Thông tư số 16/2026/TT-BYT của Bộ Y tế có hiệu lực từ ngày 10/7/2026, thay thế Thông tư số 31/2018/TT-BYT. Văn bản tạo khung pháp lý thống nhất để các doanh nghiệp dược hỗ trợ thuốc miễn phí cho cơ sở khám, chữa bệnh, từ đó cấp cho người bệnh đủ điều kiện.
Điểm người bệnh cần hiểu rõ là đây không phải chính sách cấp thuốc miễn phí đại trà. Mỗi chương trình chỉ được triển khai khi có thỏa thuận giữa cơ sở kinh doanh dược và bệnh viện, với loại thuốc, số lượng, đối tượng, thời gian thực hiện và điều kiện sử dụng cụ thể.
LÀO CAI: Xã Lâm Thượng phối hợp với Bệnh viện Bạch Mai tổ chức khám bệnh, phát thuốc miễn phí
Ngày 16/5, UBND xã Lâm Thượng phối hợp cùng Bệnh viện Bạch Mai và các đơn vị y tế tổ chức chương trình khám bệnh, tư vấn sức khỏe, cấp phát thuốc và tặng quà miễn phí cho khoảng 800 người dân trên địa bàn xã.
Ai có thể được nhận thuốc miễn phí?
Theo Thông tư 16, một người bệnh có thể tham gia chương trình khi đáp ứng đồng thời các điều kiện:
- Đã được chẩn đoán xác định bệnh;
- Được bác sĩ chỉ định và kê đơn loại thuốc nằm trong chương trình;
- Việc sử dụng thuốc phù hợp với chỉ định chuyên môn đã được phê duyệt;
- Tự nguyện tham gia chương trình.
Như vậy, yếu tố quyết định trước hết không phải hoàn cảnh kinh tế mà là tình trạng bệnh và chỉ định chuyên môn. Người bệnh không thể tự đăng ký nhận một loại thuốc chỉ vì thuốc đó đang có chương trình hỗ trợ tại bệnh viện.
Thông tư cũng không đưa ra một danh mục bệnh chung trên toàn quốc được cấp thuốc miễn phí. Mỗi chương trình sẽ xác định thuốc nào được hỗ trợ, dùng cho bệnh gì, tại bệnh viện nào và trong thời gian bao lâu. Vì vậy, hai người mắc cùng một bệnh nhưng điều trị tại hai cơ sở khác nhau có thể không có quyền lợi giống nhau.
Những nhóm nào được khuyến khích ưu tiên?
Trong thỏa thuận giữa doanh nghiệp dược và cơ sở khám, chữa bệnh, Bộ Y tế khuyến khích dành hỗ trợ cho các nhóm:
Người có công với cách mạng; người bệnh thuộc hộ nghèo, hộ cận nghèo; người dân tộc thiểu số; người cao tuổi; người khuyết tật; trẻ em; học sinh, sinh viên; người hưởng trợ cấp xã hội; người lao động có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn và người có thẻ BHYT nhưng vẫn phải chịu gánh nặng chi phí điều trị lớn.
Tuy nhiên, cụm từ trong Thông tư là “khuyến khích hỗ trợ”, không phải quy định cứ thuộc một trong các nhóm trên thì đương nhiên được nhận thuốc.
Nhóm đối tượng được hưởng phải được ghi trong thỏa thuận của từng chương trình. Chẳng hạn, một chương trình có thể chỉ dành cho bệnh nhân đã sử dụng một phác đồ nhất định, bệnh nhân ở giai đoạn bệnh cụ thể hoặc người đáp ứng đồng thời điều kiện chuyên môn và điều kiện kinh tế.
Có thẻ BHYT rồi có được hỗ trợ thêm không?
Có.
Người có thẻ BHYT vẫn có thể tham gia chương trình nếu được chẩn đoán đúng bệnh, được chỉ định loại thuốc phù hợp và đáp ứng tiêu chí của chương trình. Đặc biệt, người có BHYT nhưng còn phải gánh chi phí điều trị lớn là một trong những nhóm được khuyến khích hỗ trợ.
Tuy nhiên, Quỹ BHYT không thanh toán đối với số lượng thuốc mà người bệnh đã được cấp miễn phí. Quy định này nhằm tránh việc cùng một lượng thuốc vừa được doanh nghiệp hỗ trợ, vừa được đề nghị Quỹ BHYT chi trả.
Hiểu đơn giản, BHYT và chương trình thuốc miễn phí có thể cùng tồn tại trong một đợt điều trị, nhưng không được thanh toán trùng cho cùng một lượng thuốc. Những chi phí khác như khám bệnh, xét nghiệm, thủ thuật hoặc các thuốc không thuộc chương trình được giải quyết theo chế độ áp dụng tương ứng, không nằm trong phạm vi hỗ trợ của Thông tư này.
Thuốc miễn phí có phải là quyền đương nhiên của người bệnh?
Không.
Thông tư nêu rõ việc hỗ trợ được thực hiện theo khả năng của cơ sở kinh doanh dược và không phải nghĩa vụ phải bảo đảm đầy đủ toàn bộ thuốc điều trị cho người bệnh.
Điều này dẫn tới ba giới hạn người bệnh cần lưu ý.
Thứ nhất, không phải bệnh viện nào cũng có chương trình. Bệnh viện chỉ được triển khai khi đã có thỏa thuận với một cơ sở kinh doanh dược và có phạm vi chuyên môn phù hợp.
Thứ hai, nguồn thuốc có giới hạn. Bệnh viện phải căn cứ số lượng thuốc được hỗ trợ và số người bệnh thực tế để xây dựng kế hoạch cấp phát công bằng, hợp lý và minh bạch.
Thứ ba, “thuốc miễn phí” không đồng nghĩa toàn bộ quá trình điều trị đều miễn phí. Người bệnh có thể được cấp miễn phí một loại thuốc hoặc một số đợt dùng thuốc nhưng vẫn phát sinh chi phí đối với thuốc khác, xét nghiệm, vật tư, dịch vụ y tế hoặc phần điều trị không thuộc chương trình.
Đối với lượng thuốc đã xác định là thuốc hỗ trợ, người bệnh không phải trả tiền và cũng không được bị ràng buộc bởi điều kiện thương mại như phải mua thêm sản phẩm, sử dụng một dịch vụ khác hoặc lựa chọn phác đồ trái với chỉ định chuyên môn.
Bệnh viện phải công khai chương trình như thế nào?
Cơ sở khám, chữa bệnh có chương trình hỗ trợ thuốc miễn phí phải công khai thông tin trên trang thông tin điện tử của đơn vị, nếu có, hoặc công khai trực tiếp tại bệnh viện để người bệnh được biết.
Ngoài việc đăng thông tin, bệnh viện còn phải:
- Ban hành quy trình nội bộ để triển khai chương trình;
- Tư vấn cho người bệnh về phác đồ, hiệu quả điều trị và tác dụng không mong muốn của thuốc;
- Thông báo các chi phí trong phác đồ, nhất là phần nằm ngoài thuốc được hỗ trợ;
- Cung cấp thông tin so sánh với thuốc hoặc phương án điều trị khác nếu có;
- Lập kế hoạch cấp phát phù hợp với nguồn thuốc và số người bệnh thực tế.
Trong bệnh án hoặc đơn thuốc cũng phải ghi rõ loại thuốc được cấp từ chương trình hỗ trợ thuốc miễn phí. Thuốc thuộc chương trình phải được bảo quản riêng và có dấu hiệu nhận biết để tránh nhầm lẫn với nguồn thuốc mua sắm hoặc nguồn do Quỹ BHYT thanh toán.
Người bệnh cần hỏi ở đâu để không bỏ lỡ quyền lợi?
Người bệnh không nên chỉ chờ nhân viên y tế chủ động thông báo. Khi được kê thuốc có chi phí cao hoặc phải điều trị kéo dài, người bệnh nên hỏi trực tiếp bác sĩ điều trị:
“Bệnh viện hiện có chương trình hỗ trợ miễn phí đối với loại thuốc này hoặc thuốc cùng phác đồ hay không?”
Ngoài bác sĩ, người bệnh có thể tìm thông tin tại khoa dược, bộ phận cấp phát thuốc, phòng công tác xã hội, bộ phận chăm sóc khách hàng hoặc quầy hướng dẫn BHYT của bệnh viện. Trang thông tin điện tử chính thức của bệnh viện cũng là nơi cần kiểm tra.
Năm câu hỏi nên được làm rõ trước khi đăng ký gồm:
1. Tôi có đúng đối tượng của chương trình không?
Cần hỏi rõ tiêu chí về bệnh, giai đoạn điều trị, thuốc được kê và nhóm ưu tiên.
2. Được hỗ trợ loại thuốc nào và trong bao lâu?
Không nên hiểu rằng đã vào chương trình thì được cấp thuốc không giới hạn.
3. Tôi còn phải trả những khoản nào?
Bệnh viện có trách nhiệm giải thích chi phí ngoài phần thuốc được hỗ trợ.
4. Nếu nguồn thuốc hết hoặc chương trình kết thúc thì xử lý thế nào?
Văn bản thỏa thuận phải có phương án bảo đảm quyền lợi khi chương trình kết thúc.
5. Tôi cần ký hoặc cung cấp giấy tờ gì?
Người bệnh phải ký Phiếu đăng ký tự nguyện tham gia và tuân thủ quy định của chương trình. Tùy tiêu chí cụ thể, bệnh viện có thể hướng dẫn việc xác nhận đối tượng được hỗ trợ.
Có được từ chối tham gia để dùng phương án điều trị khác?
Có. Việc tham gia hoàn toàn trên cơ sở tự nguyện.
Trước khi ký đăng ký, người bệnh cần được tư vấn về hiệu quả, nguy cơ, tác dụng không mong muốn, chi phí và các phương án điều trị khác nếu có. Chương trình không được dùng để tác động đến việc lựa chọn phương pháp điều trị hoặc khiến bác sĩ chỉ định thuốc không hợp lý.
Doanh nghiệp dược cũng không được lợi dụng chương trình để quảng cáo, tiếp thị, khuyến mại trực tiếp cho người bệnh hoặc tạo lợi thế cạnh tranh trái pháp luật.
Nếu bị yêu cầu đóng tiền cho đúng lượng thuốc được thông báo là hỗ trợ miễn phí, phải mua thêm sản phẩm hoặc không được giải thích rõ quyền lợi, người bệnh nên phản ánh với lãnh đạo khoa, phòng công tác xã hội, đường dây nóng của bệnh viện hoặc cơ quan quản lý y tế địa phương.
Người đang tham gia chương trình cũ có bị dừng thuốc?
Các chương trình đã được Bộ trưởng Bộ Y tế phê duyệt trước ngày 10/7/2026 và còn thời hạn sẽ tiếp tục thực hiện đến hết thời gian được phê duyệt.
Các đơn vị phải áp dụng quy định mới về quản lý, cấp phát, báo cáo và lưu hồ sơ, đồng thời phối hợp để bảo đảm người bệnh không bị gián đoạn điều trị.
Điều người bệnh cần nhớ
Quy định có hiệu lực từ ngày 10/7 mở thêm cơ hội tiếp cận thuốc cho người bệnh, nhất là những trường hợp phải điều trị dài ngày hoặc chịu chi phí lớn. Tuy nhiên, đây là chương trình hỗ trợ theo từng loại thuốc, từng bệnh viện và từng thỏa thuận cụ thể, không phải chế độ cấp thuốc miễn phí đồng loạt.
Để tránh bỏ lỡ, người bệnh nên chủ động hỏi ngay khi được kê thuốc, yêu cầu được giải thích rõ phần miễn phí và phần phải thanh toán, đọc kỹ phiếu đăng ký trước khi ký, đồng thời giữ lại đơn thuốc và giấy tờ ghi nhận việc tham gia chương trình.
