Điển hình là tuyến đường từ Quốc lộ 32 vào thôn Háng Đề Đài dài hơn 4,2 km, được xây dựng theo Đề án phát triển giao thông nông thôn, tổng kinh phí trên 4 tỷ đồng, trong đó Nhà nước hỗ trợ 70%, Nhân dân đóng góp 30%. Công trình hoàn thành đã tạo thuận lợi cho người dân đi lại, vận chuyển nông sản.
Tuy nhiên, chỉ sau gần 3 năm đưa vào sử dụng, nhiều đoạn đã xuống cấp nghiêm trọng. Do toàn tuyến không có rãnh và cống thoát nước, mỗi mùa mưa nước từ sườn núi đổ thẳng xuống mặt đường, gây xói mòn nền đường, sạt lở taluy. Đặc biệt, có đoạn dài hơn 20 mét bị cuốn trôi hoàn toàn lớp bê tông, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn giao thông.
Ông Giàng A Sáu - Trưởng thôn Háng Đề Đài cho biết: Ngoài 70% kinh phí Nhà nước hỗ trợ làm đường, người dân đã đóng góp khoảng 1,6 tỷ đồng, hiện vẫn còn nợ doanh nghiệp khoảng 700 triệu đồng. Chúng tôi mong Nhà nước quan tâm đầu tư bổ sung hệ thống rãnh thoát nước để bảo vệ tuyến đường, giúp người dân yên tâm đi lại.
Không chỉ tuyến đường vào Háng Đề Đài, nhiều tuyến đường khác trên địa bàn xã cũng rơi vào tình trạng tương tự. Có nơi mặt đường bị khoét thành rãnh sâu, taluy âm sạt lở, gây nguy hiểm cho người và phương tiện. Mỗi khi mưa lớn, người dân phải tự đào rãnh tạm hoặc khơi thông dòng chảy để hạn chế nước tràn lên mặt đường.
Ông Giàng A Ly, người dân thôn Háng Đề Đài chia sẻ: Những đoạn đường đất chưa được bê tông hóa thì đi lại rất khó khăn, nhiều người bị ngã. Còn những đoạn đã đổ bê tông nhưng không có rãnh thoát nước thì nước mưa xói mòn, gây nguy hiểm, nhất là vào mùa mưa.
Theo ông Bùi Đình Hưởng - Đội trưởng Đội Quản lý đường bộ số 5, Công ty Cổ phần Xây dựng đường bộ 1, đối với các tuyến đường vùng cao có độ dốc lớn, hệ thống rãnh và cống thoát nước là hạng mục đặc biệt quan trọng, quyết định tuổi thọ công trình. Nếu được đầu tư đồng bộ ngay từ đầu, sẽ hạn chế đáng kể thiệt hại do mưa lũ.
Thực tế, nhiều tuyến đường giao thông nông thôn có quy mô đầu tư nhỏ, nguồn vốn hạn chế nên chỉ ưu tiên làm mặt đường, trong khi các hạng mục rãnh dọc, cống ngang và gia cố taluy chưa được bố trí đầy đủ. Bên cạnh đó, địa hình miền núi chia cắt, độ dốc lớn làm tăng chi phí xây dựng hệ thống thoát nước. Một số công trình được thiết kế từ nhiều năm trước cũng chưa tính toán đầy đủ lượng nước trong điều kiện mưa lớn do tác động của biến đổi khí hậu.
Việc thiếu hệ thống thoát nước không chỉ làm giảm tuổi thọ công trình mà còn gây nhiều hệ lụy. Mỗi mùa mưa, địa phương phải bố trí kinh phí khắc phục sạt lở, vá mặt đường, bảo đảm giao thông. Trong khi đó, người dân gặp khó khăn trong đi lại, vận chuyển nông sản, học sinh đến trường và tiềm ẩn nguy cơ tai nạn giao thông.
Theo thống kê, toàn xã Khao Mang hiện có 138 km đường nông thôn, trong đó gần 82 km chưa được kiên cố hóa và gần 10 km đường bê tông chưa có rãnh thoát nước. Trước thực trạng này, chính quyền địa phương thường xuyên cắm biển cảnh báo, khơi thông dòng chảy, huy động người dân dọn đất đá sau mưa. Tuy nhiên, đây chỉ là giải pháp tạm thời do nguồn lực đầu tư còn hạn chế.
Ông Tạ Anh Tuấn - Phó Chủ tịch UBND xã Khao Mang cho biết: Địa phương sẽ phối hợp với người dân khơi thông dòng chảy, xử lý các điểm sạt lở và đề xuất cấp trên bố trí kinh phí sửa chữa, bổ sung hệ thống rãnh, cống thoát nước. Đối với các tuyến đường đầu tư mới, xã sẽ kiên quyết kiến nghị chủ đầu tư đưa đầy đủ hạng mục rãnh và cống thoát nước vào thiết kế, thi công ngay từ đầu nhằm nâng cao tuổi thọ công trình và tránh lãng phí nguồn vốn đầu tư.
Những tuyến đường bê tông đã mở ra cơ hội phát triển cho vùng cao Khao Mang, nhưng để phát huy hiệu quả lâu dài, việc đầu tư cần được thực hiện đồng bộ ngay từ khâu thiết kế. Bởi hạng mục rãnh và cống thoát nước giữ vai trò quyết định trong việc bảo vệ nền đường, giảm chi phí sửa chữa, bảo đảm an toàn giao thông và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn vốn đầu tư công. Khi hệ thống thoát nước được quan tâm đúng mức, những tuyến đường vùng cao mới thực sự trở thành động lực phát triển kinh tế - xã hội bền vững.
