Ban Nghiên cứu phát triển kinh tế tư nhân (Ban IV, Hội đồng Tư vấn cải cách thủ tục hành chính của Thủ tướng Chính phủ) vừa có báo cáo gửi Thủ tướng Chính phủ về đánh giá tác động của xung đột quân sự Trung Đông lên hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp.
Báo cáo được xây dựng trên cơ sở trao đổi, nắm bắt diễn biến thực tiễn từ doanh nghiệp các ngành hàng; đồng thời phối hợp với Cục Phát triển doanh nghiệp tư nhân và kinh tế tập thể, Bộ Tài chính triển khai khảo sát nhanh, qua đó tìm kiếm và đề xuất các giải pháp ứng phó.
Chi phí đầu vào gia tăng bào mòn dòng tiền và biên lợi nhuận của doanh nghiệp
Theo Ban IV, xung đột tại Trung Đông đang tạo ra sức ép lớn, đa chiều và có xu hướng lan rộng đối với doanh nghiệp Việt Nam.
Kết quả khảo sát nhanh từ ngày 16/3 đến ngày 22/3/2026 với 228 doanh nghiệp cho thấy tác động của xung đột không còn dừng ở mức rủi ro tiềm ẩn mà đã chuyển hóa thành áp lực thực tế trong hoạt động sản xuất, kinh doanh.
Có 62,7% doanh nghiệp đánh giá xung đột đang ảnh hưởng ở mức lớn hoặc rất lớn đến hoạt động kinh doanh hiện tại; 55,3% doanh nghiệp cho biết tác động đã xảy ra trên thực tế.
Mức độ ảnh hưởng được ghi nhận cao hơn ở các ngành gắn trực tiếp với nhiên liệu, vận tải, xuất nhập khẩu, sản xuất công nghiệp, nông nghiệp và chuỗi cung ứng quốc tế. Điều này cho thấy một cú sốc địa chính trị bên ngoài đang truyền dẫn khá nhanh vào nền kinh tế trong nước thông qua các chiều cạnh khác nhau.
Chi phí đầu vào gia tăng đang tác động trực tiếp và mạnh nhất tới sản xuất kinh doanh trong nước, bắt đầu bào mòn dòng tiền và biên lợi nhuận của doanh nghiệp. Có tới 87,7% doanh nghiệp khảo sát cho biết chi phí đầu vào tăng, trong đó 50,4% đánh giá tăng mạnh.
Phần lớn doanh nghiệp ghi nhận mức tăng trong khoảng 5-10%, đặc biệt có 18,4% doanh nghiệp cho biết chi phí tăng trên 20%. Nguyên nhân chính đến từ giá năng lượng, giá nguyên vật liệu, chi phí logistics và chi phí tài chính.
Các doanh nghiệp logistics-vận tải, thương mại-xuất nhập khẩu, sản xuất công nghiệp và xây dựng là những nhóm chịu áp lực lớn hơn cả. Kết quả này cho thấy nếu không có giải pháp ứng phó phù hợp, áp lực chi phí có thể tiếp tục lan sang giá thành, lợi nhuận, dòng tiền, khả năng duy trì đơn hàng và sức chống chịu của doanh nghiệp nói chung.
Bên cạnh đó, gián đoạn vận tải quốc tế, logistics và suy giảm đầu ra đang làm gia tăng tính dễ tổn thương của doanh nghiệp.
Khảo sát cho thấy 52,2% doanh nghiệp đã bị ảnh hưởng bởi gián đoạn vận tải quốc tế và logistics; biểu hiện rõ nhất là giá cước vận tải tăng, thời gian vận chuyển kéo dài và phát sinh thêm chi phí giao nhận. Phần lớn doanh nghiệp ghi nhận chi phí logistics tăng từ 5-15%, đặc biệt có 8,1% doanh nghiệp cho biết chi phí logistics tăng trên 30%.
Đồng thời, 53,5% doanh nghiệp cho biết bị giảm đơn hàng tại các thị trường xuất khẩu, chủ yếu tại châu Á và Trung Đông.“Điều này cho thấy cú sốc không chỉ tác động đến đầu vào mà đã bắt đầu lan sang đầu ra, ảnh hưởng đến tiến độ thực hiện đơn hàng, năng lực cạnh tranh và khả năng duy trì thị trường của doanh nghiệp,” Ban IV cho hay.
Qua khảo sát cũng cho thấy tác động của xung đột đã bắt đầu ảnh hưởng trực tiếp đến tâm lý đầu tư, khả năng tiếp cận vốn và điều kiện tài chính của doanh nghiệp. Có 64,5% doanh nghiệp cho biết đã phải hoãn hoặc điều chỉnh kế hoạch đầu tư.
Các áp lực tài chính được doanh nghiệp ghi nhận ngày càng rõ hơn, gồm chi phí lãi vay gia tăng, khó khăn trong tiếp cận vốn, biến động tỷ giá và áp lực thanh toán quốc tế. Trong bối cảnh đó, phần lớn doanh nghiệp tự đánh giá khả năng chống chịu chỉ ở mức trung bình (59,3%), trong khi 23,7% cho rằng khả năng chống chịu ở mức thấp. Những số liệu này cho thấy khu vực doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa, đang có dư địa ứng phó tương đối hạn chế trước các cú sốc đồng thời về chi phí, logistics, đơn hàng và vốn.
Theo ý kiến của nhiều chuyên gia quốc tế, trong nước, xung đột địa chính trị không phải là các sự kiện có tính “ngắn hạn, trước mắt” mà có thể trở thành bối cảnh phức tạp liên quan tới khái niệm “trật tự thế giới mới” và tạo ra nhiều hệ lụy khó lường.
Kiến nghị 7 nhóm giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp
Từ các kết quả nghiên cứu, khảo sát và tổng hợp ý kiến doanh nghiệp, hiệp hội cũng như tham vấn chuyên gia, Ban IV đề xuất Thủ tướng Chính phủ xem xét, chỉ đạo 7 nhóm giải pháp.
Thứ nhất, ưu tiên bình ổn giá năng lượng, giảm áp lực chi phí đầu vào và hỗ trợ ổn định nguồn cung. Đây là kiến nghị nổi bật nhất từ doanh nghiệp, với 61,9% doanh nghiệp lựa chọn. Chính phủ đã và đang tiếp cận rất tích cực theo hướng này và doanh nghiệp mong Chính phủ tiếp tục theo dõi sát diễn biến giá dầu, giá nhiên liệu và các yếu tố có thể gây đứt gãy nguồn cung; chủ động các giải pháp điều hành phù hợp để hạn chế biến động bất thường của giá năng lượng trong nước; đồng thời rà soát các phương án bảo đảm nguồn cung xăng dầu, nguyên vật liệu và vật tư thiết yếu phục vụ sản xuất.
Thứ hai, sớm triển khai các giải pháp hỗ trợ tín dụng, cơ cấu nợ, giảm lãi suất và cải thiện dòng tiền cho doanh nghiệp. Trong bối cảnh chi phí đầu vào tăng mạnh và khả năng tiếp cận vốn, tiếp cận thị trường bị ảnh hưởng và dự báo còn kéo dài, cần nghiên cứu các giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp duy trì thanh khoản và vốn lưu động, nhất là đối với các ngành chịu tác động mạnh, doanh nghiệp sản xuất, doanh nghiệp xuất khẩu, doanh nghiệp nông nghiệp, đặc biệt các doanh nghiệp nhỏ và vừa nói chung. Các giải pháp có thể bao gồm hỗ trợ lãi suất, cơ cấu lại thời hạn trả nợ, giãn nợ, mở rộng khả năng tiếp cận tín dụng ngắn hạn và đẩy nhanh hoàn thuế để tạo dư địa dòng tiền cho doanh nghiệp duy trì hoạt động.
Thứ ba, tăng cường các khâu trao đổi thông tin, chia sẻ dự báo, cảnh báo sớm nhằm nâng cao khả năng thích ứng với tình hình thế giới nhiều biến động từ cả hai phía công-tư; bao gồm các thông tin, dự báo và cảnh báo sớm về tình hình thị trường năng lượng, vận tải quốc tế, chi phí logistics, tuyến hàng hải, chuỗi cung ứng theo ngành hàng và các rủi ro địa chính trị có liên quan...
Đồng thời, cần tập trung thảo luận và đối thoại công-tư để đa dạng hóa nguồn cung, tìm kiếm tuyến vận tải thay thế, mở rộng thị trường mới và giảm phụ thuộc vào một số khu vực, tuyến cung ứng hoặc nhà cung cấp có rủi ro cao.
Thứ tư, đẩy mạnh thực chất việc cải cách thủ tục hành chính, tháo gỡ vướng mắc pháp lý và bảo đảm thực thi thống nhất trong bối cảnh phân cấp, phân quyền mạnh mẽ, để giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp.
Trong bối cảnh doanh nghiệp đang chịu tác động từ bên ngoài, việc giảm bớt gánh nặng thủ tục và tăng tính ổn định, nhất quán trong thực thi chính sách trong nước là rất cần thiết, nhất là các thủ tục liên quan đến nhập khẩu, hoàn thuế, tiếp cận vốn…; đồng thời tăng cường hướng dẫn, tháo gỡ vướng mắc trong thực thi để doanh nghiệp có điều kiện tập trung nguồn lực cho hoạt động sản xuất, kinh doanh và ứng phó rủi ro.
Thứ năm, cần quan tâm thực sự việc thực thi Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.
“Hơn lúc nào hết, bối cảnh khó khăn hiện tại chính là chất xúc tác và cũng là yêu cầu cấp thiết để thúc đẩy tăng trưởng dựa trên năng lực nội sinh. Năng lực khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số sẽ giúp tiết kiệm chi phí, tăng năng suất lao động, đồng thời cũng là cơ chế đảm bảo an toàn, an ninh kinh tế, công nghệ quốc gia,” theo Ban IV.
Thứ sáu, “trong nguy có cơ,” nhiều chuyên gia đánh giá việc khủng hoảng chuỗi cung ứng lương thực thế giới đang có nguy cơ lớn xảy ra do các xung đột quân sự, đặc biệt là Mỹ với Iran. Đây là cơ hội để Việt Nam thực sự phát huy vai trò mạnh mẽ và gia tăng vị thế trong chuỗi cung lương thực toàn cầu. Rất cần sự lãnh đạo của Chính phủ để bàn sâu và triển khai quyết liệt chuyên đề đặc biệt này.
Thứ bảy, Ban IV cho rằng, song song với các vấn đề nêu trên, bối cảnh chia rẽ, chiến tranh và nhiều yếu tố bất định của thế giới cũng dẫn tới các nguy cơ hiện hữu khác trong đó có câu chuyện “an ninh mạng."
Doanh nghiệp của một số lĩnh vực cũng đã đối diện với các cuộc tấn công mạng đồng loạt hoặc riêng lẻ, gây tổn thất rất lớn, khó khắc phục; mong sự quan tâm của Chính phủ, các bộ hữu quan để có sự chỉ đạo, các kịch bản giải pháp bao gồm tăng cường năng lực cho cộng đồng doanh nghiệp.
