Cùng với khèn, gậy sênh tiền cũng là một trong những nhạc cụ đặc sắc, gắn liền với đời sống, sinh hoạt văn hóa của người Mông. Điệu múa gậy sênh tiền với nhịp điệu, âm thanh độc đáo vẫn được người Mông vùng cao Lào Cai gìn giữ, trao truyền qua nhiều thế hệ.
Giữa chợ phiên vùng cao Cán Cấu (Si Ma Cai), một nhóm du khách người nước ngoài bị thu hút bởi âm thanh vui nhộn phát ra từ một đoạn trúc trên tay người đàn ông dân tộc Mông. Có lẽ đây là lần đầu tiên họ nhìn thấy người Mông múa gậy sênh tiền. Điệu múa thoạt nhìn khá đơn giản nhưng thực chất rất phức tạp với những động tác chân, tay nhịp nhàng kết hợp với gõ đoạn trúc vào nhiều vị trí khác nhau trên cơ thể để tạo ra âm thanh. Biểu diễn múa gậy sênh tiền cũng là cách người Mông vùng cao Lào Cai giới thiệu bản sắc văn hóa đến du khách. Họ cũng giới thiệu và bán những cây gậy sênh tiền để có thêm thu nhập.
Du khách quốc tế thích thú xem biểu diễn múa gậy sênh tiền tại chợ Cán Cấu, Si Ma Cai.
Anh Cư Phủ, thôn Ngải Phóng Chồ, xã Sín Chéng, người làm và bán gậy sênh tiền tại chợ Cán Cấu tâm sự: Không ai biết múa sênh tiền có từ bao giờ, chỉ biết đây là điệu múa cổ, gắn liền với nhiều nghi lễ văn hóa, được người Mông truyền từ đời này qua đời khác. Đây là điệu múa dành cho cả nam và nữ, không phân biệt lứa tuổi. Múa sênh tiền khá phức tạp vì động tác phải kết hợp chân, tay, hông, đầu, phối hợp nhịp nhàng với gậy. Phải thường xuyên tập luyện trong thời gian dài mới có thể biểu diễn thành thục.
“Các cụ cao niên kể lại, gậy sênh tiền không chỉ là nhạc cụ mà còn là vũ khí phòng thân của người Mông. Múa sênh tiền ẩn chứa những thế võ cổ truyền. Đó là những động tác xoay người, đá chân mà thoạt nhìn, người xem có thể nghĩ đơn giản là múa. Thuở xưa, người biết múa gậy sênh tiền đều là người biết võ và có thể trở thành chiến binh khi cần thiết”, anh Sùng A Chùa, thôn Mào Sao Phìn, xã Sín Chéng (Si Ma Cai) cho biết thêm.
Múa sênh tiền có nhiều bài, các bài đều từ 10 nhịp cơ bản mà phát triển ra. Người múa cầm gậy sênh tiền vừa múa, vừa di chuyển với các động tác để cây gậy chạm vào các vị trí trên cơ thể làm các đồng xu phát ra âm thanh. Bài múa có thể kết hợp các nhạc cụ khác (trống, chiêng) nhưng cũng có thể không cần, bởi âm thanh từ cây gậy sênh tiền đã đủ tạo nên không khí vui nhộn.
Cùng với khèn, gậy sênh tiền là biểu tượng văn hóa, là “linh hồn” của người Mông. Gậy sênh tiền thoạt nhìn thì đơn giản, nhưng muốn làm ra được một cây gậy đòi hỏi người làm phải thật sự có kinh nghiệm và đôi tay khéo léo, tỉ mỉ.
Làm gậy sênh tiền, người ta phải chọn những cây trúc thẳng, mọc trên núi đá, đường kính khoảng 2 cm, độ dày vừa phải, dài từ 0,8 - 1,2 m, đem về phơi trong bóng mát đến khi thật khô. Sau đó người làm chia gậy làm 4 phần, dùng dao sắc đục lỗ 3 phần để xâu đồng xu; một phần không đục lỗ để người múa cầm khi biểu diễn. Trong mỗi phần đục lỗ, người ta lại chia làm 2 hoặc 3 dãy đồng xu, mỗi dãy có 2 - 3 đồng xu hợp lại. Ở hai đầu gậy được buộc một chùm dây nhiều màu sắc để làm điểm nhấn, tạo sự mềm mại và uyển chuyển cho người múa.
“Mỗi ngày, một người có thể làm được tối đa 5 cây gậy sênh tiền hoàn chỉnh. Hiện nay không còn nhiều người biết làm loại nhạc cụ này”, anh Cư Phủ tâm tư.
Những năm gần đây, các trường học trên địa bàn huyện Si Ma Cai đã đưa điệu múa này vào chương trình ngoại khóa cho học sinh. Múa sênh tiền đã trở thành tiết mục không thể thiếu mỗi dịp các nhà trường tổ chức hoạt động chung. Có trường còn dạy múa gậy sênh tiền cho 100% học sinh và dàn dựng tiết mục đồng diễn múa gậy sênh tiền.
Học sinh Trường Tiểu học số 2 Sín Chéng biểu diễn múa gậy sênh tiền.
Thầy Dương Đức Hạnh, Hiệu trưởng Trường Tiểu học số 2 Sín Chéng (xã Sín Chéng, huyện Si Ma Cai) cho biết: Từ năm 2012, chúng tôi đã đưa múa sênh tiền vào chương trình dạy học ngoại khóa. Hằng năm, nhà trường đều mời nghệ nhân về dạy múa sênh tiền cho học sinh toàn trường. 100% học sinh nhà trường có và sử dụng thành thạo gậy sênh tiền. Đây là tiết mục đặc sắc, làm nên thương hiệu của Trường Tiểu học số 2 Sín Chéng. Học sinh nhà trường cũng rất thích thú, tự hào khi được học điệu múa cổ truyền của người Mông. Hoạt động ngoại khóa này cũng được phụ huynh học sinh ủng hộ.
Được học múa gậy sênh tiền từ lớp 1, em Lừu Thị Dung, lớp 5B, Trường PTDT bán trú Tiểu học số 2 Sín Chéng đã thành thạo múa gậy và dạy điệu múa này cho các em lớp dưới.
Em rất vui, tự hào vì được học và biểu diễn điệu múa của dân tộc mình. Mỗi ngày, em thường tranh thủ tập luyện múa cùng anh chị, bạn bè và dạy lại cho các em múa gậy sênh tiền.
Em Lừu Thị Dung, lớp 5B, Trường TH số 2 Sín Chéng.
Với người Mông, từ người già đến trẻ nhỏ, ai ai cũng tự hào và có ý thức gìn giữ những nét văn hóa đặc sắc của dân tộc mình, trong đó có điệu múa gậy sênh tiền. Họ tin rằng, khi gìn giữ và quảng bá tốt, múa gậy sênh tiền của người Mông sẽ được nhiều người biết đến, có mặt ở các lễ hội, chương trình giao lưu văn hóa, nghệ thuật trong và ngoài tỉnh.
Sau một năm kể từ ngày khởi công (1/10/2025), Dự án mở rộng cao tốc Nội Bài - Lào Cai, đoạn Yên Bái - Lào Cai đang bước vào giai đoạn thi công nước rút. Nhiều hạng mục quan trọng đã cơ bản hoàn thành, hình hài tuyến cao tốc 4 làn xe dài hơn 121 km đang dần hiện rõ trên công trường.
Sáng 1/10, tại cột cờ Lũng Pô, xã A Mú Sung, tỉnh Lào Cai, học sinh Trường Phổ thông nội trú Tiểu học và THCS A Mú Sung tham gia “Tiết học biên cương”, tìm hiểu đường biên, mốc quốc giới, quan sát bộ đội thực hành tuần tra và tham gia lễ chào cờ. Qua trải nghiệm thực tế, các em hiểu thêm quê hương, công việc của người lính và trách nhiệm gìn giữ biên giới quốc gia.
Giữ sạch địa bàn không chỉ bằng những đợt truy quét, xử lý mà cần sức mạnh từ mỗi gia đình, khu dân cư. Khi người dân chủ động phòng ngừa, phát hiện, cung cấp thông tin và cùng hỗ trợ người sau cai tái hòa nhập, một “thế trận lòng dân” đang được hình thành để ngăn ma túy quay trở lại.
Lào Cai đã triển khai cuộc “tổng tiến công” từ cơ sở nhằm hiện thực hóa mục tiêu xây dựng 100% xã, phường không ma túy trong năm 2026. Nghị quyết 51 - NQ/TU của Ban Thường vụ Tỉnh ủy được cụ thể hóa bằng việc huy động cả hệ thống chính trị, dồn lực giải quyết những điểm khó và gắn kết quả với trách nhiệm của người đứng đầu cấp ủy.
Ở những bản làng người Bố Y hôm nay, hạnh phúc là cuộc sống đủ đầy, là tiếng nói, trang phục, phong tục và sự gắn kết cộng đồng được gìn giữ, trao truyền qua các thế hệ. Giữa nhịp sống hiện đại, người Bố Y ở Mường Khương đang từng bước dựng xây cuộc sống ấm no, đồng thời lưu giữ và phát huy niềm tự hào nguồn cội. Báo và Phát thanh, Truyền hình tỉnh Lào Cai trân trọng giới thiệu loạt bài (2 kỳ) “Bản làng hạnh phúc của người Bố Y”.
Ở Thính Chéng, xã Mường Khương khi nhắc đến văn hóa của dân tộc Bố Y, người ta thường tìm đến bà Lồ Lài Sửu. Ngoài 60 tuổi, bà vẫn miệt mài sưu tầm, ghi nhớ những làn điệu dân ca, phong tục, nghi lễ của dân tộc mình. Mỗi lần nói về người Bố Y, về giá trị văn hóa đã theo mình suốt cuộc đời, bà Sửu vẫn rưng rưng xúc động.
Xác định tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ là nhiệm vụ quan trọng, thể hiện trách nhiệm và đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”, tỉnh Lào Cai đã huy động cả hệ thống chính trị cùng chung tay tìm kiếm, đưa các chiến sĩ cách mạng còn nằm lại nơi chiến trường trở về với gia đình, quê hương.
Lào Cai là tỉnh miền núi, địa hình chia cắt, dân cư phân bố rải rác, khiến việc đầu tư, vận hành các công trình cấp nước sinh hoạt tập trung gặp nhiều khó khăn. Trong khi ngân sách Nhà nước chưa thể đáp ứng nhu cầu đầu tư, sửa chữa và vận hành, việc quy hoạch lại hạ tầng cấp nước, đồng thời xây dựng cơ chế thu hút doanh nghiệp tham gia đang rất cấp thiết.
Xã Tằng Loỏng là địa bàn đông dân cư, tập trung Khu công nghiệp luyện kim, hóa chất trọng điểm của quốc gia và tỉnh, với nhiều doanh nghiệp, nhà máy đang hoạt động. Thế nhưng, giữa nhịp phát triển công nghiệp sôi động, người dân và công nhân lao động vẫn phải mua bán trong một khu chợ tạm hình thành từ nhiều năm trước. Sự thiếu hụt hạ tầng thương mại đang trở thành nghịch lý cần được giải quyết.
Đi qua các bản làng dọc biên giới Lào Cai, chúng tôi nhận ra có một đường biên không hiện trên bản đồ. Đó là ranh giới giữa đúng và sai, giữa niềm tin và hoài nghi trong nhận thức mỗi người. Để giữ vững “đường biên” ấy cần xây dựng “phòng tuyến” từ lòng dân, đủ vững vàng trước thông tin sai trái, xuyên tạc.
Giữ vững địa bàn biên giới gắn chặt với cuộc sống của từng thôn, bản. Ở Pha Long, Si Ma Cai, Bộ đội Biên phòng bám dân, cán bộ cơ sở trực tiếp giải quyết việc của dân, địa phương tìm hướng phát triển sinh kế để người dân yên tâm phát triển kinh tế trên quê hương. Khi người dân tin, gắn bó với bản làng và tham gia việc chung, “thế trận lòng dân” được gây dựng từ chính mỗi cộng đồng.
Đi dọc tuyến biên giới Lào Cai, từ Y Tý, A Mú Sung đến Pha Long, Si Ma Cai, chúng tôi nhận ra bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng không bắt đầu khi một thông tin xuyên tạc đã lan truyền…
Hiện nay, phương thức vận hành hệ thống thủy lợi trên địa bàn tỉnh đang thiếu thống nhất. Có địa phương giao doanh nghiệp chuyên trách quản lý theo cơ chế đặt hàng dịch vụ công ích; có nơi do UBND cấp xã và các tổ thủy nông thôn, bản quản lý, vận hành. Sự khác biệt này đang phát sinh những bất hợp lý cần phân định rõ trách nhiệm và thiết lập đầu mối điều phối thống nhất để hệ thống thủy lợi hoạt động đồng bộ, ổn định phục vụ tốt sản xuất nông nghiệp.
Trên mảnh đất biên giới A Mú Sung, nơi con sông Hồng chảy vào đất Việt, cùng với nhiệm vụ tuần tra, bảo vệ đường biên, mốc giới, cán bộ, chiến sĩ Đồn Biên phòng A Mú Sung luôn gắn bó mật thiết với Nhân dân, cùng dân lo việc bản, phát triển sản xuất, xây dựng cuộc sống. Từ những việc làm thường ngày, tình quân dân thêm bền chặt, góp phần củng cố “thế trận lòng dân”, giữ vững bình yên nơi biên cương.
Ở Lào Cai, công tác giúp người sau cai nghiện tái hòa nhập cộng đồng đang từng bước chuyển từ tư duy quản lý sang đồng hành, hỗ trợ; trong đó, công an cơ sở là lực lượng nòng cốt mở đường cho người từng lầm lỗi.
Ở Lào Cai, trong cuộc chiến đẩy lùi ma túy ra khỏi đời sống cộng đồng, những cán bộ, chiến sĩ công an chọn một cách gần dân, sát dân, kiên trì vận động để người nghiện tự nguyện đoạn tuyệt với “cái chết trắng”.
Có một thời, cứ sau 5 - 6 năm, những cánh rừng keo ở Bảo Ái lại đồng loạt đến kỳ khai thác. Với kích thước vừa đủ làm nguyên liệu, gỗ được thương lái vào tận đồi thu mua. Người dân cầm trong tay vài chục triệu đồng rồi lại phát dọn, trồng lứa mới. Vòng quay ấy lặp đi lặp lại suốt nhiều năm khiến rừng tuy vẫn xanh nhưng cuộc sống của không ít hộ trồng rừng vẫn chưa khá lên bao nhiêu.
