Từ Y Tý đến Hà Nội: Tiếp nối mạch nguồn di sản nhà Hà Nhì

Từ những người thợ Hà Nhì ở thôn Lao Chải, xã Y Tý, Lào Cai trực tiếp tham gia phục dựng, tu sửa ngôi nhà trình tường tại Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam, câu chuyện bảo tồn không chỉ góp phần gìn giữ kiến trúc truyền thống đặc sắc mà còn lan tỏa trách nhiệm bảo vệ, trao truyền bản sắc văn hóa dân tộc Hà Nhì của Lào Cai qua nhiều thế hệ.

0:00 / 0:00
0:00

“Giữ” cho di sản dân tộc

"Chúng ta đang đứng trước ngôi nhà trình tường của người Hà Nhì, tỉnh Lào Cai - một công trình kiến trúc dân gian đặc sắc của miền núi phía Bắc. Giá trị công trình không chỉ biểu hiện ở kỹ thuật xây dựng độc đáo mà còn là sự kết tinh của tri thức dân gian mà người dân kiến tạo và trao truyền qua nhiều thế hệ, cùng với đó là khả năng thích ứng tuyệt vời của người Hà Nhì với môi trường sinh thái" - Giám đốc Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam, PGS. TS. Lê Hải Đăng mở đầu tọa đàm Hành trình di sản: câu chuyện bảo tồn kiến trúc nhà Hà Nhì chiều 28/4.

PGS.TS. Lê Hải Đăng phát biểu tại tọa đàm "Hành trình di sản: câu chuyện bảo tồn kiến trúc nhà Hà Nhì" chiều 28/4

PGS.TS. Lê Hải Đăng phát biểu tại tọa đàm "Hành trình di sản: câu chuyện bảo tồn kiến trúc nhà Hà Nhì" chiều 28/4

Ngôi nhà trình tường của người Hà Nhì ở Y Tý, Lào Cai được phục dựng trong khuôn viên Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam từ năm 2004, trở thành một trong những công trình kiến trúc dân gian đặc sắc, giới thiệu bản sắc văn hóa vùng cao biên giới Lào Cai tới du khách trong và ngoài nước.

Đến trung tuần tháng 4/2026, công trình được tu sửa định kỳ nhằm bảo đảm tính nguyên gốc, chân xác, toàn vẹn và bền vững của di sản. Các hạng mục gồm gia cố bộ khung mái, đan lại dát sàn trần, lợp mái mới, trát lại tường và dựng lại cây đu truyền thống.

Trong đợt trùng tu này, Bảo tàng tiếp tục kiên định áp dụng triệt để nguyên tắc khắt khe: bảo đảm tính nguyên gốc, tính chân xác, tính toàn vẹn và sự bền vững của di sản.

Đối với người Hà Nhì, kỹ thuật trình tường bằng đất và mái cỏ gianh không đơn thuần là kỹ năng xây dựng cơ bản. Đó là giải pháp kiến trúc minh chứng cho sự thích ứng của con người trước khí hậu khắc nghiệt vùng cao. Sự gắn kết vật liệu truyền thống, kỹ thuật thủ công không chỉ bảo toàn diện mạo công trình, mà còn giữ trọn vẹn giá trị văn hóa phi vật thể. Đó là thế giới quan, là lối ứng xử đầy tôn trọng của cộng đồng với môi trường tự nhiên.

Anh Phu Đo Xe chia sẻ, được tham gia tu sửa ngôi nhà tại Bảo tàng, anh thấy tự hào và ý thức sâu sắc hơn về trách nhiệm bảo vệ di sản ngay tại quê hương mình

Anh Phu Đo Xe chia sẻ, được tham gia tu sửa ngôi nhà tại Bảo tàng, anh thấy tự hào và ý thức sâu sắc hơn về trách nhiệm bảo vệ di sản ngay tại quê hương mình

Với anh Ly Xe Xá, người thợ trẻ nhất đoàn, niềm vinh dự càng nhân lên khi được đóng góp vào việc giới thiệu kiến trúc nhà Hà Nhì tới đông đảo du khách tham quan Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam

Với anh Ly Xe Xá, người thợ trẻ nhất đoàn, niềm vinh dự càng nhân lên khi được đóng góp vào việc giới thiệu kiến trúc nhà Hà Nhì tới đông đảo du khách tham quan Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam

Theo PGS. TS. Lê Hải Đăng, ở Bảo tàng, mỗi công trình đều mang theo câu chuyện của tộc người. "Giá trị di sản ở con người - chủ thể kiến tạo văn hóa. Họ là nhân tố then chốt, quyết định thành công của mọi dự án bảo tồn. Họ là người 'viết tiếp' câu chuyện di sản bằng chính đôi tay khéo léo và tri thức cộng đồng".

Năm 2004, với sự tài trợ của Đại sứ quán Phần Lan, dự án phục dựng ngôi nhà trình tường của người Hà Nhì trong khuôn viên Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam chính thức khởi động. TS. Vi Văn An, người trực tiếp đi nghiên cứu, sưu tầm và phục dựng công trình nhớ lại chuyến đi thực địa mùng 6 Tết khi ấy. Ông và các cộng sự lên vùng Y Tý (Lào Cai), mời được 20 người thợ Hà Nhì xuống Thủ đô. Lễ khởi công diễn ra ngày 19/2/2004 với đầy đủ nghi thức tín ngưỡng truyền thống của người Hà Nhì.

Quá trình tu sửa công trình nhà Hà Nhì tại Bảo tàng Dân tộc học được thực hiện từ trung tuần tháng 4. Ảnh: BTDTHVN

Quá trình tu sửa công trình nhà Hà Nhì tại Bảo tàng Dân tộc học được thực hiện từ trung tuần tháng 4. Ảnh: BTDTHVN

TS. Vi Văn An nhớ lại, thử thách lớn nhất lúc đó nằm ở chất liệu làm nhà. Ở bản làng, đất đai sẵn có, nhưng tại Hà Nội, việc tìm ra loại đất đạt chuẩn là cả một kỳ công. Chúng tôi phải lên tận Hòa Bình mới tìm được đất sét và đá phù hợp. Để làm được ngôi nhà rộng chừng 80m2, cao 4m, với độ dày tường lên tới 45cm, cần đến 150 khối đất, 14 khối đá, cùng rất nhiều đá hộc và tre tươi luồn bên trong cốt tường. Cỏ tranh đã khó tìm, đất chuẩn lại càng khó hơn...”.

Vượt qua rào cản vật lý, ngôi nhà đã trở thành mảnh ghép văn hóa mang đậm hơi thở của núi rừng Tây Bắc giữa lòng Hà Nội.

Dòng chảy tiếp nối thế hệ

Trong đợt sửa chữa lần này, Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam mời 5 người thợ Hà Nhì từ thôn Lao Chải, xã Y Tý, Lào Cai tham gia. Việc đưa cộng đồng về trùng tu là phương thức tối ưu để "đánh thức" tri thức bản địa, trao quyền cho người dân tự giới thiệu văn hóa của chính mình.

Những người thợ Hà Nhì trực tiếp tu sửa công trình mang dấu ấn dân tộc tại Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam. Ảnh: BTDTHVN

Những người thợ Hà Nhì trực tiếp tu sửa công trình mang dấu ấn dân tộc tại Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam. Ảnh: BTDTHVN

PGS. TS. Lê Hải Đăng nhắc lại cách đây 25 năm, những nghệ nhân lão luyện như cụ Ly Sự Đo, Phà Mờ Thó đã đặt nền móng đầu tiên cho công trình tại Bảo tàng. Hôm nay, con trai của các cụ trở lại, đứng đúng vị trí cha mình từng đứng, cầm đúng dụng cụ cha mình từng dùng để tiếp nối công việc gìn giữ nếp nhà.

"Sự xuất hiện của những người thợ trẻ không chỉ là chuyển giao kỹ thuật cầm tay chỉ việc, mà còn trao truyền lòng tự hào, trách nhiệm đối với bản sắc dân tộc. Đây chính là mục tiêu cao nhất của bảo tồn: di sản sẽ sống mãi khi nó được thẩm thấu và tiếp nối qua các thế hệ", PGS. TS. Lê Hải Đăng nói.

Ngôi nhà người Hà Nhì tại khuôn viên Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam, là cầu nối để du khách trong và ngoài nước tìm hiểu về văn hóa dân tộc Hà Nhì. Ảnh: BTDTHVN

Ngôi nhà người Hà Nhì tại khuôn viên Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam, là cầu nối để du khách trong và ngoài nước tìm hiểu về văn hóa dân tộc Hà Nhì. Ảnh: BTDTHVN

Đứng trước công trình mang dấu ấn gia đình và dân tộc, anh Phà Thó Suy xúc động: “Trong bối cảnh nhà truyền thống tại Y Tý đang mai một, việc thực hành lại kỹ thuật của cha ông không chỉ là công việc, mà là trách nhiệm của thế hệ chúng tôi làm sao giữ gìn bản sắc cho mai sau”.

Cùng chung mạch cảm xúc, anh Phu Đo Xe chia sẻ được tham gia tu sửa ngôi nhà tại Bảo tàng, anh thấy tự hào và ý thức sâu sắc hơn về trách nhiệm bảo vệ di sản ngay tại quê hương. "Hiện nay, nhà trình tường tại Y Tý đã thay đổi nhiều do thiếu hụt nguyên vật liệu tự nhiên, dẫn đến mai một kỹ thuật làm nhà truyền thống. Việc ngôi nhà được gìn giữ và trưng bày tại Bảo tàng giúp lớp trẻ ý thức rõ hơn về trách nhiệm bảo tồn bản sắc văn hóa của dân tộc mình tại địa phương".

Có thể bạn quan tâm

Tin cùng chuyên mục

Nơi gặp gỡ của những tâm hồn đồng điệu

Nơi gặp gỡ của những tâm hồn đồng điệu

Câu lạc bộ Nghệ thuật Sao Mai Mường Lò được thành lập năm 2018 với 25 hội viên, tuổi từ 50 - 70. Trong những năm qua, Câu lạc bộ đã trở thành nơi giao lưu, gặp gỡ của các hội viên có chung đam mê, sở thích văn hóa, văn nghệ, đặc biệt là những câu hát dân ca ngọt ngào, đằm thắm.

Câu lạc bộ Trống Lạc Hồng - điểm hẹn văn hóa của người yêu nghệ thuật ở phường Sa Pa

Câu lạc bộ Trống Lạc Hồng - điểm hẹn văn hóa của người yêu nghệ thuật ở phường Sa Pa

Giữa nhịp sống hiện đại, Câu lạc bộ Trống Lạc Hồng ở phường Sa Pa đang trở thành điểm hẹn văn hóa gắn kết cộng đồng. Không chỉ là nơi tập luyện văn nghệ, câu lạc bộ đang trở thành điểm kết nối tinh thần của nhiều người dân địa phương, đặc biệt là người trung và cao tuổi. Những buổi sinh hoạt đều đặn với tiếng trống rộn ràng, điệu múa sôi động không chỉ tạo sân chơi bổ ích mà còn góp phần giữ gìn bản sắc văn hóa, lan tỏa tinh thần đoàn kết trong cộng đồng dân cư.

Khi lời thơ cất thành giai điệu

Khi lời thơ cất thành giai điệu

Trong đời sống âm nhạc Việt Nam, có nhiều ca khúc quen thuộc được khơi nguồn từ thơ ca. Những vần thơ khi cất lên thành giai điệu trở nên gần gũi và giàu cảm xúc hơn với người nghe. Tại Lào Cai, nhiều tác phẩm của tác giả Nguyễn Văn Hoàn đã được các nhạc sĩ phổ nhạc, mang sức sống mới cho thơ ca và lan tỏa hình ảnh quê hương, con người vùng cao qua âm nhạc.

Tạo sức sống cho văn hóa truyền thống

Tạo sức sống cho văn hóa truyền thống

Sớm cụ thể hóa bằng nhiều hoạt động thiết thực, trong đó mục tiêu lấy bảo tồn di sản làm nền tảng, lấy văn hóa làm nội lực để phát triển, bản sắc văn hóa được nuôi dưỡng từ chính sự tự giác và lòng tự hào của mỗi người dân Mường Lai.

Giữ gìn di sản từ những cổ vật xưa

Giữ gìn di sản từ những cổ vật xưa

Trong dòng chảy của đời sống xã hội hiện đại, có những di sản văn hóa quý giá của lịch sử dân tộc dần bị mai một rồi mất đi theo năm tháng, chỉ còn trong những câu chuyện kể. Vậy nhưng, nơi mảnh đất biên cương Lào Cai vẫn có những người dù không phải là nhân viên bảo tàng hay chuyên viên ngành văn hóa, nhưng tâm huyết với công việc sưu tầm, gìn giữ những hiện vật nghìn năm tuổi để thế hệ sau hiểu hơn về lịch sử, văn hóa của dân tộc.

Giữ hồn trà cổ

Giữ hồn trà cổ

Ở nơi cao gần 1.400 m so với mực nước biển, cây chè không chỉ là sinh kế, mà còn là ký ức, là niềm tự hào, là “hồn cốt” của người Mông trên đỉnh Suối Giàng (xã Văn Chấn) từ bao đời. Cây chè đang được gìn giữ theo cách rất riêng, bắt đầu từ giáo dục bài bản, giúp thế hệ trẻ nơi đây vun đắp tình yêu, niềm tự hào, sớm hình thành ý thức trân quý và gìn giữ di sản mà cha ông đã trao truyền.

Lặng thầm giữ gìn sắc màu văn hoá

Lặng thầm giữ gìn sắc màu văn hoá

Giữa nhịp sống hiện đại, ở thôn Kiên Lao, xã Quy Mông có nghệ nhân Hà Thị Thanh Tịnh lặng lẽ gìn giữ làn điệu dân ca, điệu múa truyền thống của dân tộc mình bằng tất cả đam mê và trách nhiệm. 

Giáo dục văn hóa địa phương cho thế hệ trẻ

Giáo dục văn hóa địa phương cho thế hệ trẻ

Trong kỷ nguyên số, sự bùng nổ các nền tảng trực tuyến xuyên biên giới kéo theo sự xâm nhập của các yếu tố gây xung đột giá trị và tác động tiêu cực đến việc gìn giữ và phát huy giá trị lịch sử, truyền thống, nhất là đối với người trẻ. Do vậy, cấp ủy, chính quyền các địa phương trong tỉnh đóng vai trò là “lá chắn” bảo vệ bản sắc, xây dựng sức đề kháng văn hóa cho thanh niên.

Khi văn hóa trở thành tài nguyên du lịch

Khi văn hóa trở thành tài nguyên du lịch

Trong xu thế phát triển du lịch hiện nay, nhiều địa phương không còn dừng ở việc “khoe” cảnh quan thiên nhiên, mà đã chuyển sang gìn giữ, khai thác chiều sâu giá trị văn hóa. Tại Tú Lệ, hướng đi này đang được lựa chọn một cách rõ ràng - coi văn hóa là tài nguyên cốt lõi, là nền tảng để phát triển du lịch gắn với sinh kế lâu dài.

Nghĩa Đô - miền quê đáng sống

Nghĩa Đô - miền quê đáng sống

Phát triển du lịch cộng đồng gắn với nông nghiệp bền vững, giữ vững an ninh trật tự, xây dựng địa bàn không ma túy - đó là cách mà xã Nghĩa Đô, tỉnh Lào Cai đang kiên trì thực hiện, từng bước kiến tạo một miền quê đáng sống.

Mang bản sắc xuống phố bằng tư duy kinh tế

Mang bản sắc xuống phố bằng tư duy kinh tế

Năm 2025, tốt nghiệp đại học loại Giỏi nhưng không chọn con đường ổn định nơi phố thị - Giàng Thị Gấm, dân tộc Mông (23 tuổi) sinh ra và lớn lên ở thôn Ngã Ba, xã Si Ma Cai đã trở về quê hương khởi nghiệp với việc mở cơ sở Thiết kế trang phục dân tộc Mông cách tân - Mongi tại thôn Sản Sín Pao, xã Sín Chéng.

fb yt zl tw