Cụ thể hóa Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 07/01/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam, Lào Cai đã ban hành Đề án số 14-ĐA/TU ngày 29/12/2025 về bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa, con người Lào Cai đáp ứng yêu cầu hội nhập và phát triển giai đoạn 2026 - 2030. Điều này khẳng định, giáo dục văn hóa địa phương không phải là những phong trào mang tính thời điểm mà được cụ thể hóa bằng các nghị quyết, đề án dài hơi.
Lào Cai là một trong những địa phương dẫn đầu cả nước về số lượng di sản văn hóa phi vật thể được ghi danh, với 65 di sản cấp quốc gia và 4 di sản được UNESCO công nhận; 1 di tích quốc gia đặc biệt, 34 di tích quốc gia, 172 di tích cấp tỉnh. 85,5% hộ gia đình đạt tiêu chuẩn gia đình văn hóa; 77,5% thôn, tổ dân phố đạt tiêu chuẩn văn hóa; cơ quan đạt tiêu chuẩn văn hóa là 77,5%.
Cùng với đó, hệ thống di tích lịch sử, văn hóa được quan tâm đầu tư, với 207 di tích được xếp hạng các cấp. Nhiều di tích đã trở thành địa chỉ giáo dục truyền thống, góp phần bồi dưỡng lòng yêu nước, niềm tự hào dân tộc cho thế hệ trẻ, đồng thời huy động được nguồn lực xã hội đáng kể để tái đầu tư cho bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa.
Xác định văn hóa là nền tảng tinh thần, là động lực và nguồn lực nội sinh cho sự phát triển, chính quyền địa phương đã chủ động phân loại và đưa các di sản văn hóa phi vật thể quốc gia vào danh mục bảo tồn ưu tiên; xây dựng mô hình “Biến di sản thành tài sản”, giúp người dân, đặc biệt là thanh niên, thấy được giá trị kinh tế từ chính bản sắc quê hương; đầu tư thiết chế, xây dựng hệ thống nhà văn hóa, bảo tàng và các không gian sinh hoạt cộng đồng mang đậm hơi thở vùng cao.
Xã Việt Hồng là địa danh nổi tiếng với di tích Chiến khu Vần - “địa chỉ đỏ” quan trọng trong giáo dục truyền thống cách mạng cho thế hệ trẻ.
Đồng chí Hoàng Mạnh Hà - Bí thư Đảng ủy xã Việt Hồng cho biết: “Chúng tôi xác định văn hóa địa phương và truyền thống lịch sử của Chiến khu Vần không chỉ là niềm tự hào mà còn là nguồn lực nội sinh để phát triển kinh tế - xã hội. Chúng tôi coi việc giáo dục văn hóa cho thế hệ trẻ là nhiệm vụ then chốt để xây dựng con người Việt Hồng vừa am hiểu lịch sử, vừa có khát vọng cống hiến cho quê hương. Để làm được điều này, xã thường xuyên tổ chức các cuộc thi tìm hiểu về lịch sử địa phương, tích hợp thông tin di tích vào các nền tảng số, giúp thanh niên dễ dàng tiếp cận qua điện thoại thông minh”.
Trường học là nơi bảo tồn bản sắc văn hóa sống động, dưới sự chỉ đạo sát sao của cấp ủy, chính quyền và ngành giáo dục tỉnh Lào Cai, mô hình “Trường học đa văn hóa”, “Trường học hạnh phúc” đã góp phần tích hợp giáo dục văn hóa truyền thống vào hoạt động dạy học và sinh hoạt ngoại khóa, giúp học sinh được trải nghiệm thực tiễn thông qua các hoạt động.
Phong trào “Tuần lễ trang phục truyền thống” được tổ chức rộng khắp đã tạo hiệu ứng tích cực, khơi dậy niềm tự hào và ý thức gìn giữ bản sắc văn hóa trong giới trẻ. Đây là cách làm sáng tạo, xây dựng môi trường sư phạm thành nơi nuôi dưỡng tình yêu quê hương theo cách tự nhiên nhất.
Nhà giáo Hà Bích Ngọc - Bí thư chi bộ, Hiệu trưởng Trường PTDTNT Trung học phổ thông Miền Tây chia sẻ: “Chúng tôi tích hợp giáo dục văn hóa dân tộc thông qua các môn học, tổ chức hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp, tuyên truyền, phổ biến giáo dục pháp luật về bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc. Bên cạnh đó, tổ chức cho học sinh tham quan các di sản văn hóa giúp cho các em biết quan sát, phân tích và có ý thức gìn giữ nền văn hóa dân tộc. Không chỉ vậy, hằng năm, nhà trường mời các nghệ nhân, những người có uy tín tới trường giới thiệu, hướng dẫn, truyền dạy cho học sinh những di sản văn hóa; duy trì mặc trang phục các dân tộc vào ngày đầu tuần và các ngày lễ. Đặc biệt, nhà trường thiết lập một không gian sinh hoạt văn hóa dân tộc trong khuôn viên của trường”.
Để tăng cường vai trò của cấp ủy, chính quyền địa phương trong giáo dục văn hóa bản địa cho thế hệ trẻ tỉnh Lào Cai thời gian tới cần nâng cao trách nhiệm lãnh đạo của cấp ủy; tiếp tục cụ thể hóa các cơ chế hỗ trợ đặc thù; xác định khâu đột phá về số hóa di sản và truyền thông số; chú trọng xây dựng nguồn nhân lực văn hóa chất lượng cao…
Công tác giáo dục văn hóa truyền thống cho thế hệ trẻ tại Lào Cai không chỉ là câu chuyện bảo tồn mà cùng với vai trò của cấp ủy và chính quyền địa phương tạo ra một “hệ sinh thái” - nơi mà văn hóa được tôn trọng, người trẻ được tiếp sức và di sản được sống một đời sống mới. Với sự quyết liệt của hệ thống chính trị và sự đồng lòng của Nhân dân, tin rằng những “mạch ngầm” văn hóa mãi chảy, là điểm tựa vững chắc để thế hệ trẻ Lào Cai tự tin, tự hào cội nguồn dân tộc.
Trình bày: Thanh Ba
