Ở xã Lao Chải nghề trồng lanh, dệt vải, nhuộm chàm không chỉ được gìn giữ qua nhiều thế hệ mà còn đang mở ra hướng phát triển kinh tế, giúp phụ nữ vùng cao nâng cao thu nhập từ chính những giá trị văn hóa truyền thống.
Với đồng bào Mông ở Lao Chải, trang phục truyền thống không đơn thuần là vật dụng phục vụ sinh hoạt hằng ngày mà còn chứa đựng những giá trị văn hóa được trao truyền qua nhiều thế hệ. Từ cách trồng lanh, se sợi, dệt vải đến nhuộm chàm, vẽ sáp ong, thêu hoa văn, mỗi công đoạn đều đòi hỏi sự tỉ mỉ, khéo léo và kinh nghiệm của người làm nghề.
Để hoàn thiện một bộ trang phục truyền thống, người phụ nữ phải trải qua nhiều công đoạn công phu. Cây lanh sau khi thu hoạch được xử lý, tách lấy sợi, nối sợi, se thành chỉ rồi đưa lên khung cửi dệt thành vải.
Những tấm vải tiếp tục được nhuộm chàm, tạo hoa văn bằng sáp ong, thêu và may thành trang phục. Mỗi công đoạn đều chứa đựng tri thức dân gian và quan niệm thẩm mỹ riêng của đồng bào Mông.
Tại thôn Cồ Dề Sáng A, đôi bàn tay nhuốm màu chàm đã trở nên quen thuộc với chị Giàng Thị Xe sau nhiều năm gắn bó với nghề truyền thống. Từ khi còn nhỏ, chị Xe đã theo mẹ học cách trồng lanh, se sợi, nhuộm vải.
Chị Xe chia sẻ: Từ khi 12, 13 tuổi, tôi đã được mẹ dạy nhuộm chàm, trồng lanh. Theo năm tháng, màu chàm in dấu trên từng ngón tay, những kỹ năng được mẹ truyền dạy đã trở thành một phần không thể thiếu trong cuộc sống của tôi.
Cũng như chị Xe, chị Thào Thị Mỷ, thôn Cồ Dề Sáng A, luôn trân trọng nghề truyền thống của dân tộc mình. Với chị Mỷ thì se lanh, dệt vải và nhuộm chàm là những công việc không thể thiếu đối với phụ nữ Mông. Ngày nay, những bộ trang phục truyền thống không chỉ được sử dụng trong sinh hoạt mà còn xuất hiện tại các hoạt động văn hóa, văn nghệ và lễ hội của địa phương.
“Chúng tôi rất vui khi được mặc trang phục truyền thống để biểu diễn văn nghệ, tham gia các hội thi tại lễ hội”, chị Mỷ chia sẻ.
Không chỉ gìn giữ nghề trong mỗi gia đình, phụ nữ Mông ở Lao Chải còn tích cực tham gia các hoạt động giao lưu, trình diễn nghề thủ công. Qua đó, những kỹ năng, kinh nghiệm được trao truyền từ thế hệ trước có thêm cơ hội được giới thiệu rộng rãi đến cộng đồng và du khách.
Tại Lễ hội “Sắc chàm Lao Chải” lần thứ 2 năm 2026, các hoạt động trình diễn nghề trồng lanh, se sợi, dệt vải, nhuộm chàm và vẽ sáp ong đã thu hút sự quan tâm của đông đảo người dân, du khách. Không chỉ được chiêm ngưỡng những bộ trang phục truyền thống, du khách còn trực tiếp tìm hiểu các công đoạn tạo nên những tấm vải chàm đặc trưng của đồng bào Mông.
Bạn Dương Kiều Oanh, du khách đến từ Hà Nội bày tỏ ấn tượng trước sự khéo léo, cần cù của phụ nữ vùng cao. Kiều Oanh chia sẻ: Từ những sợi lanh thô mộc để tạo thành tấm vải là cả một quá trình lao động công phu. Qua phần trình diễn, tôi có thể hình dung rõ hơn những công việc thường ngày và sự tỉ mỉ của người phụ nữ Mông.
Cùng với việc bảo tồn những kỹ thuật thủ công lâu đời, phụ nữ Mông ở Lao Chải đang từng bước đưa các sản phẩm truyền thống trở thành hàng hóa phục vụ thị trường.
Nếu trước đây, những tấm vải lanh chủ yếu được sử dụng để may trang phục cho các thành viên trong gia đình, thì nay, từ chất liệu truyền thống, chị em đã sáng tạo thêm nhiều sản phẩm như túi, vỏ gối, váy, áo dài và các mặt hàng thủ công khác.
Thời gian qua, nhiều phụ nữ trên địa bàn tích cực duy trì nghề trồng lanh, se sợi, dệt vải, vẽ sáp ong và may trang phục truyền thống. Việc phát triển đa dạng sản phẩm không chỉ đáp ứng nhu cầu sử dụng của người dân mà còn phục vụ du khách trong nước và quốc tế, góp phần tạo thêm việc làm, nâng cao thu nhập cho chị em.
Tuy nhiên, việc trao truyền nghề cho thế hệ trẻ cũng đặt ra những vấn đề cần quan tâm. Theo bà Mo, phần lớn phụ nữ sinh năm 2000 trở về trước đều biết thực hiện các công đoạn nghề truyền thống. Trong khi đó, nhiều người trẻ hiện dành phần lớn thời gian cho việc học tập nên ít có điều kiện tham gia, thực hành nghề thường xuyên.
Để duy trì và phát triển nghề truyền thống, đầu năm 2026, Hội Liên hiệp Phụ nữ xã Lao Chải đã thành lập Tổ hợp tác giữ gìn trang phục truyền thống dân tộc Mông Đu tại thôn Đề Sủa. Việc thành lập tổ hợp tác nhằm tập hợp những phụ nữ có kinh nghiệm, tay nghề và tạo điều kiện để các thành viên trao đổi, học hỏi kỹ thuật thêu may, cùng gìn giữ những nét đặc sắc trong trang phục dân tộc. Đây cũng là hướng đi nhằm kết nối hoạt động bảo tồn văn hóa với phát triển du lịch cộng đồng, từng bước tạo sinh kế cho phụ nữ địa phương.
![baolaocai-br_tt.jpg](https://cdn.baolaocai.vn/images/vX8OopIsNVq2hs8JvmwAoypaQq-zPUTlGjY8LVubT1RDN7ICdK0xyZIvupxWh8yVjJF5TDvn2vCL5fzCrPRYew/baolaocai-br_tt.jpg.avif "Trang phục và nghề truyền thống được tôn vinh tại lễ hội " Sắc chàm Lao Chải" lần thứ 2.")
Từ những đôi bàn tay cần mẫn bên khung cửi đến những sản phẩm thủ công được giới thiệu với du khách, phụ nữ Mông ở Lao Chải đang góp phần gìn giữ và lan tỏa bản sắc văn hóa dân tộc. Gắn bảo tồn nghề truyền thống với phát triển du lịch, mở rộng thị trường tiêu thụ sản phẩm chính là hướng đi để những sắc chàm tiếp tục hiện diện trong đời sống hôm nay, đồng thời mang lại cơ hội nâng cao thu nhập, cải thiện cuộc sống cho phụ nữ vùng cao.
