Gìn giữ nét đẹp văn hóa truyền thống
Thôn Hợp Thành hiện có 176 hộ với hơn 700 nhân khẩu, trong đó gần 98% là đồng bào dân tộc Mường. Nhiều năm qua, người dân nơi đây vẫn duy trì những nét văn hóa đặc trưng như tiếng nói, trang phục, các làn điệu dân ca, điệu múa truyền thống và nghệ thuật cồng chiêng.
Dấu mốc quan trọng trong công tác bảo tồn văn hóa là năm 2022, xã đã thành lập Câu lạc bộ gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc Mường với hơn 20 thành viên. Từ khi đi vào hoạt động, câu lạc bộ đã trở thành nơi sinh hoạt văn hóa cộng đồng, góp phần khơi dậy niềm tự hào dân tộc trong mỗi người dân.
Chị Đinh Thị Thanh - Chủ nhiệm Câu lạc bộ cho biết: “Những ngày đầu thành lập, địa phương đã hỗ trợ mua sắm cồng chiêng, đồng thời mời nghệ nhân từ Ba Vì, Hà Nội lên hướng dẫn kỹ thuật đánh chiêng. Các nghệ nhân cao tuổi trong thôn cũng trực tiếp truyền dạy dân ca Mường, điệu múa Mỡi và hát đối cho lớp trẻ”.
Hiện nay, câu lạc bộ thường xuyên tham gia biểu diễn tại các dịp lễ, tết của địa phương cũng như các chương trình giao lưu văn hóa, văn nghệ. Những tiếng cồng chiêng ngân vang cùng điệu múa truyền thống đã trở thành niềm tự hào của người Mường nơi đây.
Theo ông Nguyễn Mạnh Hà - Phó Trưởng Phòng Văn hóa - Xã hội xã Quy Mông, người Mường ở địa phương hiện vẫn giữ được nhiều giá trị văn hóa truyền thống như nhà gỗ truyền thống, trang phục, tiếng nói và các điệu múa đặc trưng. Năm 2024, xã đã tổ chức lớp truyền dạy tiếng Mường cho hơn 30 học viên; đồng thời phục dựng trình diễn đâm đuống, nghệ thuật cồng chiêng gắn với Lễ hội đình - đền Quy Mông.
Để văn hóa truyền thống được trao truyền cho thế hệ trẻ, năm học 2023 - 2024, các trường mầm non, tiểu học trên địa bàn xã đã phối hợp với Câu lạc bộ gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc Mường tổ chức các buổi trải nghiệm cho học sinh tìm hiểu về tiếng nói, trang phục, nghệ thuật cồng chiêng của người Mường.
Cùng với bảo tồn văn hóa phi vật thể, xã Quy Mông còn chú trọng phát huy giá trị của quần thể đình - đền Quy Mông - địa chỉ văn hóa tâm linh gắn bó mật thiết với đời sống đồng bào Mường nơi đây. Theo ông Đinh Xuân Sự - Thủ từ đền Quy Mông, quần thể đình - đền được hình thành cùng quá trình người Mường đến khai phá, lập làng. Công trình được xây dựng vào cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX, ban đầu chỉ là mái tranh tre, nứa lá đơn sơ. Đến thời Nguyễn, một bộ phận người Mường do cụ Đinh Văn Căn dẫn đầu đã ngược dòng sông Thao lên khai khẩn đất đai, đồng thời tu sửa đình, đền, tạo nên quần thể văn hóa tâm linh gắn bó mật thiết với đời sống cộng đồng cho đến ngày nay.
Năm 2025, địa phương đã tiến hành trùng tu, tôn tạo di tích nhằm bảo tồn giá trị lịch sử, văn hóa truyền thống. Hằng năm, Lễ hội đình - đền Quy Mông được tổ chức với nhiều nghi lễ và hoạt động mang đậm bản sắc văn hóa Mường, thu hút Nhân dân và du khách thập phương đến dâng hương, chiêm bái.
Nỗ lực của chính quyền và Nhân dân
Trong quá trình hội nhập và phát triển, việc bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa Mường cũng đứng trước nhiều khó khăn, thách thức. Sự giao thoa văn hóa, tác động của đời sống hiện đại khiến một số giá trị truyền thống có nguy cơ mai một nếu không được gìn giữ và trao truyền.
Trước thực tế đó, cùng với nhiệm vụ phát triển kinh tế, nâng cao đời sống cho người dân, xã Quy Mông đã triển khai nhiều giải pháp nhằm bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Mường. Địa phương khuyến khích người dân duy trì nếp sinh hoạt truyền thống; mặc trang phục dân tộc trong các dịp lễ hội, ngày hội cộng đồng; đồng thời tổ chức các lớp truyền dạy tiếng Mường, dân ca, nghệ thuật cồng chiêng cho thế hệ trẻ.
Cùng với sự vào cuộc của chính quyền, nhiều nghệ nhân và người có uy tín trong cộng đồng cũng tích cực tham gia giữ gìn di sản văn hóa dân tộc. Trong đó, nghệ nhân Phùng Tiến Dũng ở thôn Hợp Thành nhiều năm nay luôn tâm huyết với công tác bảo tồn văn hóa Mường. Ông trực tiếp truyền dạy tiếng nói, sưu tầm các làn điệu dân ca, điệu múa truyền thống của dân tộc Mường nhằm khơi dậy niềm tự hào và tình yêu văn hóa dân tộc trong lớp trẻ.
Theo nghệ nhân Phùng Tiến Dũng, điều đáng lo ngại hiện nay là tiếng Mường đang dần ít được sử dụng trong đời sống hằng ngày. Nhiều thanh niên đi học, đi làm xa nên không còn thường xuyên giao tiếp bằng tiếng mẹ đẻ. Vì vậy, việc duy trì tiếng nói dân tộc trong mỗi gia đình có ý nghĩa rất quan trọng để gìn giữ bản sắc văn hóa lâu dài.
Ông Vũ Quốc Long - Phó Chủ tịch UBND xã Quy Mông cho biết: “Thời gian tới, địa phương sẽ tiếp tục đẩy mạnh tuyên truyền, nâng cao nhận thức của cán bộ, đảng viên và Nhân dân về vai trò của công tác bảo tồn văn hóa dân tộc Mường; đồng thời phát huy giá trị lịch sử, văn hóa của quần thể đình - đền Quy Mông gắn với phát triển du lịch cộng đồng”.
Cùng với đó, xã tiếp tục vận động các nghệ nhân, người cao tuổi tham gia truyền dạy những giá trị văn hóa truyền thống cho thế hệ trẻ; thường xuyên tổ chức các hoạt động giao lưu văn hóa, văn nghệ để tiếng nói, trang phục, dân ca và nghệ thuật cồng chiêng được hiện diện trong đời sống cộng đồng.
Các thiết chế văn hóa cơ sở cũng từng bước được quan tâm đầu tư, nâng cấp. Nhà văn hóa thôn trở thành nơi sinh hoạt cộng đồng, luyện tập văn nghệ và tổ chức nhiều hoạt động văn hóa dân gian, góp phần tạo không gian gìn giữ và lan tỏa bản sắc dân tộc.
Song song với bảo tồn văn hóa, xã Quy Mông sẽ chú trọng nâng cao đời sống vật chất cho Nhân dân thông qua các chương trình hỗ trợ sản xuất, đào tạo nghề, giải quyết việc làm. Khi kinh tế ổn định, người dân càng có điều kiện tham gia các hoạt động văn hóa, chung tay gìn giữ những giá trị truyền thống của dân tộc mình.
