Với Thủ tướng đương nhiệm Netanyahu, trong nước ông phải vất vả đối phó các cáo buộc tham nhũng cá nhân và duy trì liên minh cầm quyền, ngoài nước đối mặt áp lực chiến sự trên nhiều mặt trận, uy tín quốc tế và không gian ngoại giao của Israel bị tổn hại nghiêm trọng.
Trong bối cảnh nhiều bóng đen bao phủ, ông Netanyahu liệu có vượt qua “kỳ thi lớn” của vận mệnh để tái đắc cử Thủ tướng như ý muốn? Cuộc bỏ phiếu này có làm thay đổi chính trường Israel? Biến động chính trị ở Israel sẽ tác động thế nào đến tình hình Trung Đông?
“Người đàn ông của an ninh” không còn an toàn?
Những năm qua, các chính trị gia Israel thay đổi liên tục, song ông Netanyahu vẫn hiện diện lâu dài trên chính trường và nhiều lần trở lại nhờ tài liên minh, mặc cả.
Ông Netanyahu là Thủ tướng có thời gian cầm quyền dài nhất kể từ khi Israel lập quốc năm 1948. Kể từ lần đầu giữ chức Thủ tướng năm 1996, ông nhiều lần đảm nhiệm vị trí này, tổng thời gian cầm quyền gần 20 năm.
Trước cuộc bầu cử Quốc hội ngày 27/10, nhà chính trị kỳ cựu này lại đối mặt thách thức nghiêm trọng, triển vọng bầu cử không lạc quan.
Điểm đặc biệt của cuộc bầu cử lần này là đây là cuộc bầu cử đầu tiên của Israel kể từ khi bị Hamas tập kích ngày 7/10/2023, được coi là cuộc trưng cầu tín nhiệm đối với ông Netanyahu.
Reuters nhận định, sai sót an ninh lớn trong nhiệm kỳ của ông Netanyahu đã làm tổn hại nghiêm trọng hình ảnh chính trị của ông và là gánh nặng chính trị ông vẫn chưa thoát ra được.
Từ khi vòng xung đột Palestine - Israel mới bùng phát, dù ông Netanyahu duy trì đường lối cứng rắn nhằm giữ hình ảnh “người đàn ông của an ninh”, giao chiến với Phong trào Kháng chiến Hồi giáo Palestine (Hamas), Hezbollah (Liban), Iran..., thúc đẩy tác chiến đồng thời trên “7 mặt trận”, chiến lược này vẫn không giải quyết được nỗi lo an ninh của cử tri bình thường. Cuộc chiến tiêu hao kéo dài cũng phủ bóng lên sự phát triển lâu dài của Israel.
Ngày 24/10, nhiều người dân tập trung ở Tel Aviv để phản đối ông Netanyahu và chính phủ, kêu gọi thành lập ủy ban điều tra, yêu cầu làm rõ các lỗ hổng an ninh trong vụ tập kích ngày 7/10/2023.
Có người đặt câu hỏi vì sao chiến lược của chính phủ không thực sự bảo đảm an ninh cho người dân. Một số người khác chỉ trích chiến tranh kéo dài khiến Israel phải trả giá về chính trị, kinh tế và ngoại giao.
“Thời đại Netanyahu” có kết thúc?
Với ông Netanyahu, cuộc bầu cử này liên quan đến tiền đồ chính trị của chính ông.
Là Thủ tướng đương nhiệm đầu tiên của Israel bị xét xử, ông Netanyahu vướng nhiều vụ kiện, đối mặt các cáo buộc nhận hối lộ, lừa đảo và vi phạm lòng tin của công chúng.
Truyền thông Israel cho biết, kể từ khi phiên tòa bắt đầu, ông Netanyahu nhiều lần viện cớ chiến sự, công du nước ngoài, sức khỏe để “trì hoãn, né tránh phiên tòa”. Nếu mất chức Thủ tướng, sự nghiệp chính trị của ông rất có thể chấm dứt.
Cũng có ý kiến chỉ trích rằng việc ông Netanyahu để quân đội Israel tác chiến nhiều mặt trận, khiến đất nước liên tục ở trong “tình trạng chiến tranh”, ở một mức độ nào đó cũng nhằm lôi kéo các thế lực cực hữu trong liên minh cầm quyền, qua đó giữ vị thế “Thủ tướng thời chiến”.
Sự ủng hộ muộn màng của ông Trump khó giải được thế khó
Chỉ còn vài ngày trước bầu cử, ông Netanyahu, đang trong thế khó, cuối cùng cũng nhận được sự ủng hộ công khai của Tổng thống Mỹ Donald Trump.
Ngày 18/10, Tổng thống Donald Trump ca ngợi Thủ tướng Netanyahu trên mạng xã hội, nói dù gặp “sự phản đối to lớn”, “Bibi (biệt danh của ông Netanyahu) không chỉ vượt qua mà còn mạnh mẽ hơn”. Ông “hoàn toàn và tuyệt đối ủng hộ” ông Netanyahu tranh cử nhiệm kỳ mới.
Ông Netanyahu nhanh chóng đăng bài cảm ơn, kêu gọi cử tri Israel lắng nghe tiếng nói của ông Trump.
Tuy nhiên, một số nhà phân tích không đánh giá cao việc sự ủng hộ của ông Trump mang về được bao nhiêu phiếu bầu.
Theo ông Hermann, nhà phân tích thuộc Viện Dân chủ Israel, sự ủng hộ muộn màng của ông Trump “có thể giúp giành lại một số người ủng hộ ông Netanyahu đang dao động, nhưng khó thu hút sự ủng hộ rộng rãi”.
Một cuộc khảo sát của cơ quan liên quan cho thấy chỉ 7% người Israel “rất tin tưởng” ông Trump “sẽ làm điều đúng đắn” trong quan hệ Mỹ - Israel, 45% hoàn toàn không tin tưởng ông.
“Dù Israel bầu ra lãnh đạo mới, chiến lược cốt lõi sẽ không đổi”
Về mặt lịch sử, hệ thống chính đảng của Israel mang tính phân mảnh, các đảng nhỏ và vừa mọc lên như nấm, chưa từng có một đảng đơn lẻ lập chính phủ, các nội các đều là chính phủ liên minh nhiều đảng. Lần này nhiều khả năng cũng không ngoại lệ.
Times of Israel dẫn đa số cuộc thăm dò cho thấy, trong cuộc bầu cử này, liên minh cầm quyền nhiều đảng do ông Netanyahu lãnh đạo, do Likud làm chủ đạo, dự kiến giành 50 đến 53 ghế, có thể không đạt đa số trong tổng số 120 ghế cần thiết để lập chính phủ mới.
Các cuộc thăm dò còn dự báo phe chống ông Netanyahu, trong đó có đảng Chính trực do cựu Tổng tham mưu trưởng quân đội Israel Gadi Eisenkot lãnh đạo, dự kiến giành 52 đến 53 ghế. Ngoài ra, các đảng Arab cũng sẽ giành một số ghế nhất định.
Nghĩa là phe ông Netanyahu và phe đối lập đều có cơ hội thắng. Do mâu thuẫn bè phái ăn sâu, các phe mặc cả vì lợi ích chính trị, sau bầu cử còn có thể rơi vào bế tắc lập chính phủ. Ông Netanyahu có thể ở lại với tư cách quyền Thủ tướng, sau đó Israel sẽ tổ chức bầu cử Quốc hội lần nữa.
Nhưng dù kết quả bầu cử thế nào, lập trường của Israel về vấn đề Palestine - Israel khó thay đổi chỉ vì một cuộc bầu cử, kênh truyền hình Al Jazeera (Qatar) phân tích.
Reuters dẫn các nhà phân tích cũng cho rằng dù Israel bầu ra lãnh đạo mới, chiến lược cốt lõi sẽ không đổi: “Iran vẫn sẽ là đối thủ chính của Israel, sức mạnh quân sự cũng vẫn sẽ là công cụ ưu tiên của Israel.”
Các nhà phân tích cho rằng nếu ông Netanyahu thắng cử với sự ủng hộ của các đối tác liên minh cực hữu, điều này có thể thúc đẩy ông tăng cường chiến tranh với Iran, đồng thời siết chặt kiểm soát Bờ Tây. “Chính sách an ninh của Israel có thể trở nên cứng rắn hơn.”
