Bài cuối: Ði tìm nguyên nhân
LCĐT - Hợp tác xã có vai trò quan trọng đối với sự phát triển nông nghiệp, nông thôn và càng quan trọng trong công cuộc xây dựng nông thôn mới. Tuy nhiên, vì những nguyên nhân khác nhau dẫn đến nhiều HTX nông nghiệp trên địa bàn tỉnh dừng hoạt động.
>> Bài 1: Hoạt động chưa như kỳ vọng
Thiếu vốn, thiếu nguồn nhân lực
Theo ông Chu Hoàng Nguyện, Chi cục trưởng Chi cục Phát triển nông thôn (Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn), các HTX nông nghiệp trên địa bàn tỉnh phải đối mặt với nhiều khó khăn, do “tuổi đời” còn trẻ, đa số được thành lập từ khi triển khai chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới. Do đó, nhận thức về HTX kiểu mới và Luật HTX của cán bộ quản lý các cấp và kể cả cán bộ HTX cũng như hầu hết xã viên chưa đầy đủ và thấu đáo. Đội ngũ cán bộ quản lý của hầu hết HTX nông nghiệp hạn chế về trình độ, năng lực tổ chức quản lý, điều hành và nghiệp vụ chuyên môn. Nhiều HTX không xây dựng phương án tổ chức sản xuất. Hiệu quả hoạt động của HTX nông nghiệp còn thấp, chưa đáp ứng được nhu cầu ngày càng cao của xã viên. Năng lực nội tại của nhiều HTX nông nghiệp còn yếu kém, nên không có đủ nguồn lực để đầu tư, mở rộng sản xuất. Đa số HTX nông nghiệp cơ sở vật chất kỹ thuật nghèo nàn, lạc hậu, sản xuất thủ công là phổ biến; chưa có nhà xưởng, nhà kho; chưa có trụ sở làm việc; chưa được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất...
 |
| HTX bưởi Múc, xã Thái Niên (Bảo Thắng) gây dựng thành công từ giống bưởi đặc sản của địa phương. |
Qua tìm hiểu thực tế tại một số địa phương, chúng tôi nhận thấy, các HTX nông nghiệp dừng hoạt động thời gian qua đều do những nguyên nhân nói trên. Ông Nguyễn Trung Thành, Trưởng Phòng Tài chính - Kế hoạch huyện Mường Khương cho biết: Nguyên nhân cơ bản dẫn đến một số HTX nông nghiệp trên địa bàn dừng hoạt động là do năng lực, kinh nghiệm quản lý sản xuất, kinh doanh của HTX còn hạn chế, chưa năng động, sáng tạo và mạnh dạn đầu tư phát triển sản xuất, xúc tiến, quảng bá, tiêu thụ sản phẩm; chưa hình thành liên kết giữa các hình thức tổ chức sản xuất mang tính bền vững. Nguồn vốn tổ chức sản xuất của các HTX nông nghiệp còn hạn chế, chủ yếu là vốn tự có; việc tiếp cận của HTX với nguồn vốn tín dụng ưu đãi cho phát triển sản xuất, kinh doanh trong nông thôn còn gặp nhiều khó khăn.
Huyện Sa Pa có 57 HTX, trong đó 33 HTX hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp. Qua kiểm tra của Phòng Tài chính - Kế hoạch huyện Sa Pa, năm 2017, có 27 HTX không hoạt động hoặc không có mặt tại trụ sở hoạt động theo địa chỉ giấy phép đăng ký kinh doanh. Theo bà Nguyễn Thị Tuyết Lâm, Trưởng Phòng Tài chính - Kế hoạch huyện Sa Pa, nguyên nhân dẫn đến các HTX nói chung, HTX nông nghiệp nói riêng dừng hoạt động là do trình độ, năng lực của đội ngũ cán bộ quản lý còn nhiều hạn chế, 50% cán bộ HTX quản lý chưa qua đào tạo; hoạt động của các HTX nông nghiệp còn thiếu gắn bó với nhau, chưa có sự liên kết hệ thống cả về kinh tế - xã hội và tổ chức; chính sách đối với cán bộ HTX còn nhiều bất cập, phần lớn các HTX nông nghiệp chưa thiết lập được mối quan hệ tín dụng thường xuyên với các ngân hàng thương mại do không đủ điều kiện thế chấp tài sản.
Giải pháp củng cố và phát triển HTX nông nghiệp
Thực tế đã cho thấy, HTX đóng vai trò rất quan trọng để thúc đẩy sản xuất hàng hóa phát triển, chuyển dịch cơ cấu lao động, nâng cao thu nhập cho người dân. Do đó, các ngành, địa phương cần tiếp tục thực hiện Nghị quyết Hội nghị Trung ương 5 khoá IX của Đảng “Về tiếp tục đổi mới, phát triển và nâng cao hiệu quả kinh tế tập thể”, đẩy mạnh tuyên truyền về HTX kiểu mới; kiên quyết chấn chỉnh, củng cố hoạt động của các HTX nông nghiệp theo đúng bản chất, nguyên tắc và những giá trị tốt đẹp của HTX và những quy định của Luật HTX. Các HTX nông nghiệp mới thành lập, HTX chuyển đổi cần quy định mức góp vốn tối thiểu để nâng cao trách nhiệm của xã viên đối với HTX, đó cũng là nguồn vốn giúp HTX có đủ năng lực tài chính để hoạt động. Vấn đề quản lý HTX, công tác tài chính, kế toán trong HTX cũng rất quan trọng, góp phần nâng cao khả năng tiếp cận với các nguồn lực tài chính, tín dụng…
 |
| HTX Song Kim, xã Quang Kim (Bát Xát) với mô hình trồng dưa. |
Cần tổ chức và xây dựng các HTX nông nghiệp dịch vụ tổng hợp, phù hợp với mô hình tổ chức quản lý mới trong nông nghiệp với bộ máy quản lý gọn nhẹ, linh hoạt, năng động. Để xây dựng được mô hình HTX dịch vụ nông nghiệp tổng hợp, ban quản trị các HTX cần hoạch định được kế hoạch xây dựng và phát triển HTX ngắn và dài hạn, đi từ thấp đến cao...
Nghị quyết Hội nghị Trung ương 7 khoá X của Đảng về nông nghiệp, nông dân và nông thôn đã nêu lên những mục tiêu, định hướng, giải pháp quan trọng để phát triển nền nông nghiệp nước ta theo hướng hiện đại. Do vậy, cấp ủy đảng, chính quyền các cấp và HTX cần xây dựng chiến lược dài hạn để phát triển nông nghiệp, có các chính sách trọng tâm, trọng điểm để khuyến khích và hỗ trợ phát triển nông nghiệp; xây dựng và phát triển HTX trong nông nghiệp, đặc biệt là chính sách hỗ trợ đất đai, tài chính, tín dụng, đào tạo cán bộ và tăng cường cơ sở vật chất, kỹ thuật, công nghệ cho các HTX nông nghiệp.
Căn cứ vào định hướng quy hoạch của tỉnh về phát triển nông nghiệp, các HTX cần vận động xã viên dồn điền, đổi thửa, tích tụ đất đai để có những vùng chuyên canh lớn, từ đó tạo ra nguồn hàng nông sản lớn, đảm bảo chất lượng, an toàn vệ sinh thực phẩm cung cấp cho thị trường.
Ngoài các biện pháp về tổ chức, khâu then chốt là đào tạo nguồn nhân lực cho HTX, phải tiến hành đồng bộ từ khâu tuyển chọn, đào tạo, sử dụng, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ chủ chốt của HTX, nhất là chủ nhiệm, kế toán trưởng và trưởng ban kiểm soát HTX; thực hiện có hiệu quả chính sách tăng cường nhân lực HTX trong thực hiện thí điểm mô hình đưa cán bộ trẻ tốt nghiệp đại học về làm việc có thời hạn tại các HTX nông nghiệp.
Giải thể, sáp nhập các HTX hoạt động không hiệu quả hoặc ngừng hoạt động để lành mạnh hóa môi trường hoạt động của HTX nông nghiệp; thành lập mới các HTX trong những lĩnh vực chuyên ngành theo hướng nhân rộng các mô hình HTX hoạt động và liên kết hiệu quả. Đối với các HTX chưa chuyển đổi hoạt động theo Luật HTX (năm 2012); các HTX hoạt động kém hiệu quả hoặc tồn tại mang tính hình thức, quy mô nhỏ lẻ thì chính quyền các cấp vận động sáp nhập hoặc tự nguyện giải thể/chuyển đổi sang hoạt động theo các hình thức khác (tổ hợp tác hoặc trang trại). Đối với các HTX quy mô nhỏ, hiệu quả hoạt động hạn chế, cần có phương án vận động sáp nhập hoặc hợp nhất với các HTX liền kề để có quy mô hoạt động hợp lý, nâng cao hiệu quả sản xuất, kinh doanh.
Chú trọng phát triển các HTX thực hiện liên kết sản xuất, chế biến, tiêu thụ nông, lâm, thủy sản hàng hóa theo chuỗi giá trị, xây dựng chương trình, chính sách hỗ trợ cụ thể của tỉnh đối với HTX, tổ hợp tác, trang trại...
Thực hiện tốt những giải pháp trên, nỗi lo HTX nông nghiệp “chết yểu” sẽ không còn và HTX nông nghiệp sẽ khẳng định vai trò quan trọng, góp phần đảm bảo an sinh xã hội, ổn định chính trị, là cơ sở cho phát triển kinh tế - xã hội địa phương.
