Vùng Văn Yên từ lâu đã được mệnh danh là “thủ phủ quế” của cả nước. Với người Dao nơi đây, cây quế không chỉ là sinh kế, nguồn thu nhập chính và là một phần máu thịt, là “báu vật” của mỗi gia đình. Chính vì thế, khi một đứa trẻ chào đời, món quà ý nghĩa nhất mà cha mẹ, ông bà dành tặng không phải là vàng, bạc hay những món đồ chơi đắt tiền, mà là một đồi quế xanh mướt.
Ông Lý Minh - người có uy tín tại thôn Làng Mới, xã Tân Hợp chia sẻ với ánh mắt tự hào: Người Dao chúng tôi quan niệm, cây quế cũng giống như con người, cần sự chăm sóc mới lớn lên khỏe mạnh. Khi đứa trẻ cất tiếng khóc chào đời, gia đình sẽ chọn khoảnh đất tốt nhất, trồng những cây quế đầu tiên. Đó là “của để dành”, là tài sản khởi đầu cho cuộc đời của đứa trẻ.
Phong tục này diễn ra tự nhiên và đầy thiêng liêng. Ngay sau khi em bé tròn tháng, người cha hoặc người ông sẽ lên rừng, chọn những cây quế giống tốt nhất để trồng. Số lượng cây không quy định cụ thể, có thể là vài chục, cũng có thể là hàng trăm cây, tùy thuộc vào điều kiện kinh tế của mỗi gia đình.
Điều thú vị là ở chỗ, cây quế được trồng vào dịp này sẽ gắn liền với cuộc đời của đứa trẻ. Người Dao tin rằng, nếu cây quế xanh tốt, đứa trẻ cũng sẽ lớn lên khỏe mạnh, thông minh và gặp nhiều may mắn. Việc chăm sóc cây quế cũng dạy cho đứa trẻ bài học đầu đời về sự kiên trì, lòng biết ơn và ý thức bảo vệ môi trường.
Khi đứa trẻ lớn lên, cây quế cũng dần trưởng thành. Đến khi con trẻ đến tuổi trưởng thành, lập gia đình, những cây quế năm xưa đã trở thành những thân cây cổ thụ, vỏ dày cho tinh dầu thơm ngát. Khi ấy, cha mẹ sẽ trao lại đồi quế cho con. Đó là số vốn đầu tiên để con xây dựng tổ ấm, là lời chúc phúc của cha mẹ dành cho con trên chặng đường đời mới.
Chị Đặng Thị Mẩy ở xã Tân Hợp, vừa phát cỏ dưới tán rừng quế vừa tâm sự: Đồi quế này là của bố mẹ trồng cho tôi từ ngày tôi mới lọt lòng. Giờ tôi đã có con, tôi cũng đang chăm chút đồi quế mới để dành cho cháu. Đời này qua đời khác, rừng quế cứ thế xanh mãi.
Vừa mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc về gia đình, phong tục trồng quế mừng trẻ ra đời vừa là “bộ lọc” tự nhiên, giúp người Dao vùng Văn Yên bảo vệ và phát triển diện tích rừng một cách bền vững. Trong khi nhiều nơi đang đối mặt với tình trạng phá rừng, thì tại vùng Văn Yên, rừng quế ngày càng mở rộng. Mỗi đứa trẻ ra đời là một mầm xanh mới được gieo xuống. Chính ý thức “trồng cây cho con” đã tạo nên phong trào tự giác trong cộng đồng. Người Dao không cần ai nhắc nhở, họ tự ý thức rằng mình phải giữ rừng, phải chăm sóc rừng, bởi đó là tương lai của con cháu họ.
Trồng quế mừng trẻ ra đời không chỉ là gieo xuống đất một hạt giống, mà là gieo vào lòng con trẻ niềm tin và hy vọng. Đó là cách người Dao truyền dạy con cháu qua các thế hệ: Dù cuộc sống có đổi thay, dù công nghệ có phát triển đến đâu, thì giá trị của sự gắn kết giữa con người và “đất mẹ” vẫn luôn là nền tảng vững chắc. Khi những đứa trẻ lớn lên, rời bản làng đi học, đi làm, trong tâm thức của chúng vẫn luôn có hình bóng của những đồi quế. Đó là “cội nguồn”, là “nhà”, là nơi lưu giữ những kỷ niệm đẹp nhất của tuổi thơ. Và rồi, dù đi đâu, làm gì, chúng vẫn sẽ quay về, tiếp tục chăm sóc, gìn giữ và phát huy những giá trị mà cha ông đã dày công vun đắp.
Quế Văn Yên mang hương vị của sự sống, của tình yêu thương và sự tiếp nối. Đó là nét đẹp văn hóa cần được trân trọng và lan tỏa, để rừng quế mãi xanh và những đứa trẻ lớn lên cùng rừng, cùng đất, cùng những giá trị nhân văn cao đẹp.
