Trước đây, đồng bào vùng cao chủ yếu canh tác một vụ theo tập quán truyền thống với lúa nương, lúa nước, năng suất nông sản phụ thuộc hoàn toàn vào thời tiết nên thường thấp. Trong chăn nuôi, bà con vẫn duy trì hình thức thả rông tự nhiên, vì vậy mỗi khi rét đậm, rét hại, đàn gia súc dễ bị chết, gây thiệt hại lớn về kinh tế. Quy mô sản xuất nhỏ lẻ, manh mún khiến hiệu quả không cao, đời sống của nhiều hộ còn khó khăn, thiếu thốn quanh năm.
và nhà màng trồng cà chua, ớt.
Nhờ sự vào cuộc đồng bộ của chính quyền địa phương cùng với việc triển khai các chương trình khuyến nông, hỗ trợ vốn, chuyển giao khoa học - kỹ thuật, người dân từng bước thay đổi nhận thức, mạnh dạn áp dụng tiến bộ mới vào sản xuất, chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi, hướng tới phát triển kinh tế bền vững và nâng cao thu nhập.
Tiêu biểu như gia đình chị Lý Thị Phếnh ở thôn Pú Cang. Trước kia, dù sở hữu tới 2 ha ruộng, nhưng do chỉ canh tác một vụ lúa mỗi năm nên cuộc sống của gia đình chị gặp nhiều khó khăn. Sau khi được tham gia các lớp tập huấn ứng dụng khoa học - kỹ thuật, đồng thời tiếp cận và tận mắt chứng kiến hiệu quả từ những hộ dân miền xuôi lên trồng hoa hồng và hoa màu cho thu nhập cao, chị Phếnh đã bàn bạc cùng gia đình mạnh dạn chuyển đổi hướng sản xuất.
Với quyết tâm làm giàu trên chính mảnh đất quê hương, chị áp dụng đúng quy trình kỹ thuật trong trồng và chăm sóc. Đến nay, gia đình chị đã xây dựng thành công trang trại hoa hồng rộng 2 ha, bước đầu cho ra những bông hoa to, màu sắc rực rỡ, được thị trường ưa chuộng và tiêu thụ mạnh.
Chị Phếnh chia sẻ: Ngày trước trồng lúa một vụ nên rất khó khăn, trong đầu chỉ nghĩ đến làm đủ ăn, từ ngày trồng hoa hồng cho thu nhập gấp nhiều lần nên cuộc sống khá giả hơn trước.
Sau nhiều năm bươn chải với nghề làm thuê, anh Lý A Vàng ở bản Pú Nhu - Háng Sung học hỏi được nhiều kiến thức về canh tác nông nghiệp. Năm 2024, anh Vàng mạnh dạn thuê 1 ha đất để trồng cà tím; sau thời gian chăm sóc thu hoạch, trừ mọi chi phí đã mang lại lợi nhuận 80 triệu đồng. Năm 2025, anh tiếp tục thuê thêm 1 ha đất để trồng cà tím và dưa chuột, cà và dưa thu hoạch đến đâu tiêu thụ hết đến đó.
thường xuyên cho 4 lao động.
Anh Vàng cho biết: Thấy mọi người dưới xuôi lên thuê đất trồng hoa, trồng rau, nấm, tôi nghĩ họ làm được thì mình cũng làm được. Sau 1 năm trồng cà tím, tôi thấy hiệu quả nên tiếp tục vay vốn đầu tư, thuê đất để mở rộng diện tích, đa dạng các loại cây trồng để đáp ứng nhu cầu thị trường.
Cùng với việc áp dụng khoa học - kỹ thuật vào sản xuất, người dân xã Púng Luông còn mạnh dạn đưa các loại cây trồng phù hợp với điều kiện khí hậu vào canh tác, như cây lê Đài Loan. Trên địa bàn xã hiện có trên 100 ha cây lê Đài Loan, trong đó 10 ha đã cho thu hoạch, giá trị canh tác trung bình đạt 50 triệu đồng/1 ha/năm. Đây cũng là loại cây được xã xác định mũi nhọn để người dân xóa đói giảm nghèo.
Ông Phạm Tiến Lâm – Chủ tịch UBND xã Púng Luông cho biết: Khi người dân được trang bị kiến thức khoa học, kỹ thuật, việc đưa cây trồng có giá trị kinh tế cao vào sản xuất trở nên thuận lợi, không cần vận động, bà con cũng tự giác thực hiện. Nhờ đó, hiệu quả kinh tế được nâng lên rõ rệt, giúp nhiều gia đình vươn lên thoát nghèo.
Song song với chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi là sự thay đổi trong cách tiếp cận khoa học - kỹ thuật. Nếu trước kia bà con coi việc học kỹ thuật là chuyện xa vời, thì nay các lớp tập huấn, hội thảo khuyến nông luôn thu hút đông người tham dự.
Ông Lý A Tủa ở thôn Púng Luông cho biết: Được cán bộ hướng dẫn cách ủ chua, làm cây rơm để dự trữ thức ăn, che chắn chuồng trại cho trâu, bò vào mùa đông nên đàn trâu, bò của gia đình sinh trưởng tốt, không phải thả rông, không bị chết rét nữa.
Ở Púng Luông, tư duy mạnh ai nấy làm dần được thay thế bằng tinh thần chủ động hợp tác với các hợp tác xã, doanh nghiệp để cùng tổ chức sản xuất. Nhiều diện tích cây trồng kém hiệu quả chuyển đổi sang cây ăn quả, cây dược liệu hoặc các loại rau, củ, quả mang lại giá trị kinh tế cao.
Trong tổng số 120 ha trên cánh đồng Nậm Khắt, vùng chuyên canh trồng hoa hồng lên tới 70 ha, cây rau, củ, quả, nấm ăn và nấm dược liệu chiếm 50 ha, tạo ra khối lượng hàng hóa lớn, mang lại nguồn thu 120 tỷ đồng/năm cho người dân. Bên cạnh đó, 300 lao động địa phương có việc làm với mức thu nhập từ 4 - 7 triệu đồng/người/tháng.
Hộ ông Nguyễn Văn Mùi, chuyên trồng hoa hồng và rau, củ, quả công nghệ cao, chia sẻ: Với lợi thế về khí hậu và đất đai, gia đình tôi đã mạnh dạn đầu tư vào mô hình canh tác này. Không chỉ tạo việc làm cho người dân địa phương, mô hình còn trở thành nơi để bà con học hỏi, làm theo. Nhờ đó, nhiều hộ đã liên kết sản xuất, cùng tạo ra sản lượng hàng hóa lớn, thuận lợi hơn trong khâu tiêu thụ.
Bên cạnh nỗ lực của người dân là vai trò định hướng, hỗ trợ từ chính quyền, các tổ chức chính trị - xã hội và các doanh nghiệp, hợp tác xã, các nhà đầu tư trên địa bàn, cùng Chương trình 135, Nghị quyết 30a, Chương trình Mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, hỗ trợ sinh kế… đã cung cấp vốn vay ưu đãi, giống, cây con, tập huấn kỹ thuật, mở đường giao thông, điện lưới, tạo tiền đề để bà con thay đổi tư duy, mạnh dạn đầu tư sản xuất.
Sự thay đổi tư duy sản xuất đã góp phần nâng cao thu nhập, giảm tỷ lệ hộ nghèo, cải thiện đời sống, thúc đẩy bình đẳng giới khi phụ nữ, thanh niên tham gia tích cực vào các hoạt động kinh tế, xã hội. Nhiều gia đình ở Púng Luông đã xây được nhà kiên cố, sắm phương tiện đi lại, cho con đi học đầy đủ. Đặc biệt, ý thức bảo vệ môi trường, sử dụng tài nguyên hợp lý, gìn giữ bản sắc văn hóa cũng được chú trọng.
Ông Phạm Tiến Lâm - Chủ tịch UBND xã Púng Luông cho biết: Người dân thay đổi tư duy sản xuất đã góp phần thực hiện tốt chỉ tiêu giảm nghèo và xây dựng nông thôn mới; tỷ lệ hộ nghèo của xã giảm còn gần 13%, xã đã hoàn thành 8/19 chỉ tiêu nông thôn mới. Thời gian tới, cấp ủy, chính quyền xã tiếp tục khuyến khích người dân xây dựng những mô hình kinh tế gia đình, liên doanh, liên kết với doanh nghiệp, hợp tác xã để đảm bảo đầu ra cho sản phẩm, duy trì nguồn thu nhập ổn định.
Khi tư duy đổi thay, khát vọng vươn lên của người dân được khơi dậy mạnh mẽ, vùng cao Púng Luông không còn là “vùng trũng” mà đang từng bước khẳng định vị thế mới, người dân tự tin bước vào sản xuất bền vững.
