Lê Anh Xuân, tượng đài thơ bất tử

Trong dòng chảy hào hùng của văn học cách mạng VN, đặc biệt là giai đoạn kháng chiến chống Mỹ, cái tên Lê Anh Xuân (tên thật Ca Lê Hiến) luôn được nhắc đến như một hình ảnh tiêu biểu cho thế hệ trí thức - chiến sĩ trẻ, vừa cầm bút vừa cầm súng, lấy thơ làm vũ khí tinh thần, lấy cái đẹp để đối kháng với tàn bạo.

Dù hy sinh khi tuổi đời còn rất trẻ (28 tuổi), nhưng Lê Anh Xuân đã để lại dấu ấn sâu sắc với những vần thơ giàu cảm xúc, lấp lánh hình ảnh người lính và đất nước trong thời khắc sống còn của dân tộc.

Lê Anh Xuân sinh năm 1940 trong một gia đình trí thức yêu nước ở Bến Tre. Khi nhỏ, ông sống với cha mẹ ở vùng kháng chiến miền Tây Nam bộ. Năm 1952, ông làm việc ở nhà in thuộc Sở Giáo dục Nam bộ. Năm 1954, Lê Anh Xuân theo gia đình tập kết ra Bắc và học ở Trường học sinh miền Nam (Hải Phòng) và Trường đại học Tổng hợp Hà Nội. Tốt nghiệp đại học, ông làm phụ giảng một thời gian ngắn tại khoa Sử của trường. Ông sớm tiếp xúc với thi ca và thể hiện năng khiếu văn chương từ thời sinh viên. Cuối năm 1964, ông tình nguyện về Nam và công tác ở tiểu ban Giáo dục thuộc Ban Tuyên huấn Trung ương Cục rồi chuyển sang công tác ở ngành văn (Hội Văn nghệ Giải phóng).

Nhà thơ Lê Anh Xuân
Nhà thơ Lê Anh Xuân

Nhà thơ Lê Anh Xuân hy sinh tại mặt trận Sài Gòn ngày 24.5.1968. Trước đó 2 tháng, ông viết bài thơ cuối cùng Dáng đứng Việt Nam, gửi cho Tạp chí Văn nghệ Giải phóng rồi lên đường đi chiến đấu và hy sinh khi mới 28 tuổi. Có thể nói, bài thơ Dáng đứng Việt Nam là một tượng đài bất tử của thi ca yêu nước trong hơn nửa thế kỷ qua. Đây là một bài thơ bi hùng mang tính tráng ca và âm hưởng sử thi. Bài thơ dựng lên một bức tranh bi tráng và khốc liệt trong cuộc chiến sinh tử giải phóng đất nước với hình tượng lẫm liệt, oai hùng của người chiến sĩ. Trong bài thơ, người chiến sĩ vô danh khi hy sinh trên đường băng Tân Sơn Nhất đã được nhà thơ khắc tạc dáng đứng vào lịch sử dựng nước và giữ nước ngàn năm của dân tộc ta: "Anh ngã xuống đường băng Tân Sơn Nhứt/Nhưng Anh gượng đứng lên tì súng trên xác trực thăng/Và Anh chết trong khi đang đứng bắn/Máu Anh phun theo lửa đạn cầu vồng./Chợt thấy Anh, giặc hốt hoảng xin hàng/Có thằng sụp xuống chân Anh tránh đạn/Bởi Anh chết rồi nhưng lòng dũng cảm/Vẫn đứng đàng hoàng nổ súng tiến công/ (…) Không một tấm hình, không một dòng địa chỉ/Anh chẳng để lại gì cho riêng Anh trước lúc lên đường/Chỉ để lại cái dáng-đứng-Việt-Nam tạc vào thế kỷ/Anh là chiến sĩ Giải phóng quân...".

Nhà thơ Giang Nam cho biết, bài thơ trên được Lê Anh Xuân viết sau buổi nói chuyện của ông với anh em trong tòa soạn Văn nghệ Giải phóng về chuyến đi thực tế vào Sài Gòn trong đợt 1 chiến dịch Mậu Thân năm 1968. Trong đó, ông có kể về tấm gương một chiến sĩ giải phóng quân đã chiến đấu đến phút cuối cùng và dũng cảm hy sinh trên đường băng Tân Sơn Nhất với tư thế đang đứng bắn. Nghe câu chuyện này, Lê Anh Xuân đã khóc và thức suốt đêm để viết bài thơ Anh giải phóng quân, sau đó được nhà văn Anh Đức đổi thành Dáng đứng Việt Nam in trên Văn nghệ Giải phóng. Lê Anh Xuân không được đọc bài thơ của mình in trên báo vì ông đã tình nguyện xung phong vào Sài Gòn đợt 2 chiến dịch Mậu Thân 1968 và hy sinh ở chiến trường.

Trong đợt 2 chiến dịch Mậu Thân, Lê Anh Xuân từ căn cứ theo giao liên về thẳng mặt trận Sài Gòn. Nhà thơ Giang Nam kể lại: "Lê Anh Xuân nói: Tụi em về Nam là để chiến đấu với đồng bào, với anh em. Nếu về chỉ để đứng xem và viết thì về làm gì". Lê Anh Xuân đi rồi, chúng tôi nhận được điện của anh Trần Bạch Đằng yêu cầu không để Lê Anh Xuân đi. Nhưng đã muộn mất rồi!".

Năm 2001, giải thưởng Nhà nước về Văn học nghệ thuật được trao cho nhà thơ Lê Anh Xuân. Năm 2011, ông được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Ngay từ năm 1960, khi mới 20 tuổi, Lê Anh Xuân đã nổi tiếng với bài thơ Nhớ mưa quê hương đoạt giải nhì cuộc thi thơ của Báo Văn Nghệ, Hội Nhà văn VN. Khi trở lại quê nhà miền Nam, ông có các tập thơ Tiếng gà gáy, Hoa dừa, trường ca Nguyễn Văn Trỗi, truyện ký Giữ đất và bài thơ cuối cùng Dáng đứng Việt Nam (3.1968). Câu thơ cuối cùng, ông viết như một lời tiên tri về ngày chiến thắng của dân tộc và đất nước đang đến gần: "Từ dáng đứng của Anh giữa đường băng Tân Sơn Nhứt/Tổ quốc bay lên bát ngát mùa xuân".

Cùng với Dáng đứng Việt Nam, các bài thơ như Nhớ mưa quê hương, Lửa rừng, Một chuyến về thăm quê, hay các sáng tác đăng rải rác trên báo chí kháng chiến của Lê Anh Xuân đều thể hiện rõ chất Nam bộ phóng khoáng, cái tình sâu nặng với quê hương, đồng bào và đồng đội. Ông không tô vẽ hiện thực bằng những từ ngữ sáo rỗng mà truyền tải vẻ đẹp thực sự của lòng yêu nước, một tình yêu giản dị, trong trẻo, như chính con người ông.

Dù chiến tranh khốc liệt, thơ Lê Anh Xuân không bi lụy mà luôn hướng tới ánh sáng, niềm tin và khát vọng sống. Lê Anh Xuân để lại cho thi ca VN hiện đại bài học quý giá: Thơ và đời không thể tách rời, chính sự dấn thân vào hiện thực kháng chiến, sống và chiến đấu giữa lòng dân tộc đã tạo nên nguồn năng lượng chân thực trong thơ ông. Trong dòng chảy thi ca VN hiện đại, Lê Anh Xuân là minh chứng cho chân lý: nhà thơ có thể ngã xuống, nhưng thơ và lý tưởng thì mãi mãi đứng lên. (còn tiếp)

thanhnien.vn

Có thể bạn quan tâm

Tin cùng chuyên mục

Giữ hồn câu thơ, dệt tiếng lòng xứ sở

Giữ hồn câu thơ, dệt tiếng lòng xứ sở

Nhạc sĩ Nguyễn Xuân Vệ luôn dành trọn tình yêu cho quê hương, xứ sở. Trong “gia tài” sáng tác của ông, những ca khúc phổ thơ chiếm số lượng lớn. Sự đồng điệu giữa tâm hồn người nhạc sĩ với những vần thơ của các thi sĩ đã giúp ông chắp cánh cho ý thơ thành những giai điệu quê hương da diết, lay động lòng người...

 Mùa hè cùng trang sách

Mùa hè cùng trang sách

Mỗi độ hè về, khi tiếng ve rộn rã khắp phố phường, thư viện lại trở thành điểm hẹn thân quen của các em học sinh. Giữa nhịp sống hối hả, nơi đây mở ra một thế giới tĩnh lặng, từng trang sách đưa các em bước vào hành trình khám phá tri thức, nuôi dưỡng tâm hồn và khơi gợi niềm say mê tìm hiểu, lan tỏa văn hóa đọc đến cộng đồng.

Ấn tượng Lào Cai Fashion Show mùa 3: “Mây ngàn kể chuyện” - Sân chơi nghệ thuật ý nghĩa dành cho thiếu nhi dịp hè

Ấn tượng Lào Cai Fashion Show mùa 3: “Mây ngàn kể chuyện” - Sân chơi nghệ thuật ý nghĩa dành cho thiếu nhi dịp hè

Tối 06/6, tại sân khấu Quảng trường Phố đi bộ Đinh Lễ (phường Lào Cai), Trung tâm Văn hóa, Nghệ thuật và Thể thao tỉnh Lào Cai phối hợp với Trung tâm nghệ thuật Sky (Sky Art Center) tổ chức chương trình Lào Cai Fashion Show mùa 3 với chủ đề “Mây ngàn kể chuyện".

Đặc sắc đêm giao lưu Việt - Ấn mở màn Festival Yoga Sa Pa 2026

Đặc sắc đêm giao lưu Việt - Ấn mở màn Festival Yoga Sa Pa 2026

Tối 06/6, tại sân Quần, phường Sa Pa, đã diễn ra Đêm giao lưu văn nghệ Việt Nam - Ấn Độ với chủ đề “Yoga Sa Pa - Bản hòa ca giữa ngàn mây”. Đây là hoạt động mở màn đặc sắc trong chuỗi sự kiện hưởng ứng Ngày Quốc tế Yoga lần thứ 12 (21/6/2026), tạo không khí sôi động trước sự kiện Yoga quy mô lớn sẽ diễn ra vào ngày 07/6 tại Sa Pa - điểm đến được mệnh danh là “Nơi gặp gỡ đất trời”.

Tiếng vọng biển khơi từ những mảng màu

Tiếng vọng biển khơi từ những mảng màu

Sinh năm 1963, họa sĩ Nguyễn Đình Thi - Chi hội trưởng Chi hội Mỹ thuật Việt Nam tỉnh, nguyên Chủ tịch Hội Liên hiệp Văn học - Nghệ thuật tỉnh Yên Bái (trước hợp nhất) đã có hai lần được đặt chân đến Quần đảo Trường Sa vào năm 2017 và năm 2023. Từ những trải nghiệm thực tế nơi đầu sóng ngọn gió, ông đã tái hiện chân thực và sống động hình tượng người lính hải quân qua các tác phẩm hội họa của mình.

Cô bé 11 tuổi và tập thơ “Bác sách bụng to”

Cô bé 11 tuổi và tập thơ “Bác sách bụng to”

Vượt qua 146 tác phẩm dự thi ở vòng loại, bản thảo tập thơ “Bác sách bụng to” của Vũ Ngọc Diệp (học sinh lớp 5, Trường Tiểu học Lê Văn Tám, phường Lào Cai) đã xuất sắc lọt vào Top 10 chung khảo Giải thưởng Thiếu nhi Dế Mèn năm 2026. Vũ Ngọc Diệp cũng là 1 trong 4 tác giả thiếu nhi nhỏ tuổi nhất góp mặt trong cuộc thi năm nay.

Dẻo thơm bánh nẳng Đông Cuông

Dẻo thơm bánh nẳng Đông Cuông

Từ những tàu lá rừng, hạt nếp thơm và nước tro vàng được chắt lọc bằng kinh nghiệm truyền đời, người Tày Khao ở Đông Cuông vẫn bền bỉ gìn giữ nghề làm bánh nẳng truyền thống. Mỗi chiếc bánh không chỉ là món ăn dân dã gắn với đời sống thường nhật và các dịp lễ, mà còn chứa đựng những giá trị văn hóa được lưu truyền qua nhiều thế hệ.

Lào Cai đứng đầu cả nước về số lượng tập thể, cá nhân điển hình tại Triển lãm “Những tấm gương bình dị mà cao quý” năm 2026

Lào Cai đứng đầu cả nước về số lượng tập thể, cá nhân điển hình tại Triển lãm “Những tấm gương bình dị mà cao quý” năm 2026

Sáng 02/6, tại Hà Nội, Bảo tàng Hồ Chí Minh đã tổ chức khai mạc Triển lãm “Những tấm gương bình dị mà cao quý” năm 2026. Tại sự kiện này, tỉnh Lào Cai vinh dự là địa phương đứng đầu cả nước về số lượng tập thể, cá nhân điển hình tiên tiến được lựa chọn tham dự.

Đông đảo tăng ni, phật tử dự Đại lễ Phật đản Phật lịch 2570 tại chùa Tùng Lâm Ngọc Am

Đông đảo tăng ni, phật tử dự Đại lễ Phật đản Phật lịch 2570 tại chùa Tùng Lâm Ngọc Am

Sáng 31/5, tại chùa Tùng Lâm Ngọc Am (phường Yên Bái), Ban Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam tỉnh Lào Cai trang trọng tổ chức Đại lễ Phật đản Phật lịch 2570 - Dương lịch 2026. Đại lễ thu hút đông đảo tăng ni, phật tử và Nhân dân địa phương tham dự, trong không khí trang nghiêm, thành kính và đoàn kết của cộng đồng Phật giáo trên địa bàn.

Số hóa trong bảo tồn văn hóa dân tộc Dao

Số hóa trong bảo tồn văn hóa dân tộc Dao

Lào Cai là địa phương giàu bản sắc văn hóa với nhiều di sản truyền thống đặc sắc của đồng bào dân tộc thiểu số. Trong dòng chảy chuyển đổi số, nhiều nghi lễ, dân ca nghi lễ của người Dao đang được sưu tầm, số hóa và lan tỏa trên các nền tảng trực tuyến, mở ra hướng đi mới trong bảo tồn, phát huy di sản trước nguy cơ mai một theo thời gian.

Gìn giữ văn hóa Mường ở Quy Mông

Gìn giữ văn hóa Mường ở Quy Mông

Đồng bào dân tộc Mường ở xã Quy Mông sinh sống tập trung chủ yếu tại thôn Hợp Thành và rải rác tại một số thôn lân cận. Những năm qua, cùng với phát triển kinh tế, cấp ủy, chính quyền và người dân nơi đây luôn chú trọng gìn giữ, phát huy những giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc Mường để bản sắc văn hóa không bị mai một.

fb yt zl tw