Lịch sử - để nhớ, để gìn giữ và tiếp nối

Từ những ký ức một thời hoa lửa đến những kỷ vật nhuốm màu thời gian, chương trình “Hành trình từ ký ức” diễn ra tại Bảo tàng tỉnh Lào Cai những ngày cuối tháng Tư đã trở thành không gian lắng đọng, nơi lịch sử không còn nằm yên trên trang sách mà sống dậy qua lời kể của những con người đi qua chiến tranh. Buổi giao lưu như một dòng chảy ký ức chậm rãi, đưa người nghe trở về với những năm tháng hào hùng nhưng cũng đầy mất mát của dân tộc.

Hành trình từ ký ức

Trong không khí tháng Tư thiêng liêng, thời điểm gợi nhắc về dấu mốc lịch sử trọng đại của đất nước - ngày 30/4, các nhân chứng lịch sử đã mang đến những chia sẻ giản dị nhưng đầy xúc động. Đó là ký ức về những năm tháng chiến đấu gian khổ, về hành trình hành quân qua nhiều chiến trường, và cả niềm vui vỡ òa khi đất nước hoàn toàn giải phóng sau nhiều năm dài kháng chiến.

Mặc dù tuổi đã cao nhưng cựu chiến binh Nông Phương Nam, Tổ dân phố Đồng Tâm 4, phường Yên Bái vẫn giữ được sự minh mẫn và giọng nói đầy nhiệt huyết khi nhắc lại những năm tháng tuổi trẻ của mình. Sinh ra tại Lạng Sơn, ông nhập ngũ năm 1966 khi vừa tròn 18 tuổi, trở thành chiến sĩ của Sư đoàn 316. Những ngày đầu quân ngũ, ông đóng quân tại Mộc Châu (Sơn La), sau đó cùng đơn vị tham gia nhiều chiến trường lớn như Lào, Tây Nguyên và miền Đông Nam Bộ.

Ông nhớ lại, hành trình chiến đấu là những trận đánh ác liệt, những tháng ngày hành quân gian khổ, thiếu thốn đủ bề. Nhưng vượt lên tất cả là tinh thần chiến đấu kiên cường và niềm tin sắt đá vào ngày đất nước thống nhất. Đặc biệt, ký ức về thời khắc nghe tin chiến thắng ngày 30/4/1975 vẫn còn vẹn nguyên trong ông.

“Cảm xúc lúc đó trào dâng không thể diễn tả. Sau bao năm chiến đấu, khi nghe tin giải phóng hoàn toàn miền Nam, anh em ôm nhau, vừa mừng vừa khóc”, ông Nam nghẹn ngào.

Trong dòng hồi tưởng, ông nhắc đến lời căn dặn của Đại tướng Võ Nguyễn Giáp trước khi bước vào chiến dịch: "đất nước đã trải qua 30 năm chiến tranh, và những người lính sẽ tiếp tục đi sâu, đi xa hơn nữa để đưa “vầng trăng” đất nước trở lại tròn đầy". Với ông, đó là lời động viên và là mệnh lệnh tinh thần, tiếp thêm sức mạnh cho những người lính nơi chiến trường.

Hôm nay, khi trở lại trong vai trò một cựu chiến binh, ông xúc động khi được gặp lại đồng đội, dù nhiều người trong số họ đã không thể trở về: “Chúng tôi gặp nhau là vui, nhưng cũng không khỏi nghẹn lòng khi nhớ đến những người đã hy sinh. Những ký ức đó không thể nào quên.”

Chính vì vậy, ông luôn nhắn gửi thế hệ trẻ phải biết trân trọng lịch sử, ghi nhớ công lao của cha ông: “Độc lập hôm nay được đánh đổi bằng cả tuổi xuân, thậm chí là máu xương của biết bao người”.

Những kỷ vật gợi nhớ ký ức

“Hành trình từ ký ức” cũng là dịp trao tặng, đón nhận những kỷ vật ghi dấu một thời hoa lửa. Mỗi kỷ vật là một câu chuyện, một lát cắt của lịch sử, góp phần bồi đắp ký ức chung của dân tộc.

Không trực tiếp cầm súng ra trận, ông Nguyễn Đông Lưu, năm nay gần 90 tuổi, trú tại tổ dân phố Đồng Tâm 6, phường Yên Bái chọn cho mình một con đường khác - con đường của người thầy. Từ những năm 1964 - 1965, ông lên công tác tại các trường cấp 2 ở vùng núi Yên Bái (cũ) như Trấn Yên, Báo Đáp. Trong bối cảnh chiến tranh, công việc dạy học cũng mang một ý nghĩa đặc biệt, đó là vừa truyền đạt kiến thức, vừa góp phần xây dựng hậu phương vững chắc.

Ông kể lại, đó là những năm tháng đầy khó khăn, thiếu thốn nhưng cũng rất đáng tự hào. Thầy và trò cùng nhau phấn đấu xây dựng trường học thành những “pháo đài” giáo dục, vừa đảm bảo việc học tập, vừa phục vụ nhiệm vụ kháng chiến. Sau 10 năm nỗ lực, tập thể nhà trường đạt được nhiều thành tích, trở thành đơn vị tiêu biểu của tỉnh, bản thân ông được công nhận là giáo viên giỏi.

Một trong những kỷ vật gắn bó sâu sắc với ông là chiếc đèn bão. Đây là phần thưởng được trao tặng trong thời kỳ khó khăn. Chiếc đèn dùng để thắp sáng những buổi sinh hoạt chuyên môn hay những chuyến đi thực tế ban đêm và là biểu tượng cho tinh thần vượt khó của người thầy nơi vùng cao.

Nhiều năm sau, khi có dịp tham quan Bảo tàng tỉnh, nhìn thấy những kỷ vật của một thời được trưng bày, ông không khỏi xúc động. Từ đó, ông nảy ra ý định trao tặng lại những hiện vật mà mình lưu giữ, trong đó có chiếc đèn bão và cuốn sổ tay từng được trao tặng khi ông đạt danh hiệu giáo viên giỏi.

Ông Lưu chia sẻ: “Tôi nghĩ những kỷ vật này nên được lưu giữ để nhiều người cùng biết, cùng nhớ”.

Đối với ông, việc trao tặng kỷ vật là cách góp phần lưu giữ ký ức của một thời kỳ đặc biệt, khi giáo dục và kháng chiến gắn bó chặt chẽ với nhau. Tại buổi giao lưu, ông cũng bày tỏ niềm xúc động khi được gặp gỡ các cựu chiến binh, lắng nghe những câu chuyện chiến đấu anh dũng và cảm thấy tự hào vì mình cũng đã góp một phần nhỏ ở hậu phương.

Giáo dục thế hệ trẻ

Buổi giao lưu là cuộc gặp gỡ của quá khứ và mở ra những kết nối với hiện tại, đặc biệt là với thế hệ trẻ. Những câu chuyện được kể là để nhớ, để truyền lại.

Là một trong những học sinh tham dự chương trình, em Nguyễn Anh Loan, lớp 10 Địa, Trường THPT chuyên Nguyễn Tất Thành, phường Yên Bái không giấu được niềm xúc động: “Lần đầu được trực tiếp lắng nghe những câu chuyện từ các cựu chiến binh, em cảm nhận rõ hơn về những gì trước đây chỉ được học qua sách vở. Em cảm thấy rất vinh dự và tự hào khi được tham gia buổi giao lưu ngày hôm nay. Qua những lời kể chân thành, em hiểu thêm về những năm tháng chiến tranh gian khổ, về sự hy sinh thầm lặng của các thế hệ đi trước. Những câu chuyện ấy không còn là những dòng chữ khô khan mà trở nên sống động, gần gũi và giàu cảm xúc hơn bao giờ hết.

Đối với Loan, buổi giao lưu đã giúp em hiểu lịch sử, khơi dậy tình yêu quê hương, đất nước. Loan hiểu rằng thế hệ trẻ hôm nay cần sống có trách nhiệm hơn, học tập tốt hơn để xứng đáng với những gì cha ông đã đánh đổi.

Cùng chung cảm nhận, em Hà Thế Vinh, lớp 11 Sử, Trường THPT chuyên Nguyễn Tất Thành, phường Yên Bái cho biết: Những câu chuyện tại buổi giao lưu mang lại cho em nhiều cảm xúc sâu sắc. Em như được đặt mình vào hoàn cảnh của các bác, cảm nhận rõ hơn sự gian khổ và hy sinh trong chiến tranh, giúp việc học lịch sử trở nên sinh động và dễ tiếp thu hơn, qua đó cũng hiểu sâu hơn về giá trị của hòa bình.

“Hành trình từ ký ức” khép lại, nhưng những gì đọng lại là cảm xúc, là nhận thức và trách nhiệm. Đó là lời nhắc nhở nhẹ nhàng nhưng sâu sắc rằng: lịch sử không chỉ để nhớ, mà còn để gìn giữ và tiếp nối.