Trong đám cưới của đồng bào Giáy ở A Mú Sung, giữa không khí vui tươi, rộn ràng, lời dẫn bằng tiếng Việt xen lẫn tiếng Giáy của nữ MC trẻ mang đến sự gần gũi cho người tham dự. Người dẫn chương trình ấy là Lò Thị Hồng Tươi, sinh năm 2007, hiện là sinh viên ngành Thanh nhạc, Trường Cao đẳng Lào Cai.
Ở tuổi 19, Tươi đã có kinh nghiệm dẫn nhiều đám cưới của người Giáy, chương trình văn nghệ của trường và hoạt động tại địa phương. Thay vì chỉ sử dụng tiếng phổ thông, Tươi chủ động đưa tiếng Giáy vào lời dẫn, để ngôn ngữ quen thuộc trong gia đình, bản làng có thêm cơ hội hiện diện trước cộng đồng.
Sinh ra và lớn lên tại A Mú Sung, tiếng Giáy đã gắn bó với Hồng Tươi từ những năm tháng tuổi thơ. Với tình yêu dành cho tiếng mẹ đẻ, Tươi sớm bộc lộ niềm yêu thích dẫn chương trình. Khi còn học tiểu học, Tươi đã tham gia dẫn hoạt động văn nghệ của trường, sau đó là chương trình tại địa phương.
Cơ duyên đến với công việc này bắt đầu từ một lần tình cờ xem video trên mạng xã hội của một MC dẫn chương trình bằng cả tiếng Việt và tiếng Mông. Ấn tượng với cách người dẫn đưa tiếng mẹ đẻ lên sân khấu, Tươi tự đặt câu hỏi: Tại sao mình không làm điều tương tự với tiếng Giáy, tiếng mẹ đẻ của mình? Suy nghĩ ấy đã thôi thúc em quyết định học MC song ngữ Việt - Giáy.
Tươi kể, khi ấy em đã hỏi ý kiến mẹ về mong muốn theo học MC song ngữ Việt - Giáy. Với em, đây không chỉ là cơ hội phát triển sở thích cá nhân, còn là cách để giới thiệu tiếng nói, nét đẹp văn hóa của dân tộc mình đến với nhiều người hơn.
Là người đồng hành với con gái từ những ngày đầu, bà Hoàng Thị Nguyệt, thôn Biên Hòa, xã A Mú Sung, luôn ủng hộ lựa chọn của Tươi. Bà chia sẻ: “Từ nhỏ, ở nhà mẹ con tôi vẫn thường nói chuyện với nhau bằng tiếng Giáy. Khi Tươi bảo muốn học dẫn chương trình bằng cả tiếng Việt và tiếng Giáy, tôi rất ủng hộ. Bây giờ thấy con tự tin đứng trên sân khấu, nói tiếng dân tộc mình cho nhiều người cùng nghe, tôi vui và tự hào lắm. Chỉ mong con luôn nhớ và giữ gìn tiếng nói của dân tộc mình”.
Từ những chương trình văn nghệ quen thuộc, Tươi dần có thêm cơ hội thử sức tại các đám cưới của đồng bào Giáy. Trong vai trò người dẫn, em sử dụng cả tiếng Việt và tiếng Giáy để truyền tải nội dung, tạo sự gần gũi với những người tham dự.
Điều đặc biệt, lời dẫn của Hồng Tươi vừa là sự chuyển đổi giữa hai ngôn ngữ, vừa là cách em sử dụng những câu từ mang sắc thái truyền thống của dân tộc. Như lời chào mở đầu chương trình, một câu nói tưởng chừng quen thuộc nhưng khi được thể hiện bằng lối diễn đạt tiếng Giáy truyền thống lại mang sắc thái riêng.
Từng nghe Hồng Tươi dẫn chương trình bằng tiếng Giáy, bà Làng Thị Chủ, thôn Biên Hòa, xã A Mú Sung, vẫn nhớ ấn tượng về lời chào ấy. Bà chia sẻ: “Tôi nhớ nhất là câu chào bằng tiếng Giáy của cháu Tươi. Cách nói ấy vừa gần gũi, thân tình, thể hiện sự trân trọng đối với bà con có mặt trong đám cưới. Cháu còn trẻ mà biết sử dụng những câu nói truyền thống như vậy, tôi thấy rất vui”.
Chính những cảm nhận từ người nghe đã cho thấy một giá trị khác của việc dẫn chương trình song ngữ. Tiếng Giáy không chỉ được sử dụng để chuyển tải thông tin, mà qua lời chào, lời giới thiệu, còn góp phần thể hiện cách ứng xử, sự gắn kết và nét văn hóa riêng trong đời sống cộng đồng.
Nhớ lại cảm xúc khi lần đầu đưa tiếng mẹ đẻ lên sân khấu, Hồng Tươi chia sẻ: “Em vừa hồi hộp, vừa cảm thấy rất đặc biệt bởi tiếng Giáy của mình được hiện diện và được mọi người biết đến. Qua đó, em cũng muốn lan tỏa nét đẹp văn hóa truyền thống, tiếng nói của dân tộc mình đến với tất cả mọi người, đặc biệt là các bạn trẻ”.
Biết nói tiếng Giáy từ nhỏ là một lợi thế, nhưng để trở thành người dẫn chương trình song ngữ, Hồng Tươi nhận ra mình còn nhiều điều phải học.
Khác với những câu chuyện thường ngày trong gia đình, lời dẫn trên sân khấu cần có sự trang trọng, mạch lạc, phù hợp với từng sự kiện. Không phải cách diễn đạt nào trong tiếng Việt cũng có thể chuyển ngay sang tiếng Giáy mà vẫn bảo đảm người nghe dễ hiểu và cảm nhận được đầy đủ nội dung. Đặc biệt, lời chào hỏi, giới thiệu mang tính nghi thức còn đòi hỏi sự am hiểu về cách dùng từ, lối nói truyền thống của dân tộc.
Đây cũng là khó khăn Tươi thường gặp trong quá trình chuẩn bị kịch bản. Em phải tham khảo cô chú, anh chị am hiểu tiếng nói, văn hóa dân tộc Giáy để hoàn thiện lời dẫn.
“Khó khăn nhất là làm thế nào để người nghe có thể hiểu được những gì mình truyền tải. Đặc biệt, phần kịch bản dẫn chương trình bằng tiếng Giáy còn khó hơn, nên em phải cố gắng học hỏi rất nhiều người để hoàn thiện bản thân”, Tươi chia sẻ.
Trước mỗi chương trình, ngoài chuẩn bị trang phục, phong thái và tâm lý, Tươi dành thời gian xây dựng kịch bản, luyện tập cách diễn đạt, chuyển đổi giữa hai ngôn ngữ. Việc chuẩn bị kỹ càng giúp em tự tin hơn khi đứng trước đông người. Cũng từ quá trình ấy, Tươi có thêm cơ hội tìm hiểu những cách nói, vốn từ và sắc thái biểu đạt của tiếng Giáy mà trong giao tiếp hằng ngày không phải lúc nào em cũng sử dụng.
Theo cô Tráng Thị Tanh - Trung tâm đào tạo MC Mai Thanh Academy, người hướng dẫn kỹ năng MC cho Hồng Tươi, em có khả năng dẫn chương trình song ngữ khá tốt, cách diễn đạt lưu loát, tự nhiên. Đáng quý hơn là Tươi đã chủ động sử dụng lợi thế ngôn ngữ của mình để đưa tiếng Giáy vào những hoạt động của cộng đồng.
“Tươi có một chất giọng trong trẻo, truyền cảm. Việc bạn ấy đưa tiếng Giáy vào dẫn các sự kiện không chỉ thể hiện khả năng của bản thân mà còn cho thấy trách nhiệm trong việc giữ gìn văn hóa dân tộc và tiếng mẹ đẻ. Tôi tin rằng Tươi sẽ truyền cảm hứng cho nhiều bạn trẻ có ý thức giữ gìn tiếng nói của dân tộc mình”, cô Tanh nhận xét.
Con đường trở thành MC song ngữ chuyên nghiệp của Hồng Tươi vẫn còn ở phía trước. Cô sinh viên trẻ còn phải tiếp tục học tập, tích lũy vốn từ, rèn luyện kỹ năng và trau dồi hiểu biết về văn hóa dân tộc mình. Song, qua từng chương trình, tiếng Giáy đã trở thành một phần trong lựa chọn nghề nghiệp mà em theo đuổi.
Hành trình trở thành MC song ngữ của Hồng Tươi mới bắt đầu. Nhưng từ lựa chọn của cô gái trẻ ở A Mú Sung, có thể thấy cách gìn giữ văn hóa giản dị mà thiết thực: tiếng mẹ đẻ không chỉ được trao truyền từ thế hệ trước, còn được thế hệ hôm nay chủ động sử dụng, để tiếp tục hiện diện và phát huy giá trị trong đời sống cộng đồng.
