Nghĩa Đô là địa bàn có đồng bào dân tộc Tày chiếm đa số. Phát huy lợi thế về giá trị văn hóa truyền thống và cảnh quan tự nhiên, chính quyền cùng người dân địa phương đã định hướng phát triển du lịch cộng đồng gắn với sản xuất nông nghiệp và bảo vệ môi trường một cách bền vững.
Được tỉnh lựa chọn triển khai xây dựng theo Bộ tiêu chí du lịch cộng đồng ASEAN, hướng tới mục tiêu hoàn thiện vào năm 2028, Nghĩa Đô đang từng bước chuyển mình rõ nét. Sự thay đổi ấy không chỉ thể hiện qua các chỉ số phát triển, mà còn được khẳng định từ cách đồng bào Tày gìn giữ, phát huy bản sắc văn hóa truyền thống để tạo dựng sinh kế bền vững.
Trước đây, Nghĩa Đô đã thoát nghèo và đạt chuẩn xã vùng I. Thành quả này đến từ định hướng nhất quán: phát triển du lịch cộng đồng gắn với nông nghiệp và môi trường, qua đó tạo sinh kế bền vững, nâng cao thu nhập cho người dân.
Không chỉ chuyển biến trong tư duy phát triển, đời sống người dân Nghĩa Đô cũng đang từng bước khởi sắc, thể hiện rõ nét qua những đổi thay cụ thể tại thôn Nậm Cằm.
Theo ông Cổ Kim Vệ - Trưởng thôn Nậm Cằm, hiện thôn có 75 hộ với 423 nhân khẩu. Người dân chủ yếu thâm canh lúa nước, trồng quế và đang thí điểm trồng cây dưa chuột trên khoảng một phần ba diện tích canh tác. Nhờ đó, đời sống từng bước được cải thiện, đặc biệt đối với các hộ trước đây thuộc diện nghèo và cận nghèo.
Song song với phát triển nông nghiệp truyền thống, các hợp tác xã trên địa bàn đã phát huy vai trò là điểm tựa, tạo việc làm ổn định cho người dân. Cây quế - một trong những cây trồng chủ lực của Nghĩa Đô hiện được sơ chế, đóng gói ngay tại địa phương, từng bước hình thành chuỗi giá trị hoàn chỉnh.
Đáng chú ý, Hợp tác xã Nông nghiệp xã Nghĩa Đô được xem là mô hình tiêu biểu trong tạo việc làm và nâng cao thu nhập cho người dân địa phương.
Hiện hợp tác xã có 13 thành viên chính thức và đang tạo việc làm cho khoảng 260 lao động tại địa phương. Dự kiến trong hơn một tháng tới, khi nhà máy đi vào hoạt động, số lao động sẽ tăng lên trên 400 người, hầu hết đều là người dân địa phương và trong khu vực. Mức thu nhập hiện được chi trả theo ngày, bình quân khoảng 340.000 đồng/người.
Chuỗi giá trị quế tại Nghĩa Đô đang được định hình rõ nét: người trồng có đầu ra ổn định, lao động sơ chế có việc làm quanh năm, còn sản phẩm địa phương ngày càng mở rộng cơ hội tiếp cận thị trường lớn hơn.
Trong tổng thể phát triển, du lịch cộng đồng nổi lên như điểm nhấn quan trọng. Những ngôi nhà sàn truyền thống của người Tày được bảo tồn, chỉnh trang và khai thác đón khách, vừa giữ gìn bản sắc văn hóa, vừa tạo nguồn thu ổn định cho người dân - một mô hình hài hòa giữa bảo tồn và phát triển.
Anh Hoàng Văn Bơm, đại diện Homestay Hoàng Văn Bóng là một trong những hộ tiên phong phát triển mô hình homestay tại Nghĩa Đô. Gia đình anh bắt đầu hoạt động khai thác du lịch từ năm 2010, xuất phát từ gợi ý của một du khách người Pháp khi đến tìm hiểu văn hóa Tày. Khi địa phương được công nhận là điểm du lịch, gia đình tiếp tục đầu tư, chỉnh trang cơ sở lưu trú theo hướng ngày càng chuyên nghiệp.
Hiện toàn xã Nghĩa Đô có hơn 20 hộ tham gia phát triển homestay. Du khách trong nước và quốc tế đến đây không chỉ lưu trú, mà còn trải nghiệm dệt vải, đan lát, thưởng thức ẩm thực Tày và tham dự các nghi lễ truyền thống. Bên cạnh đó, chính quyền xã đã biên soạn, xuất bản các ấn phẩm về văn hóa bản địa, vừa phục vụ nghiên cứu, vừa giúp du khách hiểu sâu hơn về vùng đất mà họ đang đặt chân đến.
Một miền quê đáng sống không chỉ được đo bằng mức độ ấm no, mà còn ở sự bình yên. Với quyết tâm xây dựng địa bàn không ma túy, Nghĩa Đô đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp ngay từ đợt cao điểm đầu tiên do Công an tỉnh phát động.
Theo Trung tá Phạm Thọ An - Trưởng Công an xã Nghĩa Đô, lực lượng công an đã chủ động tham mưu Đảng ủy, UBND xã ban hành nghị quyết, kế hoạch; đồng thời thành lập các tổ công tác phụ trách từng thôn nhằm triển khai mục tiêu xây dựng “xã không ma túy”. Công tác tuyên truyền được đẩy mạnh với pa-nô tại khu dân cư, cùng việc công khai hộp thư tố giác và đường dây nóng để người dân tham gia phát hiện, phản ánh.
Đối với người sau cai nghiện, xã phối hợp chặt chẽ với gia đình hỗ trợ tái hòa nhập, tiếp cận nguồn vốn và tạo việc làm. Nhờ đó, nhiều trường hợp đã ổn định cuộc sống, không tái nghiện và góp phần phát triển kinh tế địa phương.
Có thể khẳng định, diện mạo Nghĩa Đô hôm nay là kết quả của sự lãnh đạo đúng đắn từ Đảng ủy, sự quan tâm, điều hành sát sao của chính quyền địa phương, vai trò nòng cốt của lực lượng công an và tinh thần chủ động, sáng tạo của người dân. Với lộ trình rõ ràng và cách làm bài bản, Nghĩa Đô được kỳ vọng sẽ hoàn thiện Bộ tiêu chí du lịch cộng đồng ASEAN vào năm 2028 như mục tiêu đã đề ra, từng bước khẳng định vị thế của một miền quê đáng sống.
