Theo ông Chu Quốc Thịnh - Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế), Bộ Y tế đang chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành xây dựng Dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi), Đề án hoàn thiện bộ máy quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm theo hướng thống nhất một đầu mối từ Trung ương đến địa phương, đồng thời xây dựng hệ thống thông tin dữ liệu an toàn thực phẩm quốc gia liên thông.
Ba trụ cột chính sách này hướng tới kiểm soát xuyên suốt toàn bộ chuỗi giá trị thực phẩm, từ sản xuất, chăn nuôi, trồng trọt đến chế biến, lưu thông và tiêu dùng.
Đối với Dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi), điểm mới là chuyển từ tư duy quản lý theo hướng xử lý vi phạm sang chủ động phòng ngừa, kiểm soát nguy cơ ngay từ khâu đầu của chuỗi cung ứng. Luật tập trung xây dựng cơ chế quản lý dựa trên kiểm soát nguy cơ, bảo đảm an toàn thực phẩm từ sản xuất ban đầu đến sơ chế, chế biến, kinh doanh và lưu thông trên thị trường.
Cùng với đó, việc số hóa dữ liệu và xây dựng hệ thống thông tin quốc gia liên thông về an toàn thực phẩm sẽ tạo nền tảng cho công tác quản lý đồng bộ, nâng cao hiệu quả truy xuất nguồn gốc, kiểm tra, giám sát và xử lý sự cố khi xảy ra mất an toàn thực phẩm.
Đối với Đề án hoàn thiện bộ máy quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm, mục tiêu cốt lõi là khắc phục tình trạng phân tán, chồng chéo trách nhiệm giữa các bộ, ngành; bảo đảm thông tin xuyên suốt, nâng cao hiệu quả giám sát, phát hiện và xử lý các sự cố về an toàn thực phẩm.
Hiện nay, công tác quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm được phân công cho ba bộ gồm: Bộ Y tế, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Công thương theo từng nhóm ngành hàng. Bên cạnh đó, Bộ Khoa học và Công nghệ thực hiện quản lý về tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, đo lường và chất lượng sản phẩm nhưng không trực tiếp quản lý chuyên ngành an toàn thực phẩm. Theo ông Chu Quốc Thịnh, mô hình này còn bộc lộ những hạn chế trong phối hợp, dẫn đến tình trạng chồng chéo hoặc chưa xác định rõ trách nhiệm quản lý đối với một số chuỗi cung ứng thực phẩm.
Song song với việc hoàn thiện thể chế, Bộ Y tế tiếp tục tăng cường thanh tra, kiểm tra tại các lĩnh vực, địa bàn có nguy cơ cao, nhất là bếp ăn tập thể trong khu công nghiệp, trường học; cơ sở kinh doanh dịch vụ ăn uống, thức ăn đường phố; chợ đầu mối, trung tâm thương mại, siêu thị, chợ truyền thống, cơ sở giết mổ, vận chuyển thực phẩm; đồng thời kiểm soát chặt hoạt động buôn lậu, sản xuất, kinh doanh thực phẩm giả, thực phẩm không bảo đảm chất lượng.
Trong Tháng hành động vì an toàn thực phẩm năm 2026, các đoàn kiểm tra liên ngành đã kiểm tra hơn 62.000 cơ sở, phát hiện gần 5.750 cơ sở vi phạm; xử lý 3.687 cơ sở với tổng số tiền phạt hơn 22,4 tỷ đồng; đình chỉ hoạt động 29 cơ sở và chuyển cơ quan điều tra 17 vụ việc có dấu hiệu vi phạm nghiêm trọng.
Theo Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm, cùng với thanh tra, kiểm tra, công tác truyền thông được xác định là giải pháp quan trọng nhằm thay đổi hành vi của cả người sản xuất và người tiêu dùng. Trong đó, người sản xuất được khuyến khích thay đổi thói quen lạm dụng hóa chất, thuốc bảo vệ thực vật, hướng tới sản xuất an toàn; còn người tiêu dùng được tuyên truyền hình thành thói quen lựa chọn thực phẩm có nguồn gốc rõ ràng, chủ động truy xuất nguồn gốc bằng mã QR và tham gia giám sát, phát hiện các hành vi vi phạm.
Theo ông Chu Quốc Thịnh, sự thay đổi hành vi bền vững từ cả phía người sản xuất và người tiêu dùng sẽ là giải pháp căn cơ nhằm hạn chế nguy cơ mất an toàn thực phẩm, từng bước hình thành văn hóa thực hành vệ sinh an toàn thực phẩm trong đời sống hằng ngày.
