Nhiếp ảnh góp sức bảo tồn bản sắc các dân tộc thiểu số

Trong dòng chảy của toàn cầu hóa, đô thị hóa, nhiều phong tục, tập quán, lễ hội, trang phục truyền thống của các dân tộc thiểu số bị phai nhạt, thậm chí biến mất. Giữa lằn ranh mong manh còn và mất, ống kính nhiếp ảnh đang thực hiện sứ mệnh thầm lặng nhưng cấp bách - lưu giữ hồn cốt, bản sắc của các dân tộc thiểu số.

Sự phát triển của xã hội hiện đại đang đặt ra thách thức lớn đối với bảo tồn kho tàng di sản văn hóa Việt Nam. Giới trẻ ở các bản làng xa xôi ngày càng ít mặc trang phục truyền thống, các lễ hội cổ xưa dần bị giản lược, những nếp nhà, vật dụng mang tính biểu tượng trong cuộc sống đồng bào dân tộc thiểu số cũng dần thưa vắng...

Hơn bao giờ hết, vai trò của việc lưu trữ tư liệu trở nên cấp thiết. Đó chính là động lực thôi thúc hàng trăm nhiếp ảnh gia, cả chuyên nghiệp lẫn không chuyên, cả người Việt Nam lẫn người nước ngoài hướng ống kính của mình đến những vùng đất xa xôi nhất. Họ không tìm tác phẩm ảnh nghệ thuật đơn thuần. Họ đi tìm di sản.

Ống kính nhiếp ảnh đang thực hiện sứ mệnh góp phần lưu giữ hồn cốt, bản sắc của các dân tộc thiểu số Việt Nam.
Ống kính nhiếp ảnh đang thực hiện sứ mệnh góp phần lưu giữ hồn cốt, bản sắc của các dân tộc thiểu số Việt Nam.

Gần đây nhất, cuốn sách ảnh và triển lãm Sắc màu cuộc sống các dân tộc Việt Nam của Câu lạc bộ Nhiếp ảnh nữ Hải Âu, TP. Hồ Chí Minh, tập hợp 298 tác phẩm, đã kể lại câu chuyện về một Việt Nam đa dạng và giàu bản sắc. Đây là thành quả của những nỗ lực suốt 35 năm hình thành, các nữ nghệ sĩ nhiếp ảnh không ngừng rong ruổi qua bao vùng miền.

Phó Chủ nhiệm Câu lạc bộ Nhiếp ảnh nữ Hải Âu Nguyễn Hồng Nga chia sẻ về động lực trên hành trình này: “Trong dòng chảy của xã hội hiện đại, nét văn hóa độc đáo, bản sắc riêng của đồng bào các dân tộc thiểu số đang có nguy cơ mai một. Chúng tôi muốn dùng chính ngôn ngữ của nhiếp ảnh để ghi lại những khoảnh khắc sống động ấy”.

Bức ảnh "Dân tộc K'Ho" của tác giả Nguyễn Thị Sin.
Bức ảnh "Dân tộc K'Ho" của tác giả Nguyễn Thị Sin.

Nghệ sĩ nhiếp ảnh Hồng Nga lấy ví dụ về bức ảnh Dân tộc Mông tóc xù mà bà chụp tại Điện Biên cách đây vài chục năm. Bức ảnh ghi lại phong tục độc đáo của phụ nữ Mông ở đó: dùng đuôi ngựa quấn vào tóc cho dài ra, có khi tới 1 - 2m, nặng vài kg. “Họ đều cảm thấy hạnh phúc, vì với họ đấy là truyền thống dân tộc, là cách gìn giữ nét văn hóa từ xa xưa... Tình yêu đó là điều may mắn mà tôi đã lưu giữ được trong bức ảnh của mình. Bây giờ nét văn hóa này rất hiếm. Đời sống biến đổi, cơ hội để chụp được những giá trị văn hóa độc đáo của đồng bào các dân tộc thiểu số ngày càng ít hơn”.

Nhiếp ảnh gia Cao Thị Thanh Hà đều đặn nhiều năm qua tham gia những chuyến đi lên các vùng cao biên giới, nơi có đông đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống để “săn ảnh”. Len lỏi vào các thôn bản xa xôi nhất của các tỉnh Tây Bắc, Tây Nguyên, chị tìm chụp những ngôi nhà cổ, những mái nhà sàn, nhà trình tường…, ghi lại cuộc sống đời thường của bà con, từ nấu ăn bên bếp lửa, dệt thổ cẩm, vẽ sáp ong… Về miền Tây Nam Bộ, đến với đồng bào Khmer, chị tìm chụp những điệu múa cổ, những chùa tháp, những nghi lễ còn được gìn giữ đến nay…

“Chụp ảnh đồng bào các dân tộc trước hết là để lưu giữ cho mình. Mỗi dân tộc có đặc trưng riêng, thể hiện rõ nhất qua kiến trúc nhà ở, trang phục và lối sinh hoạt… Đối với tôi, mỗi bức ảnh chụp đồng bào dân tộc giống như tài sản quý vậy. Từ tài sản ấy mà góp phần bảo tồn, truyền bá hình ảnh của 54 dân tộc Việt Nam”, nghệ sĩ nhiếp ảnh Cao Thị Thanh Hà tâm sự.

Tác phẩm "Em bé dân tộc M’Nông" của nhiếp ảnh gia Rehahn.
Tác phẩm "Em bé dân tộc M’Nông" của nhiếp ảnh gia Rehahn.

Không chỉ nghệ sĩ trong nước, nhiều nhiếp ảnh gia quốc tế cũng dành tình yêu và tâm huyết để “giải mã” và lưu trữ văn hóa Việt Nam. Như nhiếp ảnh gia người Pháp Réhahn với hơn một thập kỷ đi sâu tìm hiểu các cộng đồng dân tộc và cho ra đời dự án Di sản vô giá, lưu giữ và giới thiệu văn hóa của 54 dân tộc Việt Nam. Di sản vô giá được ví như một bộ sưu tập ảnh chân dung và câu chuyện về các dân tộc, các sản phẩm thủ công truyền thống giúp công chúng hiểu rõ hơn về sự đa dạng bản sắc của đất nước hình chữ S.

Chia sẻ với báo chí, nhiếp ảnh gia Réhahn cho biết, để có được những bức chân dung “biết nói”, anh không chụp ảnh kiểu “cưỡi ngựa xem hoa” mà dành thời gian để sống, trò chuyện với bà con. Có vậy mới truyền tải được giá trị căn cốt của đồng bào, mới lưu giữ được những điều đáng quý đứng trước nguy cơ mai một.

Bởi vậy, có những dân tộc, như người Rơ Măm (chỉ còn vài trăm người), Réhahn đã mất 3 năm mới có thể thuyết phục được họ cho phép chụp ảnh trong trang phục truyền thống. Chính sự kiên nhẫn và tôn trọng đó đã giúp anh nắm bắt, biến những bức ảnh trở thành tác phẩm nghệ thuật lay động người xem và là tư liệu phong phú về cuộc sống các dân tộc Việt Nam.

Bức ảnh "Dân tộc Mạ" của tác giả Phí Thị Thu Hà.
Bức ảnh "Dân tộc Mạ" của tác giả Phí Thị Thu Hà.

Nhìn vào các bức ảnh chụp đồng bào dân tộc thiểu số không chỉ thấy màu sắc của trang phục, vẻ đẹp của con người mà còn thấy cả nếp sống, phong tục tập quán, bản sắc của đồng bào… Hành trình của các nhiếp ảnh gia bởi vậy giống như những người bảo vệ di sản thầm lặng. Bằng trái tim, sự kiên nhẫn và ống kính của mình, họ chính là những người “giữ lửa” cho nền văn hóa Việt Nam đa dạng, giàu bản sắc.

daibieunhandan.vn

Có thể bạn quan tâm

Tin cùng chuyên mục

“Triển lãm” văn hóa Mông

“Triển lãm” văn hóa Mông

Người Mông ở vùng Trạm Tấu trước đây có một hệ lịch riêng. Tết của người Mông diễn ra sớm hơn Tết Nguyên đán chừng một tháng. Nhưng hơn chục năm trở lại đây, do làm tốt công tác tuyên truyền, vận động, những gia đình người Mông ở vùng Trạm Tấu đã “chung một Tết” theo lịch chung. Dù vậy, những phong tục truyền thống như một phần linh hồn vẫn được giữ gìn cẩn trọng.

Người Hà Nhì vui Tết Gạ Ma O

Người Hà Nhì vui Tết Gạ Ma O

Người Hà Nhì đen là cộng đồng dân tộc thiểu số sinh sống tại một số xã vùng cao, biên giới khu vực Bát Xát với bản sắc văn hóa độc đáo. Một năm của người Hà Nhì đen thường có nhiều lễ hội, trong đó mở đầu bằng Tết Gạ Ma O.

Giữ gìn lễ hội Khai hạ của người Mường ở Liên Sơn

Giữ gìn lễ hội Khai hạ của người Mường ở Liên Sơn

Tại xã Liên Sơn, người Mường sinh sống tập trung ở các thôn: Ả Thưởng, Ả Hạ, Bản Vãn, Ao Luông, Gốc Bục, Gốc Bóp. Trải qua nhiều thế hệ, cộng đồng người Mường nơi đây vẫn gìn giữ được kho tàng văn hóa truyền thống phong phú, trong đó có lễ hội Khai hạ - một nghi lễ dân gian mang đậm bản sắc, được tổ chức thường niên vào ngày mùng 7 tháng Giêng âm lịch.

Thủ tướng Phạm Minh Chính gặp mặt nghệ sĩ, nhà báo, vận động viên tiêu biểu nhân dịp năm mới Bính Ngọ 2026

Thủ tướng Phạm Minh Chính gặp mặt nghệ sĩ, nhà báo, vận động viên tiêu biểu nhân dịp năm mới Bính Ngọ 2026

Chiều 23/2, tại Hà Nội, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính gặp mặt, chúc Tết các nhà văn hóa, trí thức, văn nghệ sĩ, nhà báo, phóng viên, vận động viên, huấn luyện viên, đại diện các doanh nghiệp văn hóa, du lịch, doanh nhân tiêu biểu trong lĩnh vực văn hóa, thể thao và du lịch.

Đặc sắc Lễ hội đình Làng Dọc

Đặc sắc Lễ hội đình Làng Dọc

Cứ mỗi độ xuân về, người dân xã Việt Hồng lại nô nức tham gia Lễ hội đình Làng Dọc - lễ hội dân gian mang đậm sắc thái văn hóa của người Kinh và người Tày cổ. Đây không chỉ là dịp cầu cho mạ xanh, lúa tốt, mùa màng bội thu mà còn gửi gắm ước vọng về cuộc sống an lành, no ấm, hạnh phúc.

Lễ Xên Đông - nét văn hóa đặc sắc của người Thái Mường Lò

Lễ Xên Đông - nét văn hóa đặc sắc của người Thái Mường Lò

Trong cộng đồng người Thái, lễ Xên Đông (còn gọi là lễ hội cúng rừng) thường được tổ chức vào đầu năm mới. Đây là nghi lễ truyền thống mang ý nghĩa cầu mong một năm mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, đời sống ấm no, vạn vật sinh sôi, thể hiện sự gắn bó hài hòa giữa con người với thiên nhiên.

Lào Cai tăng cường quản lý tổ chức lễ hội đầu xuân Bính Ngọ 2026

Lào Cai tăng cường quản lý tổ chức lễ hội đầu xuân Bính Ngọ 2026

Những ngày đầu Xuân Bính Ngọ 2026, trên khắp các làng bản, phố phường tỉnh của Lào Cai rộn ràng không khí lễ hội; tiếng trống hội tưng bừng, cờ ngũ sắc tung bay hòa quện với khói hương lan tỏa trong nắng sớm. Dòng người thành kính hướng về chùa, đền, đình và các di tích linh thiêng, gửi gắm ước vọng về một năm mới an khang, mùa màng tươi tốt, gia đình ấm no, hạnh phúc.

Bà con chơi kéo co tại Lễ hội Gầu Tào.

Rộn ràng trò chơi dân gian đầu xuân

Tết đến, xuân về, khi những cánh đào phai khoe sắc khắp núi rừng Tây Bắc cũng là lúc các bản làng ở Lào Cai tưng bừng mở hội. Sau phần nghi lễ trang nghiêm, thành kính là phần hội sôi động với những trò chơi dân gian đặc sắc - hoạt động không thể thiếu trong mỗi lễ hội xuân. Tiếng khèn, tiếng trống, tiếng reo hò hòa quyện trong tiết trời xuân tạo nên bức tranh rộn ràng, trở thành điểm nhấn sinh động trong đời sống văn hóa cộng đồng các dân tộc.

Lên Bắc Hà trải nghiệm cùng ngựa đua

Lên Bắc Hà trải nghiệm cùng ngựa đua

Bắc Hà không chỉ nổi tiếng với cảnh quan tươi đẹp, văn hóa chợ phiên, nét cổ kính của Dinh thự Hoàng A Tưởng... mà còn thu hút du khách bởi lễ hội đua ngựa truyền thống - di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Khai mạc Lễ hội Đền Đông Cuông năm 2026

Khai mạc Lễ hội Đền Đông Cuông năm 2026

Trong hai ngày 21 và 22/02/2026 (tức mùng 05 và mùng 06 Tết), UBND xã Đông Cuông tỉnh Lào Cai đã tổ chức Lễ hội đền Đông Cuông năm 2026. Đây là lễ hội tâm linh thường niên, thu hút hàng vạn người dân địa phương và du khách thập phương về tham dự, chiêm bái và trẩy hội đầu xuân.

Lãnh đạo xã Yên Thành thực hiện nghi thức "Tịch điền".

Đặc sắc Lễ hội “Lồng Tồng” ở Yên Thành

Hàng năm, cứ mỗi độ xuân về, đồng bào dân tộc Tày, Nùng trên địa bàn xã Yên Thành lại nô nức xuống đồng thực hiện các nghi thức truyền thống với mong ước về một năm mới mùa màng bội thu, cuộc sống ấm no, hạnh phúc. Sau lễ cúng thần linh và trời đất, Ban tổ chức thực hiện nghi lễ “Tịch điền” để lấy may, lấy phúc cho dân và suôn sẻ cho vụ mùa trong năm.

Xuân về vui hội đình Bằng Là

Xuân về vui hội đình Bằng Là

Cứ vào mồng 04 - mồng 05 tháng giêng hằng năm, khi sắc xuân còn ngập tràn trên khắp các miền quê, người dân xã Chấn Thịnh lại rộn ràng tổ chức Lễ hội đình Bằng Là - một trong những sinh hoạt văn hóa tâm linh tiêu biểu của địa phương.

Ngựa trong văn hóa dân gian người Nùng Dín

Ngựa trong văn hóa dân gian người Nùng Dín

Với đồng bào dân tộc thiểu số ở vùng cao, con ngựa là vật nuôi gần gũi, thân thiết trong mỗi gia đình. Dù không là "đầu cơ nghiệp" nhưng ngựa cũng được xem là tài sản có giá trị. Người vùng cao nuôi ngựa làm phương tiện thồ hàng, làm sức kéo, thậm chí để đua tài trong dịp lễ hội truyền thống... Sự gắn bó giữa người và ngựa cũng tạo nên những nét văn hóa đặc sắc trong nếp sống của mỗi dân tộc, vùng miền, trong đó có đồng bào Nùng Dín ở Lào Cai.

Nét đẹp từ sự nguyên bản

Nét đẹp từ sự nguyên bản

Dưới những nếp nhà sàn vương khói bếp, người Dao ở xã Yên Thành đón Tết cổ truyền đậm đà bản sắc. Không cầu kỳ, phô trương, Tết của đồng bào nơi đây mang đậm lòng thành kính hướng về tổ tiên và sự giao hòa tuyệt vời với thiên nhiên đại ngàn.

fb yt zl tw