Được thiên nhiên ưu đãi với khí hậu trong lành, suối khoáng nóng, những thửa ruộng bậc thang, đặc biệt là đèo Khau Phạ - một trong “tứ đại đỉnh đèo” nổi tiếng, Tú Lệ có đầy đủ điều kiện để phát triển du lịch cảnh quan.
Tuy nhiên, điều làm nên sức hút riêng và giữ chân du khách lâu hơn lại chính là không gian văn hóa sống của cộng đồng.
Đó là tập quán sinh hoạt ngàn đời của đồng bào các dân tộc Thái, Mông được lưu giữ trong từng nếp nhà sàn, nhà gỗ, trong hương vị nếp Tan mùa mới, trong sắc màu thổ cẩm trầm ấm; là những đêm hội rộn ràng điệu xòe, tiếng chày giã cốm vang vọng mỗi mùa lễ hội… Những giá trị ấy đang trở thành sản phẩm du lịch đặc sắc, mang lại trải nghiệm chân thực cho du khách, định vị nên những giá trị sống của vùng đất.
Nhận diện đúng tiềm năng, chính quyền địa phương đã định hướng phát triển du lịch dựa vào cộng đồng, từng bước xây dựng các thôn, bản trở thành làng văn hóa du lịch.
Sau hợp nhất, lợi thế du lịch của Tú Lệ được xác lập rõ nét hơn với các loại hình như du lịch nghỉ dưỡng, trải nghiệm, du lịch cộng đồng... Cách làm không chạy theo đầu tư ồ ạt, mà lấy bảo tồn văn hóa làm nền tảng, biến giá trị truyền thống thành nguồn lực trực tiếp tạo sinh kế.
Thôn Tà Sung - nơi được công nhận là thôn du lịch cộng đồng và được đánh giá là một trong những làng du lịch cộng đồng đẹp của tỉnh là ví dụ. Mỗi gia đình ở đây không chỉ gìn giữ nếp sống, mà còn chủ động tham gia vào chuỗi hoạt động du lịch. Thực tế tại Tà Sung cho thấy, du lịch cộng đồng không chỉ mang lại lợi ích cho những hộ trực tiếp làm dịch vụ, mà còn lan tỏa sinh kế đến nhiều gia đình trong thôn.
Ở tuổi gần 70 với nghề dệt thổ cẩm được trao truyền từ mẹ, bà Vì Thị Đôi vẫn có thu nhập đều đặn từ công việc dệt may các sản phẩm thổ cẩm, nhất là những khoản thu nhập thêm từ các đoàn khách du lịch đến tham quan, trải nghiệm. Bà Đôi chia sẻ: “Chúng tôi lớn lên đã được mẹ dạy cách dệt vải, nhuộm chàm. Nghề này ở địa phương giờ ít nhà làm. Mỗi đoàn khách đến tham quan, thấy tự hào lắm. Nhà tôi cũng được các công ty, đơn vị làm du lịch liên kết đón khách trải nghiệm, vừa giữ được nghề, lại có thêm thu nhập”.
Tại các bản du lịch của xã Tú Lệ ngay cả những ngày thường, không khó để bắt gặp những đoàn khách du lịch người nước ngoài đến tham quan trải nghiệm. Du khách đến đây không tìm kiếm sự tiện nghi cao cấp, mà tìm kiếm sự chân thực: ngủ nhà sàn, thưởng thức ẩm thực bản địa, tắm lá thuốc, tham gia dệt vải, giã cốm... Chính những trải nghiệm “đậm chất bản địa” đã tạo nên lợi thế cạnh tranh khác biệt của du lịch Tú Lệ.
Bà Angelique - du khách người Pháp chia sẻ: “Tôi đã ở Việt Nam 21 ngày. Tôi đến đây và rất thích cuộc sống ở vùng đất này, nhất là các sinh hoạt văn hóa. Con người hiền hòa, thân thiện. Chắc chắn tôi sẽ còn quay lại Tú Lệ”.
Ông Lò Văn Quyết - chủ Homestay Quyết Đoàn là người làm du lịch cộng đồng sớm nhất ở Tà Sung cho rằng: Du lịch cộng đồng đang tạo ra sức hút lớn đối với du khách trong nước, nhất là khách du lịch nước ngoài (chiếm khoảng trên 30%) không đơn thuần là bởi cảnh quan thiên nhiên, mà còn ở không gian sinh hoạt cộng đồng thuần khiết và những trải nghiệm mới về cảm xúc, về văn hóa.
Cách làm du lịch ở đây không đòi hỏi đầu tư lớn, mà dựa vào sự liên kết cộng đồng. Các hộ dân phối hợp tổ chức dịch vụ, chia sẻ lợi ích, đồng thời giữ gìn nguyên trạng không gian sống. Bản làng vì thế vẫn giữ được vẻ mộc mạc, “sáng - xanh - sạch - đẹp” nhưng không bị thương mại hóa.
Du lịch Tú Lệ đang khởi sắc. Chỉ riêng trong 3 tháng đầu năm nay, xã đã đón trên 43,6 nghìn lượt khách, doanh thu ước đạt khoảng 60,6 tỷ đồng, đạt hơn 40% kế hoạch năm.
Những con số này không chỉ phản ánh sức hút du lịch, mà còn cho thấy thực tế, người dân đang sống được bằng chính văn hóa của mình. Khi văn hóa được bảo tồn - du lịch phát triển - sinh kế được cải thiện - người dân có động lực giữ gìn bản sắc - đây chính là nền tảng để phát triển bền vững, tránh nguy cơ “đồng hóa” trong bối cảnh du lịch đại trà.
Phát triển du lịch đúng hướng, hiệu quả và bền vững, hình thành các sản phẩm văn hóa - du lịch có chất lượng cao, mang đậm dấu ấn Tú Lệ, xã khuyến khích mỗi thôn, bản xây dựng sản phẩm du lịch dựa trên “chất riêng”, gắn với các hoạt động văn hóa đặc trưng như Lễ hội Cốm, Lễ hội Lồng tồng, trình diễn nghệ thuật dân gian, ẩm thực truyền thống… Đồng thời, hệ thống cơ sở lưu trú từng bước được hoàn thiện với hàng chục cơ sở du lịch, trong đó có các khách sạn, khu nghỉ dưỡng, đáp ứng nhu cầu đa dạng của du khách.
Từ vùng đất giàu tiềm năng, Tú Lệ đang từng bước khẳng định hướng đi đúng: không đánh đổi bản sắc để phát triển, mà biến bản sắc thành tài nguyên.
