Những ngày này, trên các vùng đất trũng của xã Trấn Yên, hoa sen đã bắt đầu nở rộ sau thời gian xuống giống khảo nghiệm, tạo nên diện mạo mới cho khu vực vốn nhiều năm canh tác kém hiệu quả. Đây là mô hình do Hội Nông dân xã Trấn Yên phối hợp với Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển hoa, cây cảnh (Viện Nghiên cứu Rau quả) và Hợp tác xã (HTX) Sen Việt Trấn Yên triển khai.
Mô hình hiện khảo nghiệm 5 nhóm giống sen, gồm: sen lấy hoa, lấy hạt, lấy ngó, lấy củ và lấy lá. Các giống sen được đưa vào trồng trên diện tích đất trũng, thường xuyên ngập nước.
Trước đây, phần lớn diện tích này gặp khó khăn trong canh tác lúa do địa hình trũng thấp, thường xuyên bị ngập úng kéo dài sau các đợt mưa lớn và lũ lụt. Hiệu quả sản xuất vì thế không cao, nhiều khu vực bị bỏ hoang hoặc canh tác cầm chừng. Việc chuyển đổi sang trồng sen được kỳ vọng sẽ khai thác hiệu quả quỹ đất ngập nước, đồng thời mở ra hướng nâng cao thu nhập cho người dân địa phương.
Theo ông Trần Quốc Toản - Giám đốc Hợp tác xã Sen Việt Trấn Yên, cây sen có ưu thế ở khả năng khai thác đa dạng sản phẩm trên cùng diện tích canh tác. Ngoài hoa và hạt sen, các sản phẩm như ngó sen, lá sen và củ sen đều có thể chế biến, tiêu thụ trên thị trường. Hiện hợp tác xã có 7 thành viên tham gia mô hình trồng sen. Từ khi triển khai khảo nghiệm, các thành viên đã liên kết sản xuất, chia sẻ kinh nghiệm chăm sóc và từng bước xây dựng định hướng phát triển theo chuỗi giá trị.
Không chỉ mang ý nghĩa chuyển đổi cây trồng, mô hình còn cho thấy hướng tiếp cận mới trong phát triển nông nghiệp đa giá trị. Bên cạnh hiệu quả kinh tế, các vùng trồng sen còn góp phần tạo cảnh quan sinh thái, phục vụ nhu cầu tham quan, trải nghiệm và chụp ảnh của du khách.
Ông Toàn cho biết: “Qua thời gian trồng thử nghiệm, các giống sen bước đầu cho thấy khả năng thích nghi khá tốt với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng tại địa phương. Điều chúng tôi hướng tới không chỉ là khai thác sản phẩm nông nghiệp mà còn phát triển cảnh quan, xây dựng các điểm trải nghiệm, từng bước gắn sản xuất với du lịch cộng đồng”.
Trong quá trình triển khai mô hình, Hội Nông dân xã Trấn Yên và Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển hoa, cây cảnh đã hỗ trợ người dân về giống, vật tư nông nghiệp và thuốc bảo vệ thực vật; đồng thời cử cán bộ kỹ thuật trực tiếp hướng dẫn quy trình trồng, chăm sóc, phòng trừ sâu bệnh và theo dõi quá trình sinh trưởng của cây sen. Việc khảo nghiệm được thực hiện nhằm đánh giá khả năng thích nghi của từng giống sen với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng tại địa phương; xác định năng suất, chất lượng và hiệu quả kinh tế của từng nhóm giống.
Sau thời gian triển khai, mô hình bước đầu ghi nhận tín hiệu tích cực, các giống sen cho thấy khả năng sinh trưởng ổn định, thích nghi tốt với điều kiện đất trũng và cho chất lượng sản phẩm đồng đều. Hiện tổng diện tích trồng sen trên địa bàn xã Trấn Yên đạt khoảng 6 ha.
Theo bà Nguyễn Thị Tuyết Nga - Chủ tịch Hội Nông dân xã Trấn Yên, việc đưa các giống sen mới vào khảo nghiệm nhằm tìm kiếm cây trồng phù hợp với điều kiện canh tác địa phương; đồng thời hướng tới mục tiêu phát triển nông nghiệp sinh thái và nâng cao giá trị kinh tế trên cùng diện tích sản xuất.
Địa phương xác định sen là loại cây trồng có tiềm năng phát triển lâu dài. Tuy nhiên, để mô hình phát huy hiệu quả bền vững, cần tiếp tục hoàn thiện quy trình kỹ thuật, quy hoạch vùng trồng phù hợp, đồng thời tăng cường liên kết giữa người dân, hợp tác xã và doanh nghiệp trong tiêu thụ sản phẩm.
Bà Nga cho biết thêm, trong thời gian tới, Hội Nông dân xã Trấn Yên sẽ tiếp tục phối hợp với các đơn vị chuyên môn định hướng phát triển vùng trồng sen theo hướng bài bản, bền vững và gắn với nhu cầu thị trường. Hội sẽ tập trung tuyên truyền, vận động hội viên mở rộng diện tích phù hợp với quy hoạch; hỗ trợ xây dựng thương hiệu sản phẩm, thúc đẩy liên kết sản xuất - tiêu thụ, khuyến khích chế biến và đa dạng hóa các sản phẩm từ sen. Bên cạnh đó, Hội cũng định hướng từng bước hình thành chuỗi giá trị khép kín, góp phần nâng cao hiệu quả kinh tế và tạo sinh kế ổn định cho người dân địa phương.
Cây sen đã và đang mở ra hướng đi mới trong sản xuất cho nông dân xã Trấn Yên. Mô hình đang cho thấy cách vùng đất trũng có thể được “đánh thức” bằng tư duy sản xuất đa giá trị. Không đơn thuần là chuyển đổi cây trồng, các đầm sen nơi đây đang từng bước biến các diện tích canh tác kém hiệu quả thành không gian sinh thái mang lại giá trị kinh tế, cảnh quan và cơ hội phát triển du lịch cộng đồng. Nếu được đầu tư bài bản và gắn kết chặt chẽ với thị trường, mùa sen nở ở Trấn Yên hoàn toàn có thể trở thành điểm nhấn đặc trưng của địa phương, góp phần mở ra hướng phát triển nông nghiệp xanh, bền vững cho vùng quê này.
