh dường như được tỏa ra từ nụ cười của dân bản, từ sự gắn kết giữa những người cùng chung lý tưởng giải phóng quê hương.
Đánh giá về giá trị nghệ thuật của tác phẩm, họa sĩ Nguyễn Đình Thi - Chi hội trưởng Chi hội Mỹ thuật, nhận định: Tác phẩm "Qua bản Thái" của họa sĩ Trần Quang Minh là điểm sáng về đề tài Điện Biên Phủ. Về mặt kỹ thuật, tác giả đã xử lý bố cục hình khối rất chắc chắn, các nhân vật được sắp xếp theo nhịp điệu tình cảm, dẫn dắt người xem đi từ sự ân cần của người phụ nữ đến sự ngây thơ của trẻ nhỏ. Nhưng quan trọng hơn cả kỹ thuật là cái "tình" được đưa vào từng nét cọ. Nhìn vào bức tranh này, chúng ta hiểu vì sao chiến thắng Điện Biên Phủ lại vĩ đại đến thế. Đó không chỉ là thắng lợi về quân sự, mà là thắng lợi của lòng dân, của sự đùm bọc 'cá nước' đã trở thành huyền thoại.
"Qua bản Thái" tái hiện quá khứ và nhắc nhở về đạo lý "uống nước nhớ nguồn. Với phong cách tả thực đầy chất trữ tình, họa sĩ Trần Quang Minh đã góp thêm một nốt nhạc ấm áp vào bản giao hưởng nghệ thuật về Điện Biên Phủ, đưa người xem trở lại với những năm tháng hào hùng bằng sự trân trọng và tự hào về lịch sử dân tộc.
Tác phẩm như tiếng lòng, sự tri ân với thế hệ cha anh và đồng bào các dân tộc Tây Bắc, khẳng định sức mạnh lớn nhất của dân tộc Việt Nam chính là sự gắn bó máu thịt giữa quân và dân – tình cảm thiêng liêng được họa sĩ Trần Quang Minh vĩnh cửu hóa bằng những nét vẽ lay động tâm hồn.
