Trong văn học - nghệ thuật, hình tượng phụ nữ luôn là chủ đề xuyên suốt, phản ánh chân thực đời sống xã hội qua nhiều thời kỳ. Không chỉ là mô tả mang tính ước lệ, các tác phẩm thơ ca, văn xuôi, hội họa và nhiếp ảnh đương đại đã khai thác vẻ đẹp của phụ nữ ở sự tần tảo, lòng vị tha, bao dung, nhân hậu tạo nên những hình tượng nghệ thuật giàu sức lay động, phản ánh vai trò của người mẹ, người vợ trong gia đình và xã hội...
Thơ ca là nơi khắc họa sâu đậm nhất hình tượng người mẹ với những vất vả và sự hy sinh thầm lặng theo thời gian. Mỗi vần thơ như thước phim ghi lại những thăng trầm trong cuộc sống và vết hằn thời gian trên dáng mẹ, nơi từng giọt mồ hôi rơi xuống để đổi lại sự trưởng thành của con. Trong bài thơ “Mẹ”, tác giả An Nhu đã khắc họa vóc dáng gầy gò, chịu thương chịu khó của người mẹ nơi quê nhà: “Đời mẹ tôi mòn những sớm trưa/Bờ vai sần chai sạn/Vóc thân gầy bao ngày vượt cạn/Ấp ủ con ròng rã những đêm thâu...”.
Sự hy sinh vất vả nhọc nhằn ấy luôn là chốn dừng chân bình yên nhất cho đứa con trở về sau những bão giông cuộc đời. Nhà thơ Nguyễn Đăng Lộc trong bài thơ “Lòng mẹ” đã miêu tả trọn vẹn cảm xúc của mẹ khi được đón các con trở về: “Đàn chim lạc vào Đông/Sương khói kéo sang song/Con tìm về với mẹ/Mẹ reo lên rất khẽ/Đôi tay già rưng rưng/... Con tìm về cuối Đông/Sương giăng khắp núi rừng/Những cành đào hé nụ/Lòng mẹ thật mênh mông”.
Giữa cái lạnh buốt của sương giăng núi rừng, sự vỡ òa reo vui và đôi tay “rưng rưng” của mẹ chính là ngọn lửa sưởi ấm tâm hồn những đứa con xa xứ.
Tập truyện ngắn “Người đi tìm hạnh phúc” của tác giả Bùi Thị Kim Cúc xoay quanh 14 câu chuyện nhỏ - 14 mảnh đời khác nhau. Xuyên suốt tập sách, hình ảnh người vợ, người mẹ hiện lên với muôn vàn vất vả, tảo tần. Dù mỗi người mang một tâm trạng và hoàn cảnh riêng, điểm chung ở họ chính là hành trình kiên trì kiếm tìm hạnh phúc cho bản thân và cho những người thân yêu của mình. Họ chính là những phụ nữ thắp lửa trong mỗi gia đình. Bên cạnh đó, tiểu thuyết “Mẹ là nông dân” của nhà văn Hoàng Thế Sinh không chỉ là trang viết về người mẹ mà còn là tấm gương để tác giả tự soi bóng cuộc đời mình.
Cùng với văn học, vẻ đẹp của phụ nữ còn được phản chiếu sinh động, đầy cảm xúc qua ngôn ngữ của hội họa và mỹ thuật. Mỗi nét cọ, mỗi mảng màu hay khoảnh khắc nghệ thuật đều gửi gắm vào đó sự trân trọng đối với những phụ nữ miền sơn cước với vẻ đẹp bình dị bừng sáng cả núi rừng.
Ở tác phẩm khắc gỗ “Hơi ấm vùng cao” của tác giả Đặng Quyết Thắng, người xem bị cuốn hút bởi không gian ấm cúng bên bếp lửa nhà sàn. Mảng sáng tối tương phản mạnh mẽ của chất liệu khắc gỗ làm nổi bật hình ảnh hai người phụ nữ vùng cao bên bếp lửa nồng. Bếp lửa không chỉ xua đi cái lạnh giá của núi rừng trùng điệp mà còn tượng trưng cho lửa lòng, sự gìn giữ nếp nhà và hơi ấm gia đình mà phụ nữ chính là người giữ lửa.
Trước bức tranh in tổng hợp “Tần tảo” của họa sĩ Trần Trung Hiếu, cảm xúc người xem lại lắng đọng trước chân dung người mẹ già vùng cao. Từng nếp nhăn hằn sâu trên gương mặt, từng nét gấp của chiếc khăn đội đầu hay hình ảnh chú trâu gắn bó bên cạnh đều thể hiện một đời dầm sương mưa nắng, chịu thương chịu khó. Kỹ thuật in tổng hợp với những chi tiết đan cài tạo nên sự gân guốc, mộc mạc nhưng chứa đựng sức mạnh nội tâm phi thường của phụ nữ vùng cao.
Cùng với hội họa, ống kính nhiếp ảnh cũng ghi lại những khoảnh khắc chân thực, bừng sáng tình mẫu tử và sự gắn kết gia đình giữa thiên nhiên hùng vĩ. Nhiếp ảnh có thế mạnh bắt trọn những khoảnh khắc bình dị của đời sống, lan tỏa qua từng ánh mắt, nụ cười.
Bức ảnh ghi lại cảnh người mẹ dân tộc Mông cõng con nhỏ trên lưng giữa vườn hoa cải vàng rực rỡ và sắc hồng tươi thắm của hoa Tớ dày đã tạo nên bức tranh tuyệt đẹp về tình mẹ. Ánh mắt trìu mến, nụ cười rạng rỡ của người mẹ hòa cùng nét hồn nhiên của đứa trẻ khiến người xem cảm nhận sự ấm áp thiêng liêng của tình mẫu tử. Tình yêu thương của mẹ dành cho con luôn giản dị mà bao la như chính đất trời vùng cao.
Ở một góc máy khác, bức ảnh khắc họa không gian gia đình quây quần trên hiên nhà gỗ giữa biển mây bồng bềnh và cành đào khoe sắc lại chạm đến trái tim người xem bằng sự ấm áp của niềm hạnh phúc. Hình ảnh người bà ngồi chăm sóc, trò chuyện cùng các cháu nhỏ chơi đùa với quả bóng màu xanh, phía sau là người mẹ trẻ đứng nhìn với ánh mắt trìu mến đã tạo nên sự sinh động về tiếp nối gia đình. Không gian bao la của núi rừng, mây ngàn bỗng trở nên gần gũi, tràn ngập hơi ấm nhờ tình yêu thương, sự che chở của những phụ nữ trong gia đình.
Dù được thể hiện qua ngôn ngữ thơ ca, văn xuôi, nét vẽ hay khoảnh khắc nhiếp ảnh chân thực, hình tượng người phụ nữ vẫn luôn sáng lên vẻ đẹp tần tảo, giàu lòng vị tha. Những sáng tác ấy không chỉ làm giàu thêm kho tàng văn học - nghệ thuật địa phương, còn chạm đến trái tim công chúng như lời khẳng định về vai trò không thể thay thế của phụ nữ trong gia đình và xã hội.
