Từ Y Tý đến Hà Nội: Tiếp nối mạch nguồn di sản nhà Hà Nhì

Từ những người thợ Hà Nhì ở thôn Lao Chải, xã Y Tý, Lào Cai trực tiếp tham gia phục dựng, tu sửa ngôi nhà trình tường tại Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam, câu chuyện bảo tồn không chỉ góp phần gìn giữ kiến trúc truyền thống đặc sắc mà còn lan tỏa trách nhiệm bảo vệ, trao truyền bản sắc văn hóa dân tộc Hà Nhì của Lào Cai qua nhiều thế hệ.

0:00 / 0:00
0:00

“Giữ” cho di sản dân tộc

"Chúng ta đang đứng trước ngôi nhà trình tường của người Hà Nhì, tỉnh Lào Cai - một công trình kiến trúc dân gian đặc sắc của miền núi phía Bắc. Giá trị công trình không chỉ biểu hiện ở kỹ thuật xây dựng độc đáo mà còn là sự kết tinh của tri thức dân gian mà người dân kiến tạo và trao truyền qua nhiều thế hệ, cùng với đó là khả năng thích ứng tuyệt vời của người Hà Nhì với môi trường sinh thái" - Giám đốc Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam, PGS. TS. Lê Hải Đăng mở đầu tọa đàm Hành trình di sản: câu chuyện bảo tồn kiến trúc nhà Hà Nhì chiều 28/4.

PGS.TS. Lê Hải Đăng phát biểu tại tọa đàm "Hành trình di sản: câu chuyện bảo tồn kiến trúc nhà Hà Nhì" chiều 28/4

PGS.TS. Lê Hải Đăng phát biểu tại tọa đàm "Hành trình di sản: câu chuyện bảo tồn kiến trúc nhà Hà Nhì" chiều 28/4

Ngôi nhà trình tường của người Hà Nhì ở Y Tý, Lào Cai được phục dựng trong khuôn viên Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam từ năm 2004, trở thành một trong những công trình kiến trúc dân gian đặc sắc, giới thiệu bản sắc văn hóa vùng cao biên giới Lào Cai tới du khách trong và ngoài nước.

Đến trung tuần tháng 4/2026, công trình được tu sửa định kỳ nhằm bảo đảm tính nguyên gốc, chân xác, toàn vẹn và bền vững của di sản. Các hạng mục gồm gia cố bộ khung mái, đan lại dát sàn trần, lợp mái mới, trát lại tường và dựng lại cây đu truyền thống.

Trong đợt trùng tu này, Bảo tàng tiếp tục kiên định áp dụng triệt để nguyên tắc khắt khe: bảo đảm tính nguyên gốc, tính chân xác, tính toàn vẹn và sự bền vững của di sản.

Đối với người Hà Nhì, kỹ thuật trình tường bằng đất và mái cỏ gianh không đơn thuần là kỹ năng xây dựng cơ bản. Đó là giải pháp kiến trúc minh chứng cho sự thích ứng của con người trước khí hậu khắc nghiệt vùng cao. Sự gắn kết vật liệu truyền thống, kỹ thuật thủ công không chỉ bảo toàn diện mạo công trình, mà còn giữ trọn vẹn giá trị văn hóa phi vật thể. Đó là thế giới quan, là lối ứng xử đầy tôn trọng của cộng đồng với môi trường tự nhiên.

Anh Phu Đo Xe chia sẻ, được tham gia tu sửa ngôi nhà tại Bảo tàng, anh thấy tự hào và ý thức sâu sắc hơn về trách nhiệm bảo vệ di sản ngay tại quê hương mình

Anh Phu Đo Xe chia sẻ, được tham gia tu sửa ngôi nhà tại Bảo tàng, anh thấy tự hào và ý thức sâu sắc hơn về trách nhiệm bảo vệ di sản ngay tại quê hương mình

Với anh Ly Xe Xá, người thợ trẻ nhất đoàn, niềm vinh dự càng nhân lên khi được đóng góp vào việc giới thiệu kiến trúc nhà Hà Nhì tới đông đảo du khách tham quan Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam

Với anh Ly Xe Xá, người thợ trẻ nhất đoàn, niềm vinh dự càng nhân lên khi được đóng góp vào việc giới thiệu kiến trúc nhà Hà Nhì tới đông đảo du khách tham quan Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam

Theo PGS. TS. Lê Hải Đăng, ở Bảo tàng, mỗi công trình đều mang theo câu chuyện của tộc người. "Giá trị di sản ở con người - chủ thể kiến tạo văn hóa. Họ là nhân tố then chốt, quyết định thành công của mọi dự án bảo tồn. Họ là người 'viết tiếp' câu chuyện di sản bằng chính đôi tay khéo léo và tri thức cộng đồng".

Năm 2004, với sự tài trợ của Đại sứ quán Phần Lan, dự án phục dựng ngôi nhà trình tường của người Hà Nhì trong khuôn viên Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam chính thức khởi động. TS. Vi Văn An, người trực tiếp đi nghiên cứu, sưu tầm và phục dựng công trình nhớ lại chuyến đi thực địa mùng 6 Tết khi ấy. Ông và các cộng sự lên vùng Y Tý (Lào Cai), mời được 20 người thợ Hà Nhì xuống Thủ đô. Lễ khởi công diễn ra ngày 19/2/2004 với đầy đủ nghi thức tín ngưỡng truyền thống của người Hà Nhì.

Quá trình tu sửa công trình nhà Hà Nhì tại Bảo tàng Dân tộc học được thực hiện từ trung tuần tháng 4. Ảnh: BTDTHVN

Quá trình tu sửa công trình nhà Hà Nhì tại Bảo tàng Dân tộc học được thực hiện từ trung tuần tháng 4. Ảnh: BTDTHVN

TS. Vi Văn An nhớ lại, thử thách lớn nhất lúc đó nằm ở chất liệu làm nhà. Ở bản làng, đất đai sẵn có, nhưng tại Hà Nội, việc tìm ra loại đất đạt chuẩn là cả một kỳ công. Chúng tôi phải lên tận Hòa Bình mới tìm được đất sét và đá phù hợp. Để làm được ngôi nhà rộng chừng 80m2, cao 4m, với độ dày tường lên tới 45cm, cần đến 150 khối đất, 14 khối đá, cùng rất nhiều đá hộc và tre tươi luồn bên trong cốt tường. Cỏ tranh đã khó tìm, đất chuẩn lại càng khó hơn...”.

Vượt qua rào cản vật lý, ngôi nhà đã trở thành mảnh ghép văn hóa mang đậm hơi thở của núi rừng Tây Bắc giữa lòng Hà Nội.

Dòng chảy tiếp nối thế hệ

Trong đợt sửa chữa lần này, Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam mời 5 người thợ Hà Nhì từ thôn Lao Chải, xã Y Tý, Lào Cai tham gia. Việc đưa cộng đồng về trùng tu là phương thức tối ưu để "đánh thức" tri thức bản địa, trao quyền cho người dân tự giới thiệu văn hóa của chính mình.

Những người thợ Hà Nhì trực tiếp tu sửa công trình mang dấu ấn dân tộc tại Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam. Ảnh: BTDTHVN

Những người thợ Hà Nhì trực tiếp tu sửa công trình mang dấu ấn dân tộc tại Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam. Ảnh: BTDTHVN

PGS. TS. Lê Hải Đăng nhắc lại cách đây 25 năm, những nghệ nhân lão luyện như cụ Ly Sự Đo, Phà Mờ Thó đã đặt nền móng đầu tiên cho công trình tại Bảo tàng. Hôm nay, con trai của các cụ trở lại, đứng đúng vị trí cha mình từng đứng, cầm đúng dụng cụ cha mình từng dùng để tiếp nối công việc gìn giữ nếp nhà.

"Sự xuất hiện của những người thợ trẻ không chỉ là chuyển giao kỹ thuật cầm tay chỉ việc, mà còn trao truyền lòng tự hào, trách nhiệm đối với bản sắc dân tộc. Đây chính là mục tiêu cao nhất của bảo tồn: di sản sẽ sống mãi khi nó được thẩm thấu và tiếp nối qua các thế hệ", PGS. TS. Lê Hải Đăng nói.

Ngôi nhà người Hà Nhì tại khuôn viên Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam, là cầu nối để du khách trong và ngoài nước tìm hiểu về văn hóa dân tộc Hà Nhì. Ảnh: BTDTHVN

Ngôi nhà người Hà Nhì tại khuôn viên Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam, là cầu nối để du khách trong và ngoài nước tìm hiểu về văn hóa dân tộc Hà Nhì. Ảnh: BTDTHVN

Đứng trước công trình mang dấu ấn gia đình và dân tộc, anh Phà Thó Suy xúc động: “Trong bối cảnh nhà truyền thống tại Y Tý đang mai một, việc thực hành lại kỹ thuật của cha ông không chỉ là công việc, mà là trách nhiệm của thế hệ chúng tôi làm sao giữ gìn bản sắc cho mai sau”.

Cùng chung mạch cảm xúc, anh Phu Đo Xe chia sẻ được tham gia tu sửa ngôi nhà tại Bảo tàng, anh thấy tự hào và ý thức sâu sắc hơn về trách nhiệm bảo vệ di sản ngay tại quê hương. "Hiện nay, nhà trình tường tại Y Tý đã thay đổi nhiều do thiếu hụt nguyên vật liệu tự nhiên, dẫn đến mai một kỹ thuật làm nhà truyền thống. Việc ngôi nhà được gìn giữ và trưng bày tại Bảo tàng giúp lớp trẻ ý thức rõ hơn về trách nhiệm bảo tồn bản sắc văn hóa của dân tộc mình tại địa phương".

Có thể bạn quan tâm

Tin cùng chuyên mục

Tiếng vọng biển khơi từ những mảng màu

Tiếng vọng biển khơi từ những mảng màu

Sinh năm 1963, họa sĩ Nguyễn Đình Thi - Chi hội trưởng Chi hội Mỹ thuật Việt Nam tỉnh, nguyên Chủ tịch Hội Liên hiệp Văn học - Nghệ thuật tỉnh Yên Bái (trước hợp nhất) đã có hai lần được đặt chân đến Quần đảo Trường Sa vào năm 2017 và năm 2023. Từ những trải nghiệm thực tế nơi đầu sóng ngọn gió, ông đã tái hiện chân thực và sống động hình tượng người lính hải quân qua các tác phẩm hội họa của mình.

Cô bé 11 tuổi và tập thơ “Bác sách bụng to”

Cô bé 11 tuổi và tập thơ “Bác sách bụng to”

Vượt qua 146 tác phẩm dự thi ở vòng loại, bản thảo tập thơ “Bác sách bụng to” của Vũ Ngọc Diệp (học sinh lớp 5, Trường Tiểu học Lê Văn Tám, phường Lào Cai) đã xuất sắc lọt vào Top 10 chung khảo Giải thưởng Thiếu nhi Dế Mèn năm 2026. Vũ Ngọc Diệp cũng là 1 trong 4 tác giả thiếu nhi nhỏ tuổi nhất góp mặt trong cuộc thi năm nay.

Dẻo thơm bánh nẳng Đông Cuông

Dẻo thơm bánh nẳng Đông Cuông

Từ những tàu lá rừng, hạt nếp thơm và nước tro vàng được chắt lọc bằng kinh nghiệm truyền đời, người Tày Khao ở Đông Cuông vẫn bền bỉ gìn giữ nghề làm bánh nẳng truyền thống. Mỗi chiếc bánh không chỉ là món ăn dân dã gắn với đời sống thường nhật và các dịp lễ, mà còn chứa đựng những giá trị văn hóa được lưu truyền qua nhiều thế hệ.

Lào Cai đứng đầu cả nước về số lượng tập thể, cá nhân điển hình tại Triển lãm “Những tấm gương bình dị mà cao quý” năm 2026

Lào Cai đứng đầu cả nước về số lượng tập thể, cá nhân điển hình tại Triển lãm “Những tấm gương bình dị mà cao quý” năm 2026

Sáng 02/6, tại Hà Nội, Bảo tàng Hồ Chí Minh đã tổ chức khai mạc Triển lãm “Những tấm gương bình dị mà cao quý” năm 2026. Tại sự kiện này, tỉnh Lào Cai vinh dự là địa phương đứng đầu cả nước về số lượng tập thể, cá nhân điển hình tiên tiến được lựa chọn tham dự.

Đông đảo tăng ni, phật tử dự Đại lễ Phật đản Phật lịch 2570 tại chùa Tùng Lâm Ngọc Am

Đông đảo tăng ni, phật tử dự Đại lễ Phật đản Phật lịch 2570 tại chùa Tùng Lâm Ngọc Am

Sáng 31/5, tại chùa Tùng Lâm Ngọc Am (phường Yên Bái), Ban Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam tỉnh Lào Cai trang trọng tổ chức Đại lễ Phật đản Phật lịch 2570 - Dương lịch 2026. Đại lễ thu hút đông đảo tăng ni, phật tử và Nhân dân địa phương tham dự, trong không khí trang nghiêm, thành kính và đoàn kết của cộng đồng Phật giáo trên địa bàn.

Số hóa trong bảo tồn văn hóa dân tộc Dao

Số hóa trong bảo tồn văn hóa dân tộc Dao

Lào Cai là địa phương giàu bản sắc văn hóa với nhiều di sản truyền thống đặc sắc của đồng bào dân tộc thiểu số. Trong dòng chảy chuyển đổi số, nhiều nghi lễ, dân ca nghi lễ của người Dao đang được sưu tầm, số hóa và lan tỏa trên các nền tảng trực tuyến, mở ra hướng đi mới trong bảo tồn, phát huy di sản trước nguy cơ mai một theo thời gian.

Gìn giữ văn hóa Mường ở Quy Mông

Gìn giữ văn hóa Mường ở Quy Mông

Đồng bào dân tộc Mường ở xã Quy Mông sinh sống tập trung chủ yếu tại thôn Hợp Thành và rải rác tại một số thôn lân cận. Những năm qua, cùng với phát triển kinh tế, cấp ủy, chính quyền và người dân nơi đây luôn chú trọng gìn giữ, phát huy những giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc Mường để bản sắc văn hóa không bị mai một.

Từ nhịp sống thôn bản đến khát vọng lan tỏa bản sắc văn hóa quê hương

Từ nhịp sống thôn bản đến khát vọng lan tỏa bản sắc văn hóa quê hương

Trong không khí rộn ràng của Lễ khai mạc Tuần du lịch Ninh Bình 2026, sự xuất hiện của các nghệ nhân và những hạt nhân văn nghệ tiêu biểu đến từ các xã, phường (Văn Chấn, Quy Mông, Thác Bà, Nghĩa Lộ) của vùng đất biên cương Lào Cai đã mang đến một sắc thái đầy ấn tượng, với những màn trình diễn độc đáo, đậm đà bản sắc các dân tộc Mông, Dao, Tày, Thái. 

Khai mạc Festival Cao nguyên trắng Bắc Hà 2026

Khai mạc Festival Cao nguyên trắng Bắc Hà 2026

Sáng 23/5, tại sân vận động trung tâm xã Bắc Hà, Festival Cao nguyên trắng Bắc Hà 2026 chính thức khai mạc, thu hút đông đảo người dân và du khách trong, ngoài tỉnh tham dự. Đây là hoạt động mở đầu cho chuỗi sự kiện văn hóa, thể thao, du lịch diễn ra đến hết ngày 31/5 với chủ đề “Vang xa vó ngựa cao nguyên”.

Bên dòng Nậm Lùng

Bên dòng Nậm Lùng

Từ đỉnh núi mây phủ, dòng Nậm Lùng trong veo len qua xã Tú Lệ như mạch nguồn nuôi dưỡng cả vùng thung lũng trù phú dưới chân đèo Khau Phạ. Dòng nước ấy không chỉ tưới mát cho cánh đồng nếp nổi tiếng bao đời mà còn âm thầm lưu giữ ký ức, nếp sinh hoạt và văn hóa canh tác của người Thái nơi đây.

fb yt zl tw