Dự hội nghị có đại diện Cục Di sản Văn hóa (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch); lãnh đạo và đại diện các cơ quan, đơn vị: Ban Tuyên giáo và Dân vận Tỉnh ủy, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, một số sở, ngành liên quan của tỉnh; Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn; Hội Khoa học lịch sử tỉnh Lào Cai cùng các nhà khoa học và chuyên gia.
Cuộc khai quật di chỉ khảo cổ học Ngòi Nhù, thôn An Thắng, xã Bảo Thắng được tiến hành từ ngày 05/11 đến ngày 25/12/2025.
Kết quả khai quật bước đầu xác định Ngòi Nhù là di chỉ cư trú có cấu trúc địa tầng tương đối rõ ràng - yếu tố có ý nghĩa đặc biệt trong nghiên cứu khảo cổ học. Sự hiện diện của các lớp văn hóa kế tiếp nhau cho thấy quá trình cư trú không mang tính ngắt quãng, mà có sự kế thừa và ổn định tương đối. Qua đó, gợi mở về sự tồn tại của các cộng đồng cư dân có tổ chức và khả năng thích nghi cao với môi trường sinh thái khu vực.
Hệ thống di vật thu được, gồm: công cụ đá, mảnh gốm, dấu tích bếp lửa và không gian sinh hoạt, đã cung cấp những cứ liệu quan trọng để bước đầu nhận diện đời sống vật chất và phương thức sinh kế của cư dân tiền sử. Đáng chú ý, sự đồng tồn tại của các yếu tố kỹ thuật mang đặc trưng hậu kỳ Đồ đá mới với những dấu hiệu chuyển tiếp sang sơ kỳ Kim khí, phản ánh quá trình biến đổi nội tại, liên tục.
Trên cơ sở phân tích ban đầu, di tích Ngòi Nhù được dự đoán có niên đại cách ngày nay khoảng từ 4.000 - 3.500 năm. Đây là giai đoạn mang tính bản lề trong tiến trình phát triển của xã hội tiền sử, đánh dấu những chuyển biến quan trọng về công nghệ, kinh tế và tổ chức xã hội.
Trao đổi thảo luận, nhận diện những giá trị qua đợt khai quật lần này, các nhà khoa học, các chuyên gia đều thống nhất rằng, từ những kết quả bước đầu, có thể đặt ra một số hướng nghiên cứu cần tiếp tục làm rõ trong thời gian tới, bao gồm: mối quan hệ của Ngòi Nhù với các di tích cùng niên đại trong khu vực thượng lưu và trung lưu sông Hồng; khả năng xác lập đặc trưng văn hóa riêng hoặc một phức hệ văn hóa khu vực; diễn trình chuyển đổi kinh tế và tổ chức xã hội của cư dân; cũng như vai trò của khu vực trong mạng lưới giao lưu tiền sử giữa vùng núi và đồng bằng. Những vấn đề này đòi hỏi không chỉ mở rộng quy mô khai quật, mà còn cần sự tham gia sâu hơn của các ngành khoa học liên quan theo hướng liên ngành và tích hợp.
Các chuyên gia cũng cho rằng đây là một trong những di tích có vai trò quan trọng đối với việc nghiên cứu về các con đường phát triển của văn hóa Hòa Bình và thời đại kim khí ở khu vực Tây Bắc. Tuy nhiên, di tích Ngòi Nhù đang chịu nhiều tác động ảnh hưởng đến sự nguyên vẹn của tầng văn hóa, vì vậy cần sớm xây dựng kế hoạch bảo vệ để đảm bảo sự toàn vẹn của di tích. Cùng với đó cần tiếp tục rà soát, quy hoạch các di tích, và có kế hoạch cụ thể để bảo tồn và phát huy những giá trị lịch sử, văn hóa của các di sản trên địa bàn tỉnh.
