Thời gian qua, tại khu vực ven hồ thủy điện Thác Bà, đoạn qua xã Yên Bình và xã Thác Bà, hoạt động vận chuyển hàng hóa, vật liệu xây dựng diễn ra sôi động. Tàu chở cát, sỏi, vật liệu nối đuôi nhau cập bến; trên bờ, máy xúc hoạt động không ngừng, xe tải ra vào nườm nượp. Nhưng điều đáng nói là nhiều điểm bốc xếp hàng hóa không hề có biển báo bến thủy nội địa, không có hệ thống biển báo, cũng không đảm bảo các điều kiện an toàn theo quy định.
Theo chỉ dẫn của người dân, chúng tôi tiếp cận một số bến tại tổ 13, xã Yên Bình. Các bến này đang hoạt động theo kiểu “3 không”: không đăng ký, không phương án vận hành, không kiểm soát phương tiện và hàng hóa. Ông Phan Viết Thanh, người dân địa phương cho biết: "Hoạt động bến thủy tại khu vực diễn ra lộn xộn trong thời gian dài. Có bến được cấp phép, có bến hết hạn, có bến không phép nhưng tất cả vẫn hoạt động ngày đêm. Ngay trước cửa nhà tôi có 1 bến không phép, người dân gọi là “bến ông P”, hoạt động suốt thời gian qua. Nếu không xử lý, cuộc sống người dân sẽ bị ảnh hưởng lớn".
Không chỉ người dân, các doanh nghiệp có bến thủy nội địa hoạt động đúng quy định cũng chịu tác động tiêu cực. Ông Trần Văn Hùng - Giám đốc Công ty Cổ phần Du lịch và Thương mại hồ Thác Bà cho biết, đơn vị đang quản lý 2 bến được cấp phép, thực hiện nghĩa vụ tài chính với Nhà nước hằng năm. Tuy nhiên, trên địa bàn tồn tại nhiều bến không phép hoạt động công khai, tạo ra sự cạnh tranh thiếu lành mạnh. “Các bến không phép hoạt động khiến việc kiểm soát phương tiện, hành khách, hàng hóa không thực hiện được, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn giao thông, thất thu ngân sách và phát sinh nhiều vấn đề về an ninh, môi trường”, ông Trần Văn Hùng cho biết thêm.
Theo thông tin từ UBND xã Yên Bình, toàn xã hiện có 19 bến thủy nội địa, trong đó 6 bến chưa được cấp phép và 4 bến đã hết hạn giấy phép nhưng vẫn hoạt động. Các bến chủ yếu phục vụ vận chuyển hàng hóa, đón trả khách và phục vụ vận chuyển nguyên liệu cho các cơ sở nuôi thủy sản trên hồ Thác Bà.
Lý giải về thực trạng này, ông Nguyễn Duy Khiêm - Chủ tịch UBND xã Yên Bình cho rằng, nhiều bến hình thành từ lâu để phục vụ nhu cầu thực tế. Nếu dừng hoạt động ngay sẽ ảnh hưởng đến sản xuất, vận chuyển vật liệu. Tuy nhiên, việc để các bến tồn tại lại vi phạm quy định pháp luật. Chính quyền địa phương đang gặp nhiều khó khăn trong công tác quản lý. Bởi, để xử lý triệt để được thì cần có sự phối hợp của các ngành chức năng.
Trước thực trạng xe tải trọng lớn hoạt động vận chuyển vật liệu từ các bến thủy nội địa tại tổ 13, xã Yên Bình ra Quốc lộ 70 gây ảnh hưởng đến môi trường và an toàn giao thông, ngày 23/4, Viện Kiểm sát nhân dân khu vực 2 - Lào Cai đã tiến hành xác minh, làm việc với chính quyền địa phương và doanh nghiệp. Qua đó, kiến nghị cơ quan có thẩm quyền xử lý nghiêm các vi phạm nhằm bảo vệ môi trường và quyền lợi người dân.
Không chỉ tại xã Yên Bình, theo ghi nhận của phóng viên dọc tuyến sông Chảy cho thấy tình trạng bến thủy nội địa không phép hoạt động diễn ra phổ biến tại nhiều địa phương. Từ xã Bảo Nhai đến các xã: Cốc Lầu, Thượng Hà, Xuân Hòa, Bảo Yên, Phúc Khánh…, dù có hàng chục mỏ khai thác cát, sỏi và điểm du lịch, nhưng đến nay chỉ có 2 bến thủy đủ điều kiện hoạt động. Đáng chú ý, trên lòng hồ thủy điện Bắc Hà, thủy điện Bảo Nhai hiện chưa có bến nào được cấp phép. Điều này gây khó khăn lớn cho công tác quản lý nhà nước về giao thông đường thủy, an ninh trật tự và hoạt động du lịch.
Tương tự, dọc hai bên bờ sông Hồng qua địa bàn các xã: Quy Mông, Mậu A, Đông Cuông, Bảo Hà, Bảo Thắng…, phóng viên ghi nhận sự tồn tại của nhiều bến thủy không phép. Các bến chủ yếu phục vụ tập kết vật liệu xây dựng, khai thác cát sỏi, đều có điểm chung là không phép và không đảm bảo điều kiện hoạt động.
Trên tuyến sông Hồng từ phường Âu Lâu đến xã Bảo Hà có hàng chục bến không phép hoạt động, có bến tồn tại cả chục năm. Xe tải, tàu thuyền ra vào liên tục nhưng gần như không thấy cơ quan chức năng kiểm tra, xử lý. Điều này đang gây ra sự bất công bằng giữa các doanh nghiệp. Bởi, đơn vị có bến thủy được hình thành đúng quy định phải thực hiện các nghĩa vụ tài chính rất lớn, trong khi những đơn vị mở “bến chui” thì lại hưởng lợi.
Thực tế cho thấy, việc các bến thủy nội địa không phép hoặc hết phép vẫn ngang nhiên hoạt động đang tạo ra nhiều hệ lụy. Trước hết, là nguy cơ mất an toàn giao thông đường thủy, khi nhiều bến không có hệ thống phao tiêu, biển báo, không có phương án điều tiết phương tiện. Tiếp đến là thất thu ngân sách do các bến không thực hiện nghĩa vụ tài chính. Đồng thời, hoạt động khai thác tài nguyên, đặc biệt là cát, sỏi trở nên khó kiểm soát, tiềm ẩn nguy cơ vi phạm pháp luật. Đáng lo hơn, tình trạng này diễn ra trong thời gian dài nhưng chưa được xử lý triệt để đang đặt ra câu hỏi về công tác quản lý của chính quyền địa phương và các cơ quan chức năng có liên quan.
Việc tồn tại hàng loạt bến thủy nội địa không phép không chỉ là lỗ hổng trong quản lý, mà còn cho thấy những bất cập trong cơ chế kiểm soát, cấp phép và tổ chức lại hoạt động vận tải đường thủy nói chung và bến thủy nội địa nói riêng, ảnh hưởng trực tiếp đến niềm tin của người dân và doanh nghiệp.
Vì sao các bến thủy nội địa không đủ điều kiện vẫn hoạt động tràn lan? Trách nhiệm thuộc về ai? Và đâu là giải pháp để đưa hoạt động các bến thủy này vào khuôn khổ quy định của pháp luật? Những câu hỏi này sẽ tiếp tục được làm rõ trong bài viết tiếp theo.
Trình bày: Hữu Huỳnh
