Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an vừa đồng loạt khởi tố 5 vụ án hình sự liên quan hành vi “Xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan”, xảy ra tại nhiều doanh nghiệp truyền thông, công ty giải trí và nền tảng nội dung số.
Các chủ doanh nghiệp bị Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an khởi tố với cáo buộc xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan gồm BH Media, Lululola, 1900 Group, Mây Sài Gòn, Giọng ca để đời.
Vụ việc đánh dấu bước ngoặt quyết liệt trong việc xử lý các vi phạm bản quyền trên không gian mạng, vốn là "điểm nóng" gây nhức nhối suốt nhiều năm qua tại Việt Nam.
BH Media là ai?
BH Media tự giới thiệu là doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực nội dung số, phân phối âm nhạc và quản lý bản quyền tại Việt Nam. Công ty có tên pháp lý là Công ty cổ phần thương mại và dịch vụ truyền thông Bihaco. Người đại diện là ông Nguyễn Hải Bình, Tổng giám đốc BH Media, đồng thời là Phó Chủ tịch Hiệp hội Sáng tạo và Bản quyền Tác giả Việt Nam.
Trong nhiều năm, BH Media được biết đến là một trong những mạng lưới đa kênh lớn trên nền tảng số tại Việt Nam. Doanh nghiệp này hợp tác với YouTube, Facebook, TikTok và quản lý nhiều kênh nội dung thuộc các lĩnh vực ca nhạc, phim ảnh, thiếu nhi, thể thao hay tin tức.
Nguyễn Hải Bình, Tổng giám đốc công ty BH Media. Ảnh: Bộ Công an.
Hoạt động chính của BH Media tập trung vào quản lý bản quyền, phân phối nhạc số, phát hành nội dung trên các nền tảng trực tuyến, phát triển ứng dụng giải trí và cung cấp giải pháp truyền thông số cho doanh nghiệp.
Trước khi bị khởi tố, BH Media nhiều lần trở thành tâm điểm dư luận bởi các vụ việc liên quan đến “đánh gậy bản quyền” trên nền tảng số. Đơn vị này bị nhiều nhạc sĩ, nghệ sĩ và cả Trung tâm Bảo vệ quyền tác giả âm nhạc Việt Nam (VCPMC) phản ứng vì cho rằng doanh nghiệp đã xác nhận quyền sở hữu đối với nhiều tác phẩm lịch sử, nhạc cách mạng, dân ca hoặc các sáng tác nổi tiếng.
Một trong những vụ việc gây tranh cãi lớn nhất xảy ra vào cuối năm 2021, trong trận đấu giữa đội tuyển Việt Nam và Lào tại AFF Cup. Khi phần lễ chào cờ diễn ra, khán giả xem trực tiếp trên YouTube không nghe được Quốc ca Việt Nam. Trên màn hình xuất hiện thông báo cho biết âm thanh bị tắt vì lý do bản quyền.
Sự việc nhanh chóng tạo ra làn sóng tranh luận dữ dội. Nhiều ý kiến cho rằng BH Media đã đánh bản quyền ca khúc Tiến quân ca của cố nhạc sĩ Văn Cao. Đây là Quốc ca Việt Nam và trước đó gia đình nhạc sĩ đã hiến tặng tác phẩm cho nhân dân, Tổ quốc.
Theo thông tin được nhắc tới trên các bản tin của VTV thời điểm đó, khi video chứa Tiến quân ca được đăng tải trên YouTube, phần mô tả hiển thị nội dung “BHMedia Inc. (thay mặt cho Hồ Gươm Audio Video)” là đơn vị cấp phép.
Trước phản ứng của dư luận, BH Media phủ nhận việc nhận sở hữu Tiến quân ca. Doanh nghiệp cho rằng nhiều người đã hiểu chưa đúng giữa quyền tác giả và quyền liên quan theo Luật Sở hữu trí tuệ.
Trước khi bị khởi tố, BH Media từng là tâm điểm chú ý của dư luận trong nhiều năm vì các vụ tranh chấp bản quyền âm nhạc gay gắt.
Theo giải thích của công ty, quyền tác giả ca khúc vẫn thuộc về cố nhạc sĩ Văn Cao, còn bản ghi âm cụ thể do Hồ Gươm Audio đầu tư sản xuất nên đơn vị này có quyền sở hữu bản ghi và đã ủy quyền quản lý trên YouTube cho BH Media.
Ngoài Tiến quân ca, BH Media còn bị nhắc tên trong nhiều vụ khiếu nại bản quyền liên quan đến các tác phẩm dân gian hoặc nội dung của cơ quan nhà nước. Nhiều nghệ sĩ cũng từng công khai bày tỏ bức xúc. Nhạc sĩ Giáng Son, NSND Thu Hiền hay nhạc sĩ Nguyễn Vĩnh Tiến từng lên tiếng về việc các tác phẩm của họ bị nhận diện bản quyền trên YouTube.
Ca sĩ Quang Lập liên tiếp bị nhắc tên vì tranh chấp và tố cáo
Cùng bị nhắc tên trong vụ việc lần này là ca sĩ Quang Lập, tên thật Diệp Văn Lập, sinh năm 1978. Anh được biết đến là giọng ca bolero, gây chú ý từ năm 2015 thông qua các sản phẩm phát hành trên YouTube.
Nhiều ca khúc gắn với tên tuổi Quang Lập như Về đâu mái tóc người thương, Sầu tím thiệp hồng, Đêm buồn tỉnh lẻ, Nhật ký đời tôi. Thành phố buồn… đạt lượng nghe và xem lớn trên các nền tảng số.
Kênh YouTube Quang Lập Official hiện có hơn một triệu người đăng ký và vẫn duy trì hoạt động thường xuyên với các video ca nhạc mới. Các sản phẩm của nam ca sĩ chủ yếu phát hành trực tuyến, hướng đến nhóm khán giả yêu dòng nhạc bolero.
Trước khi bị khởi tố, nam ca sĩ cũng từng được nhắc tên trong vụ tranh chấp căn nhà của gia đình bà Nguyễn Thị Nguyệt tại phường Bình Trị Đông kéo dài nhiều năm.
Năm 2021, ca sĩ vướng tố cáo liên quan đến tranh chấp bản quyền âm nhạc với một tác giả trẻ. Theo chia sẻ, người này từng gửi tặng Quang Lập 12 ca khúc do mình sáng tác mà không yêu cầu chia sẻ tiền tác quyền và tự bỏ chi phí hòa âm phối khí để nam ca sĩ thu âm.
Sau đó, hai bên ký hợp đồng phát hành ca khúc với giá trị ghi trên giấy tờ là 30 triệu đồng. Tác giả cho biết mình không nhận khoản tiền này vì chỉ muốn hỗ trợ thần tượng, đồng thời được giải thích đây chỉ là thủ tục tượng trưng.
Tiếp đó, anh tiếp tục đưa thêm 5 ca khúc khác cho Quang Lập và ký thêm hợp đồng trị giá 5 triệu đồng. Một thời gian sau, tác giả phát hiện các văn bản đã ký là “Hợp đồng chuyển nhượng quyền tác giả”, thay vì “Hợp đồng cho phép sử dụng tác phẩm” như anh nghĩ ban đầu.
Khi liên hệ yêu cầu chỉnh sửa, hai bên không đạt được thống nhất. Sự việc tiếp tục căng thẳng khi một số bài hát của tác giả bị gỡ khỏi YouTube theo yêu cầu từ các công ty bản quyền được cho là nhận ủy quyền từ Quang Lập. Tác giả nói kênh của mình đã nhận 17 cảnh cáo bản quyền và phải gỡ hơn 40 video.
Mây Sài Gòn là gì?
Mây Sài Gòn là thương hiệu quen thuộc với các đêm nhạc phòng trà, acoustic, pop, rock, indie. Trên website chính thức, đơn vị này giới thiệu có hệ thống âm thanh chuyên nghiệp, từng tổ chức nhiều đêm nhạc tại Đà Lạt, TPHCM và một số địa phương, với các mức giá từ vài trăm nghìn đến triệu đồng/vé.
Sân khấu này từng có sự tham gia của nhiều ca sĩ như Mỹ Tâm, Hà Anh Tuấn, Lệ Quyên, Mỹ Linh, Uyên Linh, Văn Mai Hương, Hà Nhi, Quốc Thiên. Hiện đơn vị này đang mở bán vé cho đêm nhạc của ca sĩ Hà Nhi (dự kiến 24/5) và Quốc Thiên (dự kiến 18/6) tại Nhà hát C30 Hòa Bình (TPHCM).
Năm 2024, trong báo cáo tổng kết, Trung tâm Bảo vệ quyền tác giả âm nhạc Việt Nam (VCPMC) cho biết đơn vị này thường xuyên gặp khó khăn bởi nhiều đơn vị tổ chức biểu diễn vẫn có tình trạng trì hoãn trả tiền bản quyền, lạm dụng cơ chế thỏa thuận để cố ý làm mờ nhạt đi quyền "độc quyền" của tác giả cũng như né tránh nghĩa vụ thuộc về bên sử dụng. Điều này gây khó khăn, tốn kém về chi phí xử lý, thời gian và nhân lực của VCPMC.
Theo đại diện VCPMC, một số chương trình như Mây Sài Gòn, Mây Lang Thang (Đà Lạt, Hà Nội), Lululola đã không thiện chí trả tiền bản quyền, buộc bộ phận pháp lý của VCPMC lập hồ sơ khởi kiện.
