Không chỉ là nơi mua bán trao đổi hàng hóa, phiên chợ miền sơn cước trong hội họa hiện lên vừa bình dị, chân thực, vừa rực rỡ sắc màu văn hóa đặc trưng của mỗi vùng miền. Đó là nơi sự hòa quyện giữa con người, thiên nhiên và tập tục được tái hiện sống động qua những nét cọ cảm xúc, kể lại câu chuyện đời sống đầy chất thơ của đồng bào các dân tộc...
Nhìn ngắm các tác phẩm khắc gỗ và tranh Acrylic về đề tài này, người xem như bước vào không gian đậm đà bản sắc của núi rừng Tây Bắc qua những phiên chợ khắc họa qua nhịp sống chậm rãi, mộc mạc nhưng vô cùng gắn kết của cộng đồng. Trong tác phẩm khắc gỗ đen trắng của tác giả Trần Quyết Thắng, khung cảnh góc chợ quê hiện lên thật gần gũi.
Những phụ nữ vùng cao trong trang phục truyền thống ngồi quây quần bên các sạp hàng bày biện những mớ rau xanh, vài củ sắn, củ khoai hay những giỏ đồ đan lát thủ công. Không có sự xô bồ, náo nhiệt của phố thị, không gian ấy đượm vẻ bình yên của nhịp sống miền sơn cước. Ở đó, phiên chợ là chốn hội ngộ, là nơi tình làng nghĩa xóm được thắt chặt sau những ngày dài mải miết lao động trên những thửa ruộng bậc thang chênh vênh sườn núi.
Tác phẩm tranh Acrylic “Cuối phiên chợ” của họa sĩ Lương Thị Hằng lại mở ra trước mắt người xem một gam màu tràn đầy sức sống. Dưới nền trời vàng ấm áp như ánh nắng sớm mai phản chiếu qua các sườn đèo, bốn phụ nữ dân tộc Dao đỏ đang thong thả bước đi. Nhìn từ phía sau, điểm nhấn của bức họa là những chiếc khăn trùm đỏ rực rỡ như những đóa hoa rừng nở rộ giữa đại ngàn. Trên vai mỗi người là chiếc gùi nặng trĩu.
Có gùi đựng đầy bắp ngô vàng óng ả - thành quả lao động ngọt ngào sau mùa màng vất vả; có gùi lại chở theo cả một chú lợn con ngơ ngác ló đầu ra ngoài. Họ đi bên nhau, bóng lưng đổ dài trên nền tranh vàng rực, gợi lên cảm giác bình yên đến lạ kỳ, như thể mọi nhọc nhằn của cuộc mưu sinh đã được gửi gắm lại sau lưng, nhường chỗ cho niềm vui rất đỗi bình dị là được đến chợ phiên để gặp gỡ và tâm tình.
Với tác phẩm “Góc chợ quê” chất liệu Acrylic của họa sĩ Phạm Đức Lợi, khung cảnh chợ phiên hiện lên với gam màu trầm ấm, mang đậm dấu ấn thời gian. Dưới mái hiên lợp lá cọ đơn sơ, những người đàn ông và phụ nữ vùng cao ngồi bên nhau cùng trao đổi những sản vật địa phương.
Điểm thú vị trong bức tranh là sự xuất hiện của chú ngựa bạch đứng lặng lẽ bên cột gỗ, trên lưng là chiếc yên cương sẵn sàng cho hành trình dài vượt núi trở về bản. Người thì đang chăm chú kiểm tra món hàng, người đứng che ô dưới bóng râm, tất cả tạo nên bức tranh sinh hoạt đời thường vô cùng sống động. Trang phục truyền thống với sắc đỏ, xanh đậm hòa quyện cùng màu đất của núi rừng tạo nên tổng thể hài hòa, sâu đậm tình cảm gắn kết cộng đồng. Chợ phiên đối với họ không chỉ là nơi mua bán mà còn là dịp để gặp gỡ, hỏi thăm sức khỏe sau một tuần lao động vất vả, là nơi duy trì sợi dây văn hóa qua bao đời.
Tác phẩm khắc gỗ “Nụ cười vùng cao” của họa sĩ Đặng Quyết Thắng, giữa không gian phiên chợ đông đúc, một nhóm phụ nữ trong trang phục thổ cẩm đỏ rực đang quây quần bên nhau với gương mặt rạng rỡ và nụ cười tươi tắn. Nụ cười ấy chân chất, hồn hậu như chính cỏ cây hoa lá miền sơn cước, làm bừng sáng cả một góc chợ. Những dấu khắc gỗ mềm mại đã tạc lại trọn vẹn khoảnh khắc giao tiếp đầy tình người ấy. Trẻ nhỏ lấp ló sau lưng mẹ, những rổ trái cây rừng, những củ sắn, bắp ngô được bày biện xung quanh càng làm cho bức tranh thêm phần tươi đẹp. Nét đôn hậu của những người phụ nữ vùng cao đã mang lại điểm nhấn cho bức họa.
Qua lăng kính của hội họa, vẻ đẹp bình dị từ các phiên chợ vùng cao hiện lên như một bảo tàng sống động về văn hóa. Ở đó, mỗi nét cọ, mỗi dấu khắc gỗ không chỉ tái hiện hình dáng con người hay cảnh vật, mà còn chứa đựng cả tâm hồn, tín ngưỡng và tập quán lâu đời.
Đó là văn hóa mặc được gửi gắm qua từng đường kim mũi chỉ thêu thùa tỉ mỉ trên trang phục truyền thống; là văn hóa ứng xử qua ánh mắt lấp lánh niềm vui, cái siết tay thật chặt hay nụ cười giòn giã giữa đại ngàn. Thiên nhiên hùng vĩ dường như ôm ấp lấy con người và con người lại hòa mình vào thiên nhiên để tạo nên bức tranh nhân sinh vô cùng thi vị.
Hội họa đã làm “nhiệm vụ” lưu giữ và tôn vinh những khoảnh khắc đẹp nhất của phiên chợ vùng cao, biến những sinh hoạt đời thường thành những tác phẩm nghệ thuật có sức lay động lòng người. Qua tài năng và sự rung động tinh tế của các họa sĩ Chi hội Mỹ thuật, bức tranh về chợ phiên miền sơn cước càng trở nên gần gũi, lung linh và tràn đầy sức sống. Đó là biểu tượng của văn hóa, của tình đất, tình người vùng cao, để lại trong lòng người thưởng ngoạn những dư âm ngọt ngào, sâu lắng về miền đất luôn rực rỡ sắc màu yêu thương. Chợ vùng cao trong hội họa vì thế không chỉ là câu chuyện của quá khứ hay hiện tại, mà còn là bản trường ca về tình yêu cuộc sống, vẻ đẹp bất tận của những giá trị văn hóa luôn thấm sâu vào đời sống của đồng bào các dân tộc Tây Bắc
