Nghị quyết số 80/NQ-TW ngày 07/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam xác định rõ yêu cầu nhận diện đầy đủ và khai thác hiệu quả tài nguyên văn hóa; lấy di sản văn hóa là trung tâm và tài nguyên văn hóa số là thế mạnh, hướng đến việc bảo tồn, phát huy, phát triển bền vững các giá trị văn hóa, đồng thời nhấn mạnh củng cố thương hiệu địa phương bằng việc phát triển những sản phẩm, dịch vụ văn hóa độc đáo, giàu bản sắc… Đây là những định hướng quan trọng để các địa phương chuyển hóa tiềm năng văn hóa thành động lực phát triển.
Trên cơ sở điều chỉnh địa giới, tỉnh Lào Cai có 34 dân tộc cùng sinh sống. Với lợi thế sở hữu Di tích quốc gia đặc biệt danh lam thắng cảnh ruộng bậc thang Mù Cang Chải cùng 4 di sản văn hóa phi vật thể được UNESCO ghi danh và hơn 100 lễ hội truyền thống diễn ra quanh năm, địa phương khai thác thành các sản phẩm du lịch đặc trưng.
Bên cạnh các mô hình làng văn hóa truyền thống gắn với sinh kế cộng đồng trở thành điểm đến hấp dẫn du khách, các lễ hội đã định hình thương hiệu như lễ xuống đồng của người Tày, Nùng, Giáy; lễ hội Gầu Tào của dân tộc Mông; nghi lễ nhảy lửa của người Dao đỏ…, Lào Cai đặc biệt chú trọng phục dựng nghi lễ, tri thức dân gian và nghệ thuật trình diễn thông qua mạng lưới câu lạc bộ văn nghệ dân gian ở cơ sở. Chủ trương mỗi xã, phường có ít nhất một câu lạc bộ văn hóa, văn nghệ, thể thao đã tạo nên phong trào sinh hoạt văn hóa lan tỏa sâu rộng.
Tại thôn Kiên Lao, xã Quy Mông, các câu lạc bộ hát then, đàn tính duy trì sinh hoạt nền nếp, góp phần gìn giữ các làn điệu then cổ và phục dựng nhiều nghi lễ truyền thống. Tại câu lạc bộ dân ca các dân tộc xã Yên Thành, nhiều nghệ nhân tích cực sưu tầm, biên soạn và sáng tác lời mới, góp phần lan tỏa giá trị văn hóa của dân tộc Dao, Tày, Cao Lan. Từ môi trường sinh hoạt cộng đồng, thế hệ trẻ được truyền dạy và dần trở thành lực lượng nòng cốt trong các hoạt động văn hóa, văn nghệ tại địa phương. Sự kế thừa cũng mở ra hướng đi hiệu quả trong bảo tồn di sản với phát triển du lịch cộng đồng. Dưới sự hướng dẫn của các nghệ nhân, một số làn điệu dân ca, nghi lễ truyền thống được lựa chọn, phát triển thành sản phẩm du lịch.
Là người tâm huyết gìn giữ và trao truyền văn hóa Tày, Nghệ nhân Ưu tú Hoàng Tương Lai (thôn Xuân Lai, xã Yên Thành) chia sẻ: “Tình yêu văn hóa dân tộc được nuôi dưỡng từ những lời ru của mẹ đã thôi thúc tôi sưu tầm, dịch thuật, sáng tác lời mới và thực hành các làn điệu dân ca. Mỗi người cần trân trọng cội nguồn, giữ gìn và lan tỏa những giá trị văn hóa truyền thống cho thế hệ mai sau”.
Chia sẻ kinh nghiệm bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa gắn với phát triển du lịch, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Lào Cai Lại Vũ Hiệp cho biết: Tỉnh hỗ trợ 150 triệu đồng ban đầu cho mỗi xã, phường thành lập câu lạc bộ văn hóa, nghệ thuật, thể thao, hằng năm bố trí khoảng 30 triệu đồng để các câu lạc bộ tập luyện, biểu diễn và tham gia các sự kiện. Bên cạnh đó, tỉnh ban hành nghị quyết riêng về phát triển văn hóa, văn nghệ gắn với du lịch. Chủ trương này tạo thêm nguồn lực để các câu lạc bộ duy trì ổn định.
Từ kho tàng tri thức dân gian phong phú, Lào Cai định hướng xây dựng sản phẩm du lịch ẩm thực với 34 mâm cơm đặc sắc được lựa chọn từ 99 món ăn tiêu biểu của 99 xã trên địa bàn tỉnh. Cách làm này vừa góp phần quảng bá tinh hoa ẩm thực truyền thống vừa nâng cao trải nghiệm cho du khách. Giá trị văn hóa bản địa được chuyển hóa thành nguồn lực phát triển du lịch, góp phần nâng cao sức hấp dẫn cho du lịch địa phương.
Thực tiễn cho thấy, khi được thiết kế phù hợp với nhu cầu thị trường, các yếu tố như nếp nhà, trang phục, nghề thủ công, ẩm thực, nghệ thuật trình diễn… đều có thể trở thành sản phẩm công nghiệp văn hóa mang lại giá trị kinh tế. Với chính sách đồng bộ cùng sự tham gia chủ động của cộng đồng, văn hóa bản địa được gìn giữ và trở thành nguồn lực góp phần nâng cao sinh kế cho người dân, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội địa phương.
